Wydatkowanie środków pochodzących z rezerwy na zarządzanie kryzysowe

Zgodnie z art. 222 ust. 2 ustawy o finansach publicznych (dalej: FinPubU) w budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być tworzone rezerwy celowe:

1) na wydatki, których szczegółowy podział na pozycje klasyfikacji budżetowej nie może być dokonany w okresie opracowywania budżetu jednostki samorządu terytorialnego,

2) na wydatki związane z realizacją programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust.1 pkt 2 FinPubU,

3) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Odrębną ustawą wymagającą utworzenia w budżecie rezerwy celowej jest ustawa o zarządzaniu kryzysowym. W art. 26 ust. 1 ustawy o zarządzaniu kryzysowym (dalej: ZarządKryzysU) wskazano, że finansowanie wykonywania zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego na poziomie gminnym, powiatowym i wojewódzkim planuje się w ramach budżetów odpowiednio gmin, powiatów i samorządów województw. Jednocześnie art. 26 ust. 4 ZarządKryzysU zastrzega, iż w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę celową na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego w wysokości nie mniejszej niż 0,5% wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, pomniejszonych o wydatki inwestycyjne, wydatki na wynagrodzenia i pochodne oraz wydatki na obsługę długu.

Zadania własne z zakresu zarządzania kryzysowego należy identyfikować posługując się definicjami zarządzania kryzysowego i sytuacji kryzysowej. Przez zarządzanie kryzysowe rozumie się działalność organów administracji publicznej będącą elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym, która polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej (art. 2 ZarządKryzysU). Sytuacja kryzysowa to sytuacja wpływająca negatywnie na poziom bezpieczeństwa ludzi, mienia w znacznych rozmiarach lub środowiska, wywołująca znaczne ograniczenia w działaniu właściwych organów administracji publicznej ze względu na nieadekwatność posiadanych sił i środków.

Analiza pojęcia „sytuacji kryzysowej” pozwala na wskazanie potencjalnych rodzajów zagrożeń, które są przedmiotem zarządzania kryzysowego, a wśród nich – bezpieczeństwa ludzi.

Uszkodzenie drogi gminnej w stopniu znaczącym, mające swoje źródło w działaniu sił natury, może wobec tego być rozpatrywane z perspektywy sytuacji kryzysowej, a wskazane w pytaniu koszty pilnego remontu można zidentyfikować jako związane z zarządzaniem tą sytuacją, w szczególności mające na celu usunięcie skutków tej sytuacji. Opisana sytuacja wpływa negatywnie na bezpieczeństwo ludzi, w konsekwencji konieczne jest podjęcie działań w celu usunięcia skutku tej sytuacji (czyli stanu zagrożenia).

Wobec tego uzasadnione jest sfinansowanie tych kosztów ze środków przeznaczonych na zarządzanie kryzysowe (rezerwa na zarządzanie kryzysowe).

Molestowanie jako przejaw dyskryminacji

Każdy pracownik powinien być równo traktowany. Poprzez równe traktowanie należy rozumieć wyzbycie się działań, które mogą mieć charakter dyskryminacji, zarówno bezpośredniej jak i pośredniej. Termin „pracownik” oznacza osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Przejawem dyskryminacji są także zjawiska, które polegają na namówieniu innej osoby lub osób do naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu lub wydaniu polecenia naruszenia tej zasady.

Ponadto przejawem dyskryminacji są takie zachowania, których celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika i stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery (molestowanie). Warto zaznaczyć, że zachowanie to nie musi być skuteczne, a sam fakt podjęcia działań z celem opisanym powyżej można uznać za przejaw dyskryminacji. Istotnym elementem wystąpienia dyskryminacji jest podjęcie powyższych działań ze względu lub z powodu cech chronionych.

Kolejnym zjawiskiem, które można traktować jako dyskryminację ze względu na płeć jest zachowanie o charakterze seksualnym, lub które odnosi się do płci pracownika, a jego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika, w szczególności stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery (molestowanie seksualne). W opisywanym zjawisku, podobnie jak powyżej, zachowanie to nie musi być skuteczne, a sam fakt podjęcia działa, posiadających na celu naruszenie godności pracownika, w szczególności stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery można uznać za przejaw dyskryminacji. Molestowanie seksualne może przejawiać się działaniem o charakterze fizycznym, werbalnym lub pozawerbalnym. Każde z tych działań może wystąpić odrębnie lub łącznie, więc aby mówić o możliwości wystąpienia molestowania seksualnego wystarczy, że sprawca podejmie czynności o charakterze jedynie fizycznym, jedynie werbalnym, czy też jedynie pozawerbalnym.

Termin ważności zaświadczenia lekarskiego w konkursie na stanowisko dyrektora szkoły

Wymóg przedłożenia zaświadczenia lekarskiego wynika z § 1 ust. 2 pkt 4 lit. g rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, publicznej szkoły podstawowej, publicznej szkoły ponadpodstawowej lub publicznej placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej. Przepis ten stanowi jedynie, że oferta kandydata powinna zawierać poświadczoną przez kandydata za zgodność z oryginałem kopię zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym.

Skoro przepisy oświatowe nie definiują sztywnego terminu (np. „wystawione nie wcześniej niż 30 dni przed…”), w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w praktyce organów prowadzących szkołę (gmin, powiatów) przyjmuje się zasadę aktualności stanu zdrowia.

Zaświadczenie wystawione w maju jest co do zasady ważne i powinno zostać uznane przez komisję konkursową w lipcu. Dwu- lub trzymiesięczny dokument w realiach procedur administracyjnych i medycyny pracy jest uznawany za dokument aktualny, odzwierciedlający rzeczywisty i obecny stan zdrowia kandydata. Zaświadczenie lekarskie nie traci ważności z upływem miesiąca czy dwóch, chyba że sam lekarz medycyny pracy wyraźnie zaznaczył na nim krótszy termin ważności (co przy braku dynamicznych schorzeń się nie zdarza) lub w tym czasie nastąpiły nagłe, istotne zmiany w stanie zdrowia kandydata.

Organ prowadzący (np. wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta) w samym ogłoszeniu o konkursie nie może zawężać przepisów prawa i bezpodstawnie żądać zaświadczenia „z ostatnich 14 dni”, jeśli nie wynika to z przepisów powszechnie obowiązujących. Gdyby jednak w ogłoszeniu pojawił się taki nietypowy zapis, warto się do niego dostosować, aby uniknąć sporów formalnych z komisją, mimo że takie żądanie mogłoby zostać uznane za wadliwe prawnie.

Należy się również upewnić, że zaświadczenie zostało wystawione przez lekarza medycyny pracy (zgodnie z przepisami ustawy o służbie medycyny pracy) oraz że w swojej treści zawiera sformułowanie tożsame z rozporządzeniem – czyli potwierdza brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym (samo wskazanie stanowiska „nauczyciela” może zostać uznane przez komisję za niewystarczające).

Podsumowując, zaświadczenie lekarskie wystawione w maju przy terminie składania ofert w lipcu spełnia wymogi formalne i nie ma podstaw prawnych do jego odrzucenia z powodu „przedawnienia”, o ile jego treść precyzyjnie odpowiada wymogom rozporządzenia i ogłoszenia konkursowego.

Unieważnienie postępowania prowadzonego poza Prawem zamówień publicznych z powodu przekroczenia budżetu

Opis sytuacji: Urząd przeprowadził zapytanie ofertowe na szkolenie osób bezrobotnych w bazie konkurencyjności, mimo, że nie był do tego zobligowany, gdyż wartość zamówienia wynosiła 18000,00 zł. Zapytanie ofertowe zawierało wszystkie informacje jakie były wymagane w wytycznych. Otrzymaliśmy tylko jedną ofertę, która była droższa niż kwota, jaką zamawiający przeznaczył na sfinansowanie zamówienia.

W związku z tym, że wytyczne nie do końca precyzują ścieżkę postępowania w takiej sytuacji, skorzystaliśmy z art. 255 pkt 3 ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej: PrZamPubl) – Zamawiający może unieważnić postępowanie jeśli cena lub koszt najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny lub kosztu najkorzystniejszej oferty.

Przepis art. 255 pkt 3 PrZamPubl stanowi, że zamawiający może unieważnić postępowanie, jeżeli cena najkorzystniejszej oferty przewyższa kwotę, którą zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że może zwiększyć tę kwotę do ceny oferty najkorzystniejszej. Przepis ten jednoznacznie dopuszcza możliwość unieważnienia postępowania w sytuacji braku wystarczających środków finansowych, pod warunkiem że zamawiający nie ma realnej możliwości ich zwiększenia. Jednocześnie należy podkreślić, że w analizowanym stanie faktycznym wartość zamówienia wynosiła 18 000 zł, a zatem była niższa niż próg obligujący do stosowania PrZamPubl. Oznacza to, że postępowanie było prowadzone poza reżimem PrZamPubl. W konsekwencji przepisów tej ustawy, w tym art. 255 pkt 3, nie stosuje się bezpośrednio. Jeżeli zamawiający nie przewidział w dokumentacji postępowania (zapytaniu ofertowym), że będzie odpowiednio stosował przesłanki unieważnienia określone w PrZamPubl, to formalnie nie miał podstaw do ich zastosowania jako podstawy prawnej unieważnienia.

Jednakże w sytuacji, gdy zamawiający, mimo braku obowiązku, zdecydował się przeprowadzić postępowanie zgodnie z zasadą konkurencyjności (np. publikując zapytanie w Bazie Konkurencyjności), przyjął na siebie obowiązek przestrzegania zasad właściwych dla tego trybu. Oznacza to konieczność działania w sposób:

Zasada przejrzystości wymaga, aby wykonawcy już na etapie publikacji zapytania znali wszystkie istotne warunki postępowania, w tym również potencjalne przesłanki jego unieważnienia. Dla zachowania transparentności prawidłowym rozwiązaniem jest zatem wskazanie w zapytaniu ofertowym katalogu przesłanek unieważnienia postępowania, w tym np. sytuacji, gdy cena najkorzystniejszej oferty przekroczy budżet zamawiającego.

Jeżeli taka informacja została zawarta w zapytaniu ofertowym, wówczas unieważnienie postępowania z powodu przekroczenia zabezpieczonych środków finansowych należy uznać za działanie zgodne z zasadą przejrzystości i proporcjonalności. W takiej sytuacji wykonawcy byli uprzednio poinformowani o ryzyku unieważnienia postępowania, a decyzja zamawiającego nie ma charakteru arbitralnego.

Jeżeli natomiast zapytanie ofertowe nie zawierało przesłanek unieważnienia, zastosowanie art. 255 pkt 3 PrZamPubl jako samodzielnej podstawy prawnej może budzić wątpliwości, gdyż przepis ten formalnie nie obowiązywał w tym postępowaniu. Wówczas bezpieczniejszym uzasadnieniem byłoby powołanie się na obiektywny brak środków finansowych oraz niemożność zawarcia umowy z powodu przekroczenia budżetu.

Z perspektywy ewentualnej kontroli kluczowe będzie wykazanie, że:

Warto również zauważyć, że w postępowaniach zakończonych unieważnieniem nie dochodzi do poniesienia wydatku, zatem takie zamówienia co do zasady nie podlegają kontroli.

Opłaty za korzystanie z targowiska inne niż opłata targowa

Opłata targowa i inne należności za korzystanie z urządzeń targowych oraz za inne usługi świadczone przez prowadzącego targowisko to dwie odrębne grupy zagadnień, które podlegają odrębnym zasadom regulacji.:

1) opłatę targową może wprowadzić rada gminy, a wówczas określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek tej opłaty w dotyczącej tego uchwale, zgodnie z przepisami art. 15 ust. 1 i art. 19 pkt 1 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (dalej: PodLokU);

2) inne należności przewidzianych w odrębnych przepisach za korzystanie z urządzeń targowych oraz za inne usługi świadczone przez prowadzącego targowisko pobiera się niezależnie od opłaty targowej, zgodnie z art. 15 ust. 3 PodLokU.

Z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej (dalej: GospKomU) wynika, że jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące JST postanawiają o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej JST.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 GospKomU uprawnienie do określenia tych innych należności organ stanowiący może powierzyć także organowi wykonawczemu, czyli wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta (dalej: wójt). Przyjmuje się, że opłaty takie wójt może wprowadzić zarządzeniem, jeżeli jest zarządcą targowiska. Jednak wójt może też powierzyć zarząd targowiskiem innemu podmiotowi.

Do zadań wójta należy m.in. gospodarowanie mieniem komunalnym (art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym; dalej: SamGminU). W związku z tym, to od wójta zależy, w jaki sposób rozwiąże kwestie zarządu targowiskiem.

Utworzenie nowego sołectwa

Odłączenie miejscowości od istniejącego sołectwa jest stworzeniem nowej jednostki pomocniczej. Zgodnie za art. 5 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym (dalej: SamGminU), jednostkę pomocniczą tworzy rada gminy, w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy. M. Augustyniak wyróżnia trzy etapy w procesie tworzenia, łączenia, podziału i znoszenia jednostek pomocniczych (zob. M. Augustyniak, art. 5, [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, B. Dolnicki (red.), Warszawa 2021, pkt 8–10).

Pierwszy etap to określenie zasad tworzenia jednostek pomocniczych. Zgodnie z art. 5 ust. 3 SamGminU, jest to materia statutowa gminy. Jeżeli jednak w gminie są już utworzone jednostki pomocnicze, to statut musi być przystosowany do tworzenia nowych jednostek. Nie jest możliwe skuteczne uchwalenie statutu sołectwa, bez uprzedniego określenia zasad powoływania jednostek pomocniczych w gminie (Zob. rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Opolskiego z 7.3.2003 r., PN.III-AB-0911-1-26/2003, OwSS 2004/2, poz. 35; zob. też rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z 6.2.2013 r., PN.4131.133.13).

Na drugi etap utworzenia jednostki pomocniczej składają się uchwały i konsultacje. W przypadku opisywanym w pytaniu, konsultacje z mieszkańcami wydają się być nieobowiązkowe (wynika to z literalnej treści przepisu). Na takim stanowisku stoi się też w literaturze (zob. A. Szewc, [w:] A. Szewc, G. Jyż, Z. Pławecki, Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, Warszawa 2012, s. 78), pomimo tego, że ustawa nie określa tego, co należy rozumieć pod określeniem „inicjatywy mieszkańców”. Wydaje się więc, że aktywność mieszkańców przyszłego sołectwa powinna wyrażać wolę całości społeczności. Oznacza to, że wniosek mieszkańców przyszłej jednostki pomocniczej, aby zwolnić radę gminy z przeprowadzenia konsultacji społecznych, powinien być podpisany przez większość mieszkańców gminy, a nie tylko mieszkańców obszaru, na którym sołectwo ma powstać (Naczelny Sąd Administracyjny, w swoim wyroku z 10.10.2000 r., II SA/Łd 1097/00, stwierdził, że „jeżeli rada gminy przyjmuje koncepcję tworzenia jednostek pomocniczych w całej gminie, zarządzenie przeprowadzenia konsultacji na obszarze całej gminy jest nie tylko prawnie dopuszczalne, ale i racjonalne”). Nie jest jednak wykluczone, aby, nawet w przypadku stwierdzenia „inicjatywy mieszkańców”, przeprowadzić konsultacje społeczne, w celu uniknięcia zarzutu naruszenia art. 5 ust. 2 SamGminU, a tym samym nieważności uchwały statutowej sołectwa.

Po przeprowadzeniu konsultacji lub w sytuacji, gdy brak jest obowiązku ich przeprowadzenia, rada gminy podejmuje uchwałę w przedmiocie utworzenia jednostki pomocniczej. Uchwała ta stanowi akt prawa miejscowego, ze wszystkimi tego konsekwencjami (przede wszystkim w przedmiocie jej opublikowania w wojewódzkim dzienniku urzędowym).

Trzeci etap to ustalenie organizacji i zakresu działania jednostki pomocniczej, tj. przygotowanie i uchwalenie statutu sołectwa. W wyroku z 10.10.2013 r. (III SA/Kr 66/13, Legalis) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, że: „projekt statutu jednostki pomocniczej nie tylko należy podać do publicznej wiadomości, ale konieczne jest przekazanie wyjaśnień mieszkańcom terenu, których statut ma dotyczyć oraz stworzenie realnych możliwości sformułowania przez te osoby uwag lub propozycji, a także rozważenie tych propozycji czy zastrzeżeń. (…) Wynik konsultacji w sprawie statutu nie jest wprawdzie wiążący dla rady gminy, ale ich brak należy ocenić jako istotne naruszenie prawa, które powinno skutkować stwierdzeniem nieważności uchwał rady gminy podjętych w sprawie określenia statutów jednostek pomocniczych”.

Również statut sołectwa jest aktem prawa miejscowego. Zgodnie z art. 35 ust. 1 SamGminU statut sołectwa uchwalany jest przez radę gminy zawsze po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami (tym razem wydaje się jednak, że będą to już tylko mieszkańcy danego sołectwa). Zgodnie zaś z art. 35 ust. 3 SamGminU statut obligatoryjnie musi zawierać:

1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej;

2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej;

3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej;

4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji;

5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.

Oczywistym jest, że statut sołectwa nie może być sprzeczny z ustawami – przede wszystkim z ustawą o samorządzie gminnym i Kodeksem wyborczym. Statut może przewidywać, że sołtys będzie upoważniony do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej (zob. art. 39 ust. 4 SamGminU).

Termin wypłaty wynagrodzenia za godziny doraźnych zastępstw zrealizowanych z opóźnieniem w świetle Karty Nauczyciela

W praktyce to najczęściej regulaminy pracy lub wewnętrzne zarządzenia dyrektora szkoły nakładają na nauczycieli obowiązek przekazywania takich zestawień w ściśle określonym terminie (np. do 25. dnia danego miesiąca), tak aby dział księgowości miał możliwość terminowego naliczenia wynagrodzeń. Niedotrzymanie tego terminu stanowi naruszenie wewnętrznych procedur oraz zasad dyscypliny pracy.

Opóźnienie w złożeniu zestawienia przez nauczyciela nie powoduje utraty prawa do wynagrodzenia. Zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy (w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela) roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Nauczyciel miał zatem prawo złożyć zestawienie również w lipcu, a szkoła ma prawny obowiązek wypłacić należne wynagrodzenie za zrealizowane godziny.

Szkoła nie ma jednak obowiązku ani faktycznej możliwości wypłaty tego wynagrodzenia do 5.7.2026 r. Zgodnie z art. 39 ust. 4 Karty Nauczyciela składniki wynagrodzenia, których wysokość może zostać ustalona wyłącznie na podstawie wykonanych prac (a do takich należą godziny doraźnych zastępstw), wypłaca się miesięcznie z dołu, do piątego dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu, za który przysługuje dane wynagrodzenie.

W przypadku godzin zrealizowanych w maju prawidłowym i ustawowym terminem wypłaty był początek czerwca 2026 r. (do 5. dnia roboczego czerwca). Skoro nauczyciel nie przekazał zestawienia ani w maju, ani w czerwcu, pracodawca – nie z własnej winy, lecz z przyczyn leżących po stronie pracownika – nie miał możliwości ustalenia wysokości tego składnika wynagrodzenia i dokonania wypłaty w ustawowym terminie.

Złożenie dokumentów w lipcu powoduje, że należna kwota zostanie uwzględniona w najbliższym możliwym naliczeniu wynagrodzeń. Standardowo środki te powinny zostać wypłacone wraz z najbliższą wypłatą składników wynagrodzenia wypłacanych „z dołu”, tj. do 5. dnia roboczego sierpnia 2026 r. (miesiąca następującego po miesiącu, w którym ustalono wysokość wynagrodzenia i dokonano ewidencji godzin na podstawie złożonego zestawienia).

Ponieważ opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia powstało wyłącznie z przyczyn leżących po stronie nauczyciela (brak przekazania danych uniemożliwił prawidłowe naliczenie wynagrodzenia), nauczycielowi nie przysługują odsetki za opóźnienie za okres od czerwca do sierpnia 2026 r.

Wydatkowanie środków zgromadzonych na wyodrębnionym rachunku a zgłoszenie do Centralnego Rejestru Umów

Zgodnie z art. 34a ust. 1 w zw. z ust. 6 ustawy o finansach publicznych jednostki sektora finansów publicznych (w tym szkoły publiczne funkcjonujące jako jednostki budżetowe – art. 9 pkt 3 ustawy o finansach publicznych) mają obowiązek rejestrować w CRU wszystkie umowy, których wartość przedmiotu przekracza 500 zł. Rejestracji w CRU podlegają cywilnoprawne umowy zawierane przez szkołę lub gminę (jako zamawiającego) z dostawcami artykułów spożywczych (jeśli szkoła prowadzi własną kuchnię) lub z wykonawcami usług cateringowych, z których te posiłki są finansowane.

Zamknięty katalog wyłączeń z obowiązku rejestracji, zawarty w art. 34a ust. 5 ustawy o finansach publicznych, nie przewiduje odstępstwa dla umów finansowanych ze środków pochodzących z wydzielonego rachunku dochodów utworzonego na podstawie art. 223 ustawy o finansach publicznych. Ustawodawca uzależnia obowiązek wpisu od statusu podmiotu zawierającego umowę oraz jej wartości, a nie od klasyfikacji budżetowej czy źródła pokrycia wydatku.

Gromadzenie środków z opłat rodziców (wsadu do kotła) na wydzielonym rachunku dochodów stanowi jedynie ustawowe odstępstwo od zasady budżetowania brutto (art. 223 ustawy o finansach publicznych). Nie pozbawia to tych środków charakteru środków publicznych ani nie zmienia statusu szkoły. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, funkcjonowanie rachunku wydzielonego w jednostce oświatowej nie tworzy odrębnego bytu prawnego, a jednostka dysponująca tymi środkami cały czas działa w ramach swojego statusu publicznoprawnego jako jednostka organizacyjna gminy.

Udostępnienie wniosków z Programu Ochrony Ludności jako informacji publicznej

Nie oznacza to jednak obowiązku udostępnienia pełnej treści wszystkich dokumentów. Przed udostępnieniem należy zbadać, czy dokumenty nie zawierają informacji niejawnych, innych tajemnic ustawowo chronionych, danych objętych prywatnością osoby fizycznej, tajemnicy przedsiębiorcy albo danych objętych szczególnym reżimem wynikającym z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, w szczególności danych dotyczących ewidencji zasobów i obiektów zbiorowej ochrony.

W praktyce, prawidłowe może być udostępnienie informacji albo kopii dokumentów po usunięciu lub zaczernieniu danych niepodlegających ujawnieniu. Sama okoliczność, że dokument dotyczy ochrony ludności albo obrony cywilnej, nie uzasadnia automatycznej odmowy udostępnienia informacji. Odmowa albo częściowe wyłączenie jawności powinny wynikać z analizy konkretnych danych zawartych w dokumentach.

Informacje o realizacji Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej jak i sama treść tego Programu mają charakter informacji o sprawach publicznych. Dotyczą bowiem realizacji zadań publicznych, finansowania tych zadań oraz dysponowania środkami publicznymi. W DostInfPubU wprost wskazuje się, że udostępnieniu podlegają informacje o programach w zakresie realizacji zadań publicznych, sposobie ich realizacji, wykonywaniu i skutkach realizacji tych zadań (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c DostInfPubU), a także informacje o majątku publicznym (art. 6 ust. 1 pkt 5 DostInfPubU), pomocy publicznej (art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. g DostInfPubU) i ciężarach publicznych (art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. h DostInfPubU).

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej ma szczególne znaczenie w systemie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (dalej: OchrCywU). Rada Ministrów zatwierdza Program (art. 6 ust. 1 pkt 1 OchrCywU), a Program stanowi podstawę finansowania realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej (art. 7 OchrCywU). Zgodnie z art. 156 OchrCywU Program jest przyjmowany w drodze uchwały Rady Ministrów, określa sposób finansowania realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej, jest opracowywany na okres 5 lat, a w Programie wykazuje się środki w podziale na dysponentów i poszczególne lata.

W OchrCywU przewidziano także finansowanie lub dofinansowanie organów i podmiotów ochrony ludności, m.in. w zakresie tworzenia i utrzymania zasobów, zakupu sprzętu, budowy i utrzymania baz magazynowych, budowy, modernizacji i remontu infrastruktury, w tym budowli ochronnych, oraz szkoleń i edukacji (art. 152 ust. 2 OchrCywU). Wnioski składane w ramach naborów dotyczących takich wydatków odnoszą się więc do sposobu realizacji zadań publicznych oraz do wydatkowania środków publicznych. W tym zakresie, co do zasady, powinny być traktowane jako informacja publiczna.

Dotyczy to w szczególności informacji takich jak:

1) nazwa wnioskodawcy,

2) nazwa zadania,

3) wartość zadania,

4) kwota wnioskowanego lub przyznanego finansowania,

5) źródło finansowania,

6) wynik oceny wniosku,

7) fakt zawarcia umowy,

8) wysokość przekazanych środków oraz

9) podstawowe informacje o rozliczeniu zadania.

Szczególne znaczenie mogą mieć w tym zakresie przepisy OchrCywU dotyczące ewidencji prowadzonych w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej. Nie chodzi o to, że ewidencje te są częścią Programu. Program ma charakter przede wszystkim planistyczno-finansowy. Ewidencje mają odrębny charakter i służą gromadzeniu danych o zasobach, obiektach oraz innych elementach systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Ich znaczenie w niniejszej sprawie polega na tym, że wskazują, jakiego rodzaju dane ustawodawca wyłączył z powszechnej jawności.

Zgodnie z art. 28 OchrCywU dane zawarte w Centralnej Ewidencji Zasobów oraz w Wojewódzkich Ewidencjach Zasobów nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu DostInfPubU. Dotyczy to m.in. danych o rodzaju i stanie ilościowym zasobów, ich dysponentach, miejscu rozmieszczenia, dostępności i warunkach dysponowania. Z kolei art. 113 ust. 1 OchrCywU stanowi, że dane zawarte w Centralnej Ewidencji OZO nie stanowią informacji publicznej, a zgodnie z art. 113 ust. 2 OchrCywU części tych danych nadaje się klauzulę „zastrzeżone” w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych.

Jeżeli więc w Programie, wniosku albo załącznikach znajdują się dane pochodzące z tych ewidencji albo dane odpowiadające im zakresem, organ powinien wyłączyć je z udostępnienia. Może to dotyczyć w szczególności informacji o lokalizacji zasobów, miejscu rozmieszczenia sprzętu, dysponentach zasobów, dostępności i warunkach dysponowania zasobami, szczegółowych parametrach obiektów ochronnych, ich pojemności, odporności, sposobie wykorzystania, a także danych osób odpowiedzialnych za ich udostępnienie.

Nie uzasadnia to jednak automatycznej odmowy udostępnienia całego dokumentu. Jeżeli po wyłączeniu danych chronionych pozostała część dokumentu zawiera informację publiczną, powinna zostać udostępniona. W praktyce może to wymagać anonimizacji, zaczernienia albo innego technicznego usunięcia danych niepodlegających ujawnieniu.

Podsumowując, informacje dotyczące realizacji Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej oraz wnioski składane w ramach naborów zasadniczo mogą być udostępniane w trybie DostInfPubU. Udostępnienie powinno jednak nastąpić po uprzedniej analizie treści dokumentów i po wyłączeniu informacji niejawnych, innych tajemnic ustawowo chronionych, danych osobowych, tajemnicy przedsiębiorcy oraz danych, które na podstawie OchrCywU nie stanowią informacji publicznej albo są objęte szczególnym reżimem dostępu.

Egzekwowanie obowiązku wynikającego z nakazu usunięcia opon z miejsca nieprzeznaczonego do magazynowania i składowania odpadów

Opis sytuacji: burmistrz wydał decyzję w sprawie nielegalnego składowania opon. Właściciel nieruchomości nie odwołał się od niej. W decyzji tej organ nakazał właścicielowi nieruchomości usunięcie odpadów (ok. 2 000 sztuk zużytych opon, kod 16 01 03) i przekazanie ich do przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów. Ponadto, nałożono obowiązek pisemnego powiadomienia burmistrza o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających usunięcie odpadów przez uprawniony podmiot. W związku z tym, że właściciel nieruchomości nie poinformował organu o wykonaniu decyzji, organ wezwał tę osobę do złożenia dokumentów potwierdzających przekazanie opon do przedsiębiorcy posiadającemu zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów. W odpowiedzi właściciel nieruchomości poinformował, że opon już nie ma i że przekazał je umową darowizny osobie fizycznej. Co istotne, osoba, której rzekomo przekazano opony, dziś już nie żyje. Właściciel nie ma opon, co organ potwierdził.

Działając na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach (dalej: OdpadyU) wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.

W przedmiotowej decyzji określa się w szczególności:

1) termin usunięcia odpadów;

2) rodzaj odpadów;

3) sposób usunięcia odpadów (art. 26 ust. 6 OdpadyU).

Posiadacz odpadów, będący adresatem takiej decyzji, w razie niewykonania ujętego w niej warunku powinien liczyć się z zastosowaniem środków egzekucyjnych przewidzianych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: EgzAdmU).

Pod pojęciem środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym należy rozumieć:

1) grzywnę w celu przymuszenia,

2) wykonanie zastępcze,

3) odebranie rzeczy ruchomej,

4) odebranie nieruchomości, opróżnienie lokali i innych pomieszczeń,

5) przymus bezpośredni (art. 1a pkt 12 lit. b EgzAdmU).

Z powyższego katalogu środków egzekucyjnych decyzja nakazująca usunięcie odpadów może być egzekwowana w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym, przy czym wchodzą tu w rachubę: grzywna w celu przymuszenia i wykonanie zastępcze. W odniesieniu do warunku udokumentowania przekazania usuniętych odpadów podmiotowi uprawnionemu do gospodarowania nimi właściwym środkiem będzie grzywna.

Zgodnie z art. 119 § 1 EgzAdmU grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 119 § 2 EgzAdmU).

Grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu:

1) odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32;

2) postanowienie o nałożeniu grzywny (art. 122 § 1 EgzAdmU).

Jak stanowi art. 122 § 2 EgzAdmU postanowienie o nałożeniu grzywny powinno zawierać:

1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych;

2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie, a w przypadku obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy będzie orzeczone wykonanie zastępcze.