Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na nikłe znaczenie praktyczne omawianego przepisu, gdyż powyższe sytuacje w obecnych realiach społeczno-gospodarczych występują niezwykle rzadko, tak samo jak sytuacje, w których grunty mają stać się własnością spółdzielni. Zmiana niewątpliwie przyczyni się do zagwarantowania pewności obrotu nieruchomościami, który będzie odbywał się na zasadach ogólnych, w formie aktu notarialnego (http://orka.sejm.gov.pl/Druki9ka.nsf/Projekty/9-020-566-2021/$file/9-020-566-2021.pdf).

Zdaniem wnioskodawców przepis regulujący wnoszenie nieruchomości, jako wkładów do rolniczych spółdzielni produkcyjnych bez konieczności sporządzenia aktu notarialnego jako wyjątek od tej generalnej zasady przenoszenia prawa własności w trybie sporządzenia aktu notarialnego, nie znajduje uzasadnienia. Tym bardziej, że zasady wnoszenia wkładów do spółdzielni zostały określone w PrSpółdz. Jednocześnie w zakresie ustanawiania prawa użytkowania na rzecz spółdzielni „projekt nie przewiduje przy tym uchylenia art. 277 § 2 KC, wyłączającego obowiązek zachowania formy aktu notarialnego w odniesieniu do ustanowienia użytkowania na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej”. 

Uciążliwości zapachowe – zakres władztwa decyzyjnego gminy w projektowanych zmianach

Z podanego projektu wynika, że nowe uprawnienia mają zostać przyznane organom jednostek samorządu terytorialnego. W praktyce chodzi o podejmowanie działań władczych, zmierzających do ograniczenia uciążliwości zapachowych lub ich całkowitego wyeliminowania.

Warto przytoczyć treść wybranych regulacji prawnych ww. projektu. I tak, na uwagę zasługują m.in.:

Art. 165b. 1. W celu ograniczenia uciążliwości zapachowej występującej na terenie gminy lub jej części, rada gminy może podjąć: 

1) uchwałę w sprawie zapobiegania uciążliwości zapachowej na terenie gminy określającą ograniczenia w podejmowaniu działalności gospodarczej na terenie gminy przez podmioty prowadzące działalność mogącą powodować uciążliwość zapachową; 

2) uchwałę w sprawie ograniczenia uciążliwości zapachowej na terenie gminy, określając sposób postępowania w zakresie ograniczenia uciążliwości zapachowej oraz podmioty powodujące uciążliwość zapachową. 

2. Rada gminy podejmuje uchwałę, o której mowa w ust. 1 pkt 2, po stwierdzeniu uciążliwości zapachowej danej działalności w wyniku wizji lokalnej, o której mowa w art. 165d. 

3. Uchwały, o których mowa w ust. 1 stanowią akty prawa miejscowego.

Art. 165c. 1. W uchwale, o której mowa w art. 165b ust. 1 pkt 1, rada gminy określa ograniczenia w podejmowania na terenie gminy działalności, mogącej powodować uciążliwość zapachową. 

2. Podejmowanie i wykonywanie działalności niezgodnie z warunkami wskazanymi w uchwale jest zabronione. 

3. W terminie 30 dni od daty podjęcia uchwały, o której mowa w art. 165b ust.1 pkt 2, wójt wydaje decyzję administracyjną, w której określa dla wskazanego w uchwale podmiotu terminy i sposób postępowania w celu ograniczenia uciążliwości zapachowej, kierując się aktualną wiedzą dotyczącą technik i technologii mogących znaleźć zastosowanie w ograniczaniu uciążliwości zapachowej.

Z kolei, w kolejnych projektowanych regulacjach (art. 165f i art. 165g) nadano uprawnienia wójtowi gminy do wydawania decyzji o wstrzymaniu działalności powodującej uciążliwość zapachową w różnych kontekstach sytuacyjnych.

Wprowadzenie ww. zmian (jak zresztą wskazuje się w uzasadnieniu projektu) z pewnością spowoduje wzrost ilości postępowań administracyjnych w tych sprawach w obu instancjach oraz przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Dodatkowo podano, że ingerencja organów administracji publicznej – organów gminy ‒ w sferę działalności powodującej uwalnianie substancji uciążliwych zapachowo może skutkować roszczeniami odszkodowawczymi kierowanymi do tych organów.

Podsumowując, przedmiotowy projekt jest innowacyjny, ale wydaje się też, że oczekiwany z punktu widzenia lokalnych społeczności. Gminy zyskają możliwość bezpośredniego oddziaływania na sytuację podmiotów gospodarczych, co będzie wiązało się z koniecznością angażowania nowych środków na różne wydatki, w tym postępowania administracyjne prowadzone w związku z nielegalnymi działaniami przedsiębiorców. Z działalnością tą może być również związane ryzyko występowania z roszczeniami przez te podmioty względem gmin.

Czy sztuczna inteligencja będzie wykorzystywana do rozpoznawania naszych cech?

Wobec projektu rozporządzenia wspólne stanowisko przedstawił Europejski Inspektor Ochrony Danych oraz Europejska Rada Ochrony Danych. Na początku te dwie unijne instytucje wyraziły swoje zadowolenie, że temat ten został podjęty przez Komisję Europejską i dostrzeżono konieczność ich uregulowania. 

Ważnym aspektem, na który zwróciły uwagę w swojej opinii instytucje jest konieczność uwzględnienia w projekcie rozporządzenia postanowień wprost wskazujących, że unijne przepisy dotyczące ochrony danych tj. RODO, EUDPR oraz LED mają zastosowanie do każdego przetwarzania danych osobowych, w tym również przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Zaniepokojenie instytucji wzbudziło wyłączenie spod obowiązywania rozporządzenia międzynarodowej współpracy organów ścigania. 

Zdaniem instytucji, właściwe jest przyjęcie założenia, że wobec sztucznej inteligencji podejście jest oparte na ryzyku. Jednocześnie wyraziły swoje obawy wobec odmiennego niż w unijnych ramach ochrony danych rozumienia pojęcia „zagrożenia dla praw podstawowych”. W swojej opinii instytucje wskazują, że od zgodności systemów z przepisami unijnymi w tym dotyczącymi ochrony danych powinna zależeć możliwość wejścia na rynek unijny i korzystania z oznaczenia CE przez podmioty świadczące usługi z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. 

W swojej opinii EROD i EIOD wezwały do wprowadzenia zakazu wykorzystywania sztucznej inteligencji do automatycznego rozpoznawania cech ludzkich w miejscach publicznie dostępnych. Mowa tutaj między inny o: rozpoznawaniu twarzy, głosu lub innych cech biometrycznych lub behawioralnych w dowolnym kontekście. Zdaniem instytucji niezwykle wysokie jest ryzyko jakie stwarza zdalna identyfikacja biometryczna osób w miejscach publicznych. 

Dodatkowo zdaniem EROD i EIOD powinien obowiązywać powszechny zakaz wykorzystywania sztucznej inteligencji wykorzystującej dane biometryczne do kategoryzowania osób ze względu na pochodzenie etniczne czy płeć lub inne czynniki, które mogą doprowadzić do dyskryminacji. Również wykorzystywanie sztucznej inteligencji do analizowania emocji osób fizycznych powinno być zabronione. 

W swoich wypowiedziach Przewodniczący EROD oraz EIOD wskazywali, że dopuszczenie zdalnej identyfikacji biometrycznej w miejscach publicznych będzie końcem anonimowości. Jak również będzie to ingerowało w podstawowe prawa i wolności, a wręcz kwestionować ich istotę. Ważne jest, aby przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji była ona ukierunkowana na człowieka. Dlatego wykorzystanie sztucznej inteligencji do oceny społecznej również powinno być zakazane.

Projekt rozporządzenia wskazuje EIOD jako organ nadzorczy wobec instytucji unijnych. Jednak zdaniem EIOD konieczne jest doprecyzowanie roli i zadań Europejskiego Inspektora zwłaszcza jego roli jako nadzorcy rynku. Zdaniem EROD i EIOD, krajowe organy nadzorcze sprawujące nadzór na podstawie RODO powinny również zostać wskazane jako właściwe do nadzorowania projektowanego rozporządzenia. Dzięki takiemu unormowaniu możemy spodziewać się spójnej interpretacji przepisów dotyczących przetwarzania danych w Unii. 

Dodatkowo zakwestionowano w opinii sposób utworzenia Europejskiej Rady Sztucznej Inteligencji (EAIB), w której dominującą rolę ma mieć Komisja Europejska. Zdaniem EROD i EIOD, przyznanie dominującej roli KE może nie zapewnić tej instytucji koniecznej autonomii i niezależności. 

Źródło:https://edpb.europa.eu/news/news/2021/edpb-edps-call-ban-use-ai-automated-recognition-human-features-publicly-accessible_en 

Projekt ustawy o zmianie o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego

W złożonym w Sejmie projekcie ustawy (https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?id=F9B74537261F9433C12586B700379422) wnioskodawcy argumentują, że projekt ma na celu wykonanie tez zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12.5.2015 r., P 46/13, Legalis.

Ponadto wnioskodawcy powołali się na argument, w którym stwierdzili, że pomijając kwestię „nieodwracalnych skutków prawnych”, na gruncie art. 156 § 2 KPA wyznaczona została cezura czasowa, która przesądza o dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji, ale tylko takich, które: zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1), dotyczyły spraw uprzednio rozstrzygniętych innymi decyzjami ostatecznymi (pkt 3), zostały skierowane do osób, które nie były stronami postępowania administracyjnego (pkt 4) oraz były obarczone wadami pociągającymi za sobą nieważność z mocy prawa (pkt 7).  W przypadku pozostałych wad istotnych upływ czasu pozostaje irrelewantny, a więc w szczególności nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2).

Podstawowym skutkiem wejścia w życie projektowanych regulacji ma być uzupełnienie regulacji, która nie spełnia wymogów konstytucyjnych, o rozwiązanie prawne, które będzie odzwierciedlać wnioski płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 156 ust. 1 i ust. 2 organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 

4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. 

Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.   

Projektowana zmiana w praktyce sprowadza się do dodania art. 156 § 3 w brzmieniu: jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 (decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą) upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Ponadto ustawa przewiduje, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, jako dotyczący tzw. pominięcia prawodawczego, a przy tym mający formułę zakresową, nie doprowadził do derogowania art. 156 § 2 KPA z porządku prawnego. Oznacza to, że przepis ten nadal określa granice stosowania instytucji stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji. Dlatego też Trybunał w swoim orzeczeniu podkreślił, że „stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 KPA, przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.

(http://orka.sejm.gov.pl/Druki9ka.nsf/Projekty/9-020-456-2021/$file/9-020-456-2021.pdf).

Projekt został przekazany do Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji. 

Subiektywnym Okiem Praktyka – uchwalenie ustawy w jej obecnym kształcie dotyczyć będzie każdej decyzji administracyjnej, niezależnie czy stroną postępowania była osoba fizyczna, prawna, Skarb Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego. W znaczeniu przedmiotowym będzie ona, jako część przepisów KPA stosowana do wszelkich spraw rozstrzyganych w trybie postępowania administracyjnego. Z tego właśnie faktu wynika, że prawodawca nie ogranicza rzeczowego zakresu stosowania nowelizowanych przepisów wyłącznie do spraw uregulowania prawa własności, prawa budowlanego, planowania przestrzennego czy ochrony gruntów rolnych. Wątpliwości dotyczą także ewentualnej możliwości dochodzenia odszkodowania z tytułów, jakie dotyczą stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli postępowania administracyjne zostaną umorzone z mocy prawa. Należy wskazać także na kwestię krótkiego vacatio legis ustawy, które ma wynieść 14 dni od jej publikacji.   

Tekst jednolity ustawy – Prawo zamówień publicznych

Mając na uwadze powyższe należy uwzględniać już nowy publikator m.in. w dokumentach zamówienia (np. SWZ) czy też pismach kierowanych przez zamawiających do wykonawców lub przez wykonawców do zamawiających, wskazując jako adres publikacyjny PrZamPubl: „Dz.U. z 2021 r. poz. 1129”, a nie jak dotychczas „Dz.U. poz. 2019  ze zm.)”.  

Wpływ dyrektywy o ochronie sygnalistów na zatrudnienie

Jak wynika z motywów dyrektywy osoby pracujące dla organizacji publicznej lub prywatnej lub utrzymujące kontakt z taką organizacją w związku ze swoją działalnością zawodową niejednokrotnie jako pierwsze dowiadują się o zagrożeniach lub szkodach dla interesu publicznego, do jakich dochodzi w tym kontekście. Zgłaszając szkodliwe dla interesu publicznego naruszenia prawa UE osoby takie działają jako „sygnaliści” i tym samym odgrywają kluczową rolę w ujawnianiu takich naruszeń i zapobieganiu im oraz w ochronie dobra społecznego. Potencjalni sygnaliści często jednak rezygnują ze zgłaszania swoich zastrzeżeń lub podejrzeń z obawy przed działaniami odwetowymi. W związku z tym w coraz większym stopniu uznaje się, zarówno na poziomie unijnym, jak i międzynarodowym, znaczenie zapewnienia zrównoważonej i skutecznej ochrony sygnalistów. W niektórych dziedzinach polityki przypadki naruszenia prawa UE mogą wyrządzić poważną szkodę interesowi publicznemu, ponieważ stwarzają poważne ryzyko dla dobra społecznego. Należy zatem poprawić egzekwowanie prawa poprzez wprowadzenie skutecznych, poufnych
 i bezpiecznych kanałów dokonywania zgłoszeń i poprzez zapewnienie sygnalistom skutecznej ochrony przed działaniami odwetowymi. 

Dyrektywa ma więc na celu wprowadzenie wspólnych norm minimalnych zapewniających sygnalistom skuteczną ochronę, ponieważ mechanizm ochrony sygnalistów funkcjonujący obecnie w UE jest ukształtowany niejednolicie w poszczególnych państwach członkowskich i dziedzinach polityki.

Zakres dyrektywy

Dyrektywa ustanawia wspólne minimalne normy ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa objęte zakresem stosowania aktów UE określonych w załączniku do dyrektywy, dotyczące takich dziedzin jak: zamówienia publiczne, usługi, produkty i rynki finansowe oraz zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwo produktów i ich zgodność z wymogami, bezpieczeństwo transportu, ochrona środowiska, ochrona radiologiczna i bezpieczeństwo jądrowe, bezpieczeństwo żywności i pasz, zdrowie i dobrostan zwierząt, zdrowie publiczne, ochrona konsumentów, ochrona prywatności i danych osobowych oraz bezpieczeństwo sieci i systemów informacyjnych, określone naruszenia mające wpływ na interesy finansowe UE oraz dotyczące rynku wewnętrznego.  

Dyrektywa a zatrudnienie

Dyrektywa nie wpływa jednak m.in. na przepisy krajowe dotyczące wykonywania przez pracowników ich prawa do konsultacji z ich przedstawicielami lub związkami zawodowymi, przepisy krajowe dotyczące ochrony przed nieuzasadnionym szkodliwym działaniem w wyniku takich konsultacji ani na przepisy krajowe dotyczące autonomii partnerów społecznych i ich prawa do zawierania układów zbiorowych.  

Dyrektywę stosuje się do osób dokonujących zgłoszenia, pracujących w sektorze prywatnym lub publicznym, które uzyskały informacje na temat naruszeń w kontekście związanym z pracą, w tym co najmniej do osób posiadających status pracownika (oraz przyszłych i byłych pracowników), osób posiadających status osób prowadzących działalność na własny rachunek, akcjonariuszy lub wspólników oraz osób będących członkami organu administrującego, zarządzającego lub nadzorczego przedsiębiorstwa, a także wolontariuszy i stażystów, osób pracujących pod nadzorem i kierownictwem wykonawców, podwykonawców i dostawców. 

Inne kwestie

Dyrektywa reguluje także kwestie związane z:

Środki ochrony sygnalistów

Dyrektywa nakłada na państwa członkowskie obowiązek podjęcia niezbędnych środków, aby zakazać wszelkich form działań odwetowych wobec osób zgłaszających naruszenia, w tym gróźb działań odwetowych i prób podejmowania działań odwetowych, w tym w szczególności działań odwetowych podejmowanych m.in. w następujących formach:

Ponadto państwa członkowskie mają zapewnić, by osoby dokonujące zgłoszeń miały w stosownych przypadkach dostęp do środków wsparcia, do których należą w szczególności: 

Państwa członkowskie mają także podjąć niezbędne określone w dyrektywie środki mające na celu zapewnienie, aby osoby dokonujące zgłoszeń były chronione przed działaniami odwetowymi. 

Wprowadzenie postanowień dyrektywy do prawa krajowego

Państwa członkowskie mają wprowadzić w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania tej dyrektywy do 17.12.2021 r. Na zasadzie odstępstwa, w przypadku podmiotów prawnych w sektorze prywatnym zatrudniających od 50 do 249 pracowników, państwa członkowskie mają natomiast wprowadzić w życie do 17.12.2023 r. przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wypełnienia obowiązku ustanowienia wewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń.  

Jak dotychczas nie ma jeszcze projektu ustawy, która wdroży do polskiego porządku prawnego postanowienia ww. dyrektywy.

Uchwała PKW o referendach lokalnych i związanych z nimi kosztami

Jak podano w § 1, uchwała wprowadza wytyczne i wyjaśnienia w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego. Uchwała w istocie rzeczy nawiązuje wielokrotnie do regulacji prawnych ReferLokU.

Warto przypomnieć, jak wynika z art. 2 ReferLokU, że mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego w drodze referendum wyrażają swoją wolę:

1) w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki;

2) co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki;

3) w innych istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę.

Ponadto, przedmiotem referendum gminnego może być również:

1) odwołanie wójta (burmistrza, prezydenta miasta);

2) samoopodatkowanie się mieszkańców na cele publiczne mieszczące się w zakresie zadań i kompetencji organów gminy.

Z kolei, z punktu widzenia budżetu danej jednostki samorządu terytorialnego istotny jest art. 40 ReferLokU dotyczący aspektu finansowego referendum, gdzie postanowiono, że:

1. Koszty referendum pokrywa się z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, której dotyczy referendum. Nie dotyczy to czynności wykonywanych przez komisarza wyborczego.

2. W przypadku referendum wojewódzkiego lub referendum powiatowego środki na podstawie kalkulacji kosztów referendum ponoszonych przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego przekazywane są z budżetu, o którym mowa w ust. 1, nie później niż na 20 dni przed dniem referendum.

3. Ostateczne rozliczenie i przekazanie środków między jednostkami samorządu terytorialnego na pokrycie kosztów przeprowadzenia referendum, o których mowa w ust. 2, winno być zakończone najpóźniej w ciągu miesiąca od dnia przeprowadzenia referendum.

4. Wydatki komisarza wyborczego związane z organizacją i przeprowadzeniem referendum w sprawie odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego przed upływem kadencji pokrywane są z budżetu państwa, z części dotyczącej Krajowego Biura Wyborczego. 

Wspomniana uchwała precyzuje zaś różne kwestie właśnie związane m.in. z aspektem finansowym dotyczącym referendum, w kontekście wydatków jednostek samorządu terytorialnego. 

Na szczególną zaś uwagę zasługuje pkt 53 załącznika do ww. uchwały (który nawiązując do ww. art. 40 ReferLokU), gdzie m.in. postanowiono, że: 

Zgodnie z art. 40 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy koszty referendum pokrywa się z budżetu jednostki samorządu teryto­rialnego, której dotyczy referendum. Art. 40 ust. 1 zdanie drugie i ust. 4 ustawy określają wyjątki od tej zasady dla kosztów czynności komisarza wyborczego (wydatki na ten cel pokrywane są z budżetu państwa, z części dotyczą­cej Krajowego Biura Wyborczego).

Dalej zaś stwierdzono, że:

Podstawowe koszty referendum, w tym koszty obsługi administracyjnej komisji terytorialnych i obwodowych, zapew­nienia tym komisjom techniczno-materialnych warunków pracy, koszty związane ze stosowaniem techniki elektro­nicznej przez obwodowe komisje do spraw referendum i terytorialną komisję do spraw referendum oraz diet przysłu­gujących członkom komisji, pokrywane są z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, której dotyczy referendum. 

Wskazane zapisy załącznika do uchwały PKW precyzują więc specyfikę kosztów referendum, a ponoszonych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Regulacje te należy więc ocenić pozytywnie, szczególnie z perspektywy samorządów i legalności wydatkowania środków budżetowych.

Rada Ministrów przygotowuje nowe przepisy dotyczące pomocy regionalnej

Regionalna pomoc  publiczna i jej maksymalna intensywność  

Regionalna pomoc publiczna ma na celu pobudzenie długookresowe rozwoju obszarów o najniższym poziomie Produktu Krajowego Brutto na jednego mieszkańca. Obszary kwalifikujące się do udzielania pomocy regionalnej oraz intensywność pomocy na tych obszarach zostały określone na następujących poziomach: NUTS 2 (regionów), NUTS 3 (podregionów), a w przypadku regionu warszawskiego – na poziomie powiatów i gmin. Projektowane rozporządzenie wskazuje, że maksymalną intensywność pomocy regionalnej w poszczególnych regionach, oblicza się jako stosunek wartości pomocy regionalnej wyrażonej w ekwiwalencie dotacji brutto do kosztów kwalifikujących się do objęcia tą pomocą.  

Charakter i zakres projektowanych zmian

W porównaniu do obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z 30.6.2014 r. w sprawie ustalenia mapy pomocy regionalnej na lata 2014–2020 (Dz.U. z 2014 r. poz. 878 ze zm.) zmianie ulegną maksymalne intensywności pomocy regionalnej dla niektórych regionów.

Przy czym należy zauważyć, że  projektowane rozwiązania uwzględniają pkt 189 wytycznych w sprawie regionalnej pomocy państwa (Dz.Urz. UE C 153 z 29.04.2021, str. 1), zgodnie z którym po opublikowaniu wytycznych państwa członkowskie powinny notyfikować Komisji Europejskiej krajowe mapy pomocy regionalnej określające regiony kwalifikujące się do objęcia pomocą regionalną.

W projekcie przewidziano m.in. wzrost maksymalnej intensywności pomocy województwa świętokrzyskiego z 35% do 50%. Ponadto założono, że dokonując podziału statystycznego województwa mazowieckiego, pomimo wzrostu PKB, w dalszym ciągu możliwe będzie udzielanie pomocy w regionie mazowieckim. Jej intensywność została określona odrębnie dla województwa mazowieckiego na poziomie 40% i podregionu siedleckiego, w którym poziom intensywności określono na 50%. W przypadku województw: zachodniopomorskiego, lubuskiego, opolskiego, małopolskiego, łódzkiego i kujawsko-pomorskiego intensywność pomocy regionalnej ma wzrosnąć z 35% do 40%, zaś w przypadku województwa śląskiego – z 25% do 30%. Rozporządzenie przewiduje także zmniejszenie dotychczasowej wartości maksymalnej intensywności pomocy w przypadku Poznania i Wrocławia, a także podregionu poznańskiego. Zmniejszeniu ulegnie także intensywność pomocy dla województwa pomorskiego (z 35% do 30%).

Jak można wyczytać z uzasadnienia, przyjęcie projektowanych zmian ma mieć „pozytywny wpływ na mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców, ponieważ umożliwi korzystanie przez przedsiębiorców z regionalnej pomocy publicznej przeznaczonej na wspieranie nowych inwestycji oraz tworzenie nowych miejsc pracy”. W założeniu zatem projektowane zmiany dotyczące intensywności pomocy mają niwelować negatywne skutki zaburzonej konkurencyjności.

Projekt określa także sektory nieuprawnione do skorzystania z pomocy regionalnej. W porównaniu do obecnej mapy pomocy regionalnej, niedopuszczalne będzie udzielanie pomocy:

Pomoc regionalna nie będzie mogła być udzielana także przedsiębiorcom znajdującym się w trudnej sytuacji w rozumieniu właściwych przepisów unijnych dotyczących pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw niefinansowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

Etap legislacyjny: Projekt na etapie opiniowania.

Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi – nowe warunki dla skorzystania z metody od ilości zużytej wody

W kontekście działalności gmin w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na uwagę zasługuje wiele regulacji prawnych, w tym zupełnie nowe brzmienie regulacji dotyczących ustalania opłaty przy zastosowaniu metody od ilości zużytej wody z danej nieruchomości. Warto zwrócić uwagę na art. 6j ust. 3e CzystGmU. Aktualnie jego brzmienie jest następujące:

W przypadku wyboru przez radę gminy metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w ust. 1 pkt 2, rada gminy w uchwale, o której mowa w art. 6k ust. 1, określa zasady ustalania ilości zużytej wody na potrzeby ustalania wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Z kolei w projekcie przewidziano znaczną modyfikację tej regulacji. Ma ona otrzymać brzmienie o treści:

W przypadku:

1)    wyboru przez radę gminy metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w ust. 1 pkt 2, 

2)    wyboru przez radę gminy metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w ust. 2, i zróżnicowania stawki opłaty ze względu na ilość zużytej wody w gospodarstwie domowym, 

3)    ustalenia opłaty na podstawie ust. 3a

– rada gminy w uchwale, o której mowa w art. 6k ust. 1, określa sposób ustalania ilości zużytej wody na potrzeby ustalania wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w szczególności sposób ustalania ilości zużytej wody w przypadku braku wodomierza lub w przypadku nieruchomości, dla których brak jest odpowiednich danych dotyczących ilości zużytej wody, lub odliczania wody zużytej na określone cele.

W uzasadnieniu ww. projektu wskazując na motywy zmian podano, że doprecyzowanie przepisów było konieczne, z uwagi na wątpliwości dotyczące stosowania powyższej metody. 

Wskazana regulacja art. 6j ust. 3e CzystGmU była dotąd jedną z najbardziej problematycznych metod wśród wszystkich sposobów ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. 

W praktyce, niedoskonałości przepisów opracowywanych przez gminy wynikały z orzeczeń podejmowanych przez organy nadzoru – czyli regionalne izby obrachunkowe. Można więc powiedzieć, że w pewnym sensie zmiana omawianej regulacji jest pokłosiem interwencji nadzorczych izb, które wskazując naruszenia, w istocie rzeczy dały asumpt do udoskonalenia przepisów. 

Po przyjęciu ww. zmiany, z pewnością gminy będą w korzystniejszej sytuacji, niż dotychczas. Aktualny przepis art. 6j ust. 3e jest po prostu mało precyzyjny, stąd stwarzał wiele niedomówień i problemów interpretacyjnych przy stosowaniu metody od ilości zużytej wody. Wydaje się, że ten stan niepewności zostanie usunięty właśnie wskutek nowelizacji tej regulacji prawnej. Będzie to z korzyścią zarówno dla gmin, jak i dla regionalnych izb obrachunkowych, które nie będą musiały stwierdzać już nieważności uchwał, de facto pozbawiając często gminę wpływów z powyższych opłat.

Przepisy obowiązujące od 1.7.2021 r., o których warto pamiętać

Pakiet e-commerce  

Rozwiązania zawarte w pakiecie e-commerce zapewniają ułatwienia w rozliczaniu VAT od sprzedaży towarów i usług na rzecz konsumentów w innych państwach członkowskich UE. Poprawią one konkurencyjność unijnych, jak i polskich przedsiębiorców względem tych spoza UE. To szczególnie ważne dla rodzimych pośredników, portali aukcyjnych i sprzedażowych, które zmagają się często z nieuczciwą konkurencją spoza UE. Nowa regulacja będzie ważnym krokiem w kierunku wyrównania szans na korzyść europejskich, w tym polskich firm.

W zakresie pakietu e-commerce zmiany obejmują m.in.:

Kasy on-line

Od 1.7.2021 r. kolejne branże i usługi objęte zostaną obowiązkiem rejestrowania obrotu za pomocą kas fiskalnych on-line. Urządzenia te przesyłają dane do systemu teleinformatycznego prowadzonego przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS).

Usługi objęte obowiązkiem ewidencjonowania z użyciem kas on-line od 1 lipca 2021 r.:

Przesunięcie na 1.7.2022 r. obowiązku zapłaty akcyzy przy przerejestrowaniu pojazdu na samochód osobowy

Przepis przejściowy przesuwa na 1.7.2022 r. termin powstania obowiązku podatkowego z tytułu zmiany rodzaju pojazdu na samochód osobowy, w tym samochód kempingowy, która nastąpi w okresie od 1,7,2021 r. do 30.6.2022 r.

Oznacza to, że dopiero od 1.7.2022 r. podatnicy będą mieć obowiązek złożenia deklaracji uproszczonej oraz obliczenia i zapłaty akcyzy od samochodów, w przypadku których nastąpiła zmiana rodzaju pojazdu na samochód osobowy w okresie od 1.7.2021 r. do 30.6.2022 r.

Pozostałe regulacje to m.in.:

Przypominamy o terminach na zgłoszenie do Centralnego Rejestru Podmiotów Akcyzowych

30 czerwca upływa termin na dokonanie zgłoszenia rejestracyjnego do CRPA. To również termin na uzupełnienie złożonego zgłoszenia rejestracyjnego AKC-R o dane, które dotychczas nie były wymagane. Służy do tego Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych (PUESC).

Od 1.7.2021 r. podmioty, które nie zostały zarejestrowane w CRPA nie będą mogły prowadzić działalności gospodarczej w zakresie wyrobów akcyzowych. Z kolei podmioty zużywające wyroby akcyzowe nieprowadzące działalności gospodarczej i niebędące osobami fizycznymi (takie jak jednostki samorządu terytorialnego, wojsko, policja, straż graniczna) nie będą mogły nabywać zwolnionych od akcyzy – ze względu na ich przeznaczenie – paliw lotniczych, paliw żeglugowych i gazu LPG.

Informacje w zakresie dotyczącym rejestracji na PUESC oraz rejestracji w CRPA można uzyskać w Izbie Administracji Skarbowej w Poznaniu pod nr tel. (61) 658 35 32 – tonowo wybrać 1.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi w sprawie rejestracji są dostępne na PUESC-2 w opisie usługi CRPA – Uzyskaj wpis do Centralnego Rejestru Podmiotów Akcyzowych w zakładce „Najczęściej zadawane pytania (FAQ)”.

TAX FREE – nowa odsłona

1.7.2021 r. rusza rejestracja przedsiębiorców do systemu informatycznego TAX FREE na Platformie PUESC. System zwrotu podatku VAT podróżnym TAX FREE obecnie działa w formie papierowej, od przyszłego roku będzie działał w formie elektronicznej.

Główne korzyści nowego TAX FREE to ułatwienia dla przedsiębiorców i dla podróżnych, wszystkie informacje w jednym miejscu, równe szanse na rynku, wygoda i oszczędność czasu.

Od 1.1.2022 r. wszyscy sprzedawcy w systemie zwrotu podatku VAT podróżnym, będą mieli obowiązek wystawiania dokumentów TAX FREE w formie elektronicznej.

Wnioski egzekucyjne i tytuły wykonawcze w formie elektronicznej

Od 1.7.2021 r. wnioski egzekucyjne i tytuły wykonawcze będą przekazywane do urzędu skarbowego drogą elektroniczną.

Dla wierzycieli oznacza to przyspieszenie wysyłki tych dokumentów do Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) i skrócenie czasu na rozpoczęcie egzekucji.

Uruchomienie systemu teleinformatycznego wyeliminuje tytuły wykonawcze w formie papierowej. Przyspieszy również przesyłanie korespondencji przez wierzycieli do naczelników urzędów skarbowych jako organów egzekucyjnych KAS i skróci czas do wszczęcia egzekucji.

Dwa rozporządzenia przedłużające przepisy dotyczące WHT (podatek u źródła)

Ministerstwo Finansów podjęło decyzję o potrzebie dokonywania zmian w zakresie zasad poboru podatku u źródła z zachowaniem odpowiedniego okresu dostosowawczego. Jest to kluczowe, tym bardziej w wyjątkowych warunkach prowadzenia działalności gospodarczej spowodowanych pandemią COVID-19.

W związku z tym planuje się wydanie kolejnych rozporządzeń, które przedłużą zawieszenie stosowania zmienionych zasad poboru podatku u źródła w PIT i CIT do 31.12.2021 r.

Projekty rozporządzeń zostały udostępnione na stronie Rządowego Centrum Legislacji:

Jednocześnie informujemy, że w Ministerstwie Finansów finalizowane są prace nad nowelizacją przepisów w zakresie zasad poboru podatku u źródła. Zmodernizowane zasady powinny wejść w życie z dniem 1.1.2022 r.

Źródło: Ministerstwo Finansów