Można już składać wnioski o granty na edukację historyczną

„Patriotyzm jutra” – edycja 2024 – co warto wiedzieć?

Patriotyzm jutra to ogólnopolski program grantowy organizowany przez Muzeum Historii Polski. Projekt ma na celu wspieranie działań służących odkrywaniu, dokumentowaniu i upowszechnianiu wiedzy o historii Polski. W ramach dofinansowania zainteresowane podmioty mogą ubiegać się o granty na realizację projektów związanych z szeroko pojętą edukacją historyczną, popularyzacją ważnych wydarzeń dziejowych czy tworzeniem innowacyjnych narzędzi dydaktycznych.

Przykładowe działania możliwe do zrealizowania w ramach dofinansowania:

Budżet

Prognozowana wielkość środków przeznaczonych na realizację programu w 2024 r. wynosi 3 840 000 zł. Zainteresowani wnioskodawcy mogą ubiegać się o dofinansowanie w wysokości od 5 tys. zł do 70 tys. zł brutto – w zależności od wysokości wkładu własnego. Dla zadań z wkładem własnym wynoszącym nie mniej niż 10 proc. budżetu przedstawionego we wniosku, maksymalny poziom dofinansowania wynosi 30 tys. zł. Zgodnie z regulaminem programu, przy wkładzie własnym w wysokości od 20 proc. budżetu zadania – maksymalny poziom zaś to 70 tys. zł.

Kto może złożyć wniosek?

Wnioski o dofinasowanie mogą złożyć:

Wnioski należy składać za pośrednictwem systemu Witkac w terminie do 22.2.2024 r.

Kwalifikacje do objęcia stanowiska głównej księgowej w jednostce pomocy społecznej

Wymogi kwalifikacyjne stawiane przed osobami zatrudnianymi na stanowiskach głównych księgowych jednostki sektora finansów publicznych określa art. 54 ust. 2 ustawy o finansach publicznych. Z przepisu tego wynika, że głównym księgowym może być osoba, która m.in. spełnia jeden z poniższych warunków:

Ustawodawca nie konkretyzuje kierunku podyplomowych studiów ekonomicznych. Istotna jest ocena ich programu, a nie samej nazwy. Ten zaś powinien w przeważającej mierze obejmować nauki ekonomiczne (rachunkowość, makroekonomia, mikroekonomia, finanse publiczne).

Wskazane w pytaniu studia podyplomowe spełniają ten warunek. W połączeniu z 3-letnią praktyką w księgowości pozwoli na zatrudnienie na stanowisku głównego księgowego.

Wymiar urlopu wypoczynkowego nauczyciela przedszkola po powrocie z urlopu wychowawczego

Zgodnie z art. 64 ust. 3 Karty nauczyciela nauczycielom zatrudnionym w szkołach, w których nie są przewidziane ferie szkolne, przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 35 dni roboczych w czasie ustalonym w planie urlopów.

Niektóre dłuższe nieobecności w pracy skutkują redukcją urlopu wypoczynkowego. Dotyczy to trwających dłużej niż 1 miesiąc okresów urlopu bezpłatnego i wychowawczego, tymczasowego aresztowania pracownika, odbywania kary pozbawienia wolności, odbywania zasadniczej służby wojskowej lub jej form zastępczych, służby przygotowawczej, okresowej służby wojskowej, terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie, przeszkolenia wojskowego albo ćwiczeń wojskowych, czy nieusprawiedliwionej nieobecności (art. 155² § 1 Kodeksu pracy; dalej: KP). Obniżenie urlopu wypoczynkowego dotyczy jednak sytuacji, w których pracownik powraca do pracy u dotychczasowego pracodawcy w ciągu roku kalendarzowego po takiej nieobecności. W praktyce chodzi tu o sytuacje, w których pracownik nie nabył jeszcze prawa do urlopu wypoczynkowego za dany rok i nabędzie je dopiero po powrocie z danej nieobecności (np. z urlopu wychowawczego) do pracy. Natomiast jeśli wspomniane nieobecności przypadają po nabyciu przez pracownika prawa do urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym, wymiar urlopu pracownika powracającego do pracy w ciągu tego samego roku kalendarzowego ulega proporcjonalnemu obniżeniu, chyba że przed rozpoczęciem tego okresu pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze (art. 155² § 2 KP).

Podsumowując, obniżenie proporcjonalne urlopu wypoczynkowego nastąpi jedynie w roku, w którym pracownik powraca do pracy po trwającym co najmniej miesiąc urlopie wychowawczym, który rozpoczął się 1 stycznia danego roku albo wcześniej. We wskazanym przypadku urlop wychowawczy rozpoczął się po nabyciu prawa do urlopu wypoczynkowego za 2024 r., a zatem nie wpływa na urlop wypoczynkowy za 2024 r

Można już składać wnioski na modernizację budynków użyteczności publicznej

Cel programu „Renowacja z gwarancją oszczędności EPC (Energy Performance Contract) Plus”

Działania podjęte w ramach programu mają na celu poprawę jakości powietrza oraz zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych. Efekty te mają zostać osiągnięte poprzez inwestycje w poprawę efektywności energetycznej budynków mieszkalnych wielorodzinnych oraz budynków użyteczności publicznej realizowane w oparciu o umowę o poprawę efektywności energetycznej (umowa EPC) między właścicielem budynku a przedsiębiorstwem usług energetycznych.

Kto może skorzystać z programu?

Wsparcie w ramach programu może zostać przyznane:

Przedsięwzięcia będzie realizował NFOŚiGW za pomocą środków pochodzących z Funduszu Modernizacyjnego.

Wsparcie na modernizację budynków – co warto wiedzieć?

W ramach programu wsparciem będą objęte m.in. prace modernizacyjne budynków użyteczności publicznej, umożliwiających zmniejszenie zużycia energii końcowej przynajmniej o 30% w stosunku do stanu istniejącego (przed modernizacją), przy czym zapotrzebowanie budynku na energię końcową na potrzeby ogrzewania, wentylacji i ciepłej wody użytkowej (EKH+W) po modernizacji wyniesie nie więcej niż 75 kWh/(m²*rok), z wyłączeniem budynków opieki zdrowotnej, dla których zapotrzebowanie na EKH+W powinno wynosić nie więcej niż 225 kWh/(m²*rok).

W programie wyróżnione zostały 3 standardy usprawnień:

Ważne terminy

Wnioski wstępne będą przyjmowane od 29.1.2024 r. do 1.6.2024 r., natomiast wnioski o dotacje od 29.1.2024 r. do 30.8.2024 r. lub do wyczerpania alokacji środków.

Szczegółowe informacje o terminach, sposobie składania i rozpatrywania wniosków zostały określone w ogłoszeniu o naborze i w regulaminie naboru dostępnym pod linkiem: https://www.gov.pl/web/funduszmodernizacyjny/renowacja-z-gwarancja-oszczednosci-epc-energy-performance-contract-plus-nabor-ii

Objęcie uchwałą w sprawie określenia zasad nabycia, zbycia i obciążenia nieruchomości wyłącznie nieruchomości gruntowych zamiast wszystkich nieruchomości narusza prawo

W kontekście podanej problematyki należy odnieść się zasadniczo do przepisów ustawy o samorządzie gminnym (dalej: SamGminU). Na uwagę zasługuje art. 18 ust. 2 pkt 9 SamGminU, gdzie postanowiono, że do wyłącznej właściwości rady gminy należy m.in.:

„a) podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub wynajmowania na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej; uchwała rady gminy jest wymagana również w przypadku, gdy po umowie zawartej na czas oznaczony do 3 lat strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość; do czasu określenia zasad wójt może dokonywać tych czynności wyłącznie za zgodą rady gminy,

b) emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania i wykupu przez wójta,

c) zaciągania długoterminowych zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1634, 1692, 1725, 1747, 1768 i 1964),

d) ustalania maksymalnej wysokości pożyczek i kredytów krótkoterminowych zaciąganych przez wójta w roku budżetowym (…)”.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że przepis art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a SamGminU stanowi o uprawnieniu uchwalania przez radę gminy zasad obrotu nieruchomościami gminnymi, w tym wydzierżawiania i wynajmowania, ale tylko w przypadku okresu dłuższego niż trzy lata lub na czas nieokreślony (wyr. WSA w Opolu z 7.5.2015 r., II SA/Op 105/15, Legalis).

W ocenie poruszonego zagadnienia warto odnotować stanowisko wyrażone w wystąpieniu pokontrolnym Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku (znak: RIO.V.6001-3/23), skierowanym do jednej z gmin województwa podlaskiego, opublikowane na stronie RIO w Białymstoku dnia 8.12.2023 r.

W stanie faktycznym ww. sprawy ustalono następującą nieprawidłowość: „postanowienia obowiązującej w gminie (…) uchwały Nr XXII/161/2013 Rady Gminy (….) z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie określenia zasad nabycia, zbycia i obciążenia nieruchomości gruntowych oraz ich wydzierżawiania lub najmu na okres dłuższy niż trzy lata lub na czas nieoznaczony odnoszą się jedynie do «nieruchomości gruntowych», podczas gdy zasady ustanowione przez radę na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 ustawy o samorządzie gminnym powinny dotyczyć ogólnie rozumianych «nieruchomości»”.

Następnie dodano, że z definicji nieruchomości sformułowanej w art. 46 § 1 KC wynika, że nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

Natomiast w ramach wniosku pokontrolnego nakazano, aby przedłożyć radzie gminy projekt uchwały zmieniającej uchwałę w sprawie określenia zasad nabycia, zbycia i obciążenia nieruchomości gruntowych oraz ich wydzierżawiania lub najmu na okres dłuższy niż trzy lata lub na czas nieoznaczony – poprzez objęcie jej postanowieniami wszystkich nieruchomości, a nie jedynie nieruchomości gruntowych.

Podsumowując, ustalenia kontrolne Regionalnej Izby Obrachunkowej są prawnie uzasadnione. Wójt gminy powinien opracować odpowiedni projekt uchwały w sprawie gospodarowania nieruchomościami uwzględniający wszystkie rodzaje nieruchomości, a nie wyłącznie nieruchomości gruntowe.

W jakim terminie należy zastrzec informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa

Zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo zamówień publicznych (dalej: PrZamPubl) postępowanie o udzielenie zamówienia jest jawne, a zamawiający może ograniczyć dostęp do informacji związanych z postępowaniem o udzielenie zamówienia tylko w przypadkach określonych w ustawie. Z ust. 3 przywołanego przepisu wynika natomiast, że ujawnieniu nie podlegają informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów ustawy z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2022 r. poz.1233), jeżeli wykonawca wraz z przekazaniem takich informacji zastrzegł, że nie mogą być one udostępniane oraz wykazał, że zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Wykonawca nie może natomiast zastrzec informacji, o których mowa w art. 222 ust. 5 PrZamPubl, czyli informacji o nazwach albo imionach i nazwiskach oraz siedzibach lub miejscach prowadzonej działalności gospodarczej, albo miejscach zamieszkania wykonawców, których oferty zostały otwarte oraz informacji o cenach lub kosztach zawartych w ofertach.

Zasada jawności postępowania stanowi jedną z naczelnych zasad systemu zamówień publicznych, a jej konsekwencją jest gwarancja dostępu do ogółu informacji o prowadzonym postępowaniu, w tym do ofert złożonych w postępowaniu przez wszystkich wykonawców. Wszelkie odstępstwa od powyższej zasady mają wyłącznie wyjątkowy charakter i mogą nastąpić tylko we wskazanych w ustawie przypadkach, co musi zostać każdorazowo uzasadnione i udowodnione przez wykonawcę.

Z treści art. 18 ust. 3 PrZamPubl wynika wprost, iż dla skutecznego zastrzeżenia tajemnicy przedsiębiorstwa wykonawca musi udowodnić, że dana informacja stanowi tajemnicę wraz z jej składaniem. Oznacza to, że w opisanym w pytaniu przypadku wykonawca zobowiązany był załączyć stosowne dowody do składanej oferty i złożyć je wraz z nią.

Budżet na 2024 rok przyjęty przez Sejm

W nowym budżecie na 2024 r. zostały przewidziane środki między innymi na wzrost średnich wynagrodzeń nauczycieli o 30%, a w przypadku nauczycieli początkujących – o 33% a także wzrost wynagrodzeń i uposażeń, w tym kwot bazowych, o 20% dla wszystkich pracowników państwowej sfery budżetowej oraz żołnierzy i funkcjonariuszy (z wyłączeniem osób, które zajmują kierownicze stanowiska państwowe). Za budżetem na 2024 r. głosowało 240 posłów, przeciw było 191, a trzech się wstrzymało od głosu. Ustawą budżetową w najbliższych dniach zajmie się Senat.

Programy i projekty na które zostały przewidziane środki w Budżecie na 2024 rok

W 2024 r. Rada Ministrów przeznaczy środki m.in. na:

Rada Ministrów zabezpieczyła również środki na kontynuację dotychczasowych działań, które dotyczą polityki społeczno-gospodarczej, w tym w szczególności na:

Kontynuowane będzie czasowe stosowanie stawek obniżonych:

Dane makroekonomiczne uwzględnione w budżecie na 2024 rok

Nowelizacja przepisów dotyczących postępowania egzekucyjnego w administracji

Ogłoszenie o licytacji majątku ruchomego dłużnika gminnego już bez danych dotyczących adresu

W rezultacie wejścia w życie omawianej nowelizacji po skierowaniu sprawy przez gminę do organu egzekucyjnego – organ ten (naczelnik urzędu skarbowego) nie będzie podawał danych dotyczących adresu dłużnika, którego mienie będzie sprzedawane w egzekucji.

Wymaga podkreślenia, że skierowanie przez wierzyciela tytułu wykonawczego wraz z wnioskiem uruchamia dopiero postępowanie egzekucyjne w administracji. Natomiast w dalszych etapach organ egzekucyjny (naczelnik urzędu skarbowego) prowadzi już stricte czynności egzekucyjne, w tym egzekucję z majątku ruchomego dłużnika. W tym zaś zakresie wspomniana nowelizacja wprowadziła pewne zmiany. Otóż, zmianie ulegnie m.in. treść art. 105a § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: EgzAdmU). Zgodnie z jego obecnym brzmieniem organ egzekucyjny ogłasza o licytacji przez obwieszczenie, które zawiera m.in. adres zobowiązanego. Po zmianie dane te nie będą publicznie podawane.

Projektodawcy w uzasadnieniu nowelizacji wskazywali, że: „W celu dostosowania przepisów u.p.e.a. do przepisów o ochronie danych osobowych (RODO) zaproponowano zmianę art. 105a § 2 pkt 4 u.p.e.a. poprzez rezygnację z podawania w obwieszczeniu o licytacji ruchomości do publicznej wiadomości adresu zobowiązanego. Zmiana jest zgodna z zasadą minimalizacji przetwarzania danych osobowych osób fizycznych statuowaną w RODO”. Dalej dodano, że:

„Do publicznej wiadomości będzie podawane tylko: imię i nazwisko lub nazwa zobowiązanego, którego ruchomość ma być przedmiotem licytacji (w obwieszczeniu o licytacji). Przetwarzanie imienia i nazwiska zobowiązanego, będącego osobą fizyczną, w obwieszczeniu o licytacji publicznej, biorąc pod uwagę cel czynności egzekucyjnych, jest adekwatne do czynności i nie ingeruje w prawo do ochrony jego danych osobowych. Takie rozwiązanie umożliwia również wierzycielom należności publicznoprawnych monitorowanie egzekucji z ruchomości”.

Podsumowując, zmiany w podanym zakresie należy ocenić pozytywnie, bowiem nadmiar danych ujawnianych w toku egzekucji prowadzonych z wniosku wójta/burmistrza/prezydenta mógł prowadzić do nadużyć ze strony osób trzecich wobec dłużników samorządowych.

Przedawnienie kosztów upomnienia na nowych zasadach

W rezultacie wejścia w życie nowelizacji nie będzie już dochodziło do przedawnienia kosztów upomnienia z upływem 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wygasł egzekwowany obowiązek. Sygnalizowana zmiana zajdzie w konstrukcji przepisu art. 15 § 3c EgzAdmU. Po nowelizacji jego treść będzie następująca:

„Obowiązek zapłaty kosztów upomnienia przedawnia się wraz z wygaśnięciem należności pieniężnej objętej tym upomnieniem. Jeżeli w upomnieniu ujęto więcej niż jedną należność pieniężną, koszty upomnienia przedawniają się wraz z wygaśnięciem należności pieniężnej o najpóźniejszym terminie płatności”.

Projektodawcy w uzasadnieniu projektu wskazali, że nowe brzmienie tego przepisu ma na celu uproszczenie zasad przedawnienia kosztów upomnienia.

Organ egzekucyjny zyska możliwość żądania od banków danych dotyczących małżonka zobowiązanego

Organ egzekucyjny (naczelnik urzędu skarbowego) będzie mógł żądać różnych danych o majątku małżonka dłużnika z banków (dotyczyć to będzie również dłużników samorządowych np. z podatku od nieruchomości). Nowe regulacje prawne zostaną zawarte w art. 36 § 1ca i 1e EgzAdmU. Projektodawcy w uzasadnieniu projektu wskazali m.in., że ww. nowe regulacje mają usprawnić egzekucję do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka oraz poszukiwania majątku zobowiązanego stanowiącego współwłasność jego i jego małżonka. Zaprojektowana regulacja umożliwi żądanie udzielenia przez banki informacji dotyczących również małżonka zobowiązanego. Organ egzekucyjny lub centralne biuro łącznikowe będzie mogło żądać informacji, o których mowa w art. 36 § 1c EgzAdmU, dotyczących małżonka zobowiązanego jedynie w przypadku, gdy odpowiedzialność zobowiązanego za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje majątek osobisty zobowiązanego i majątek wspólny.

Zmiana przepisów w podanym zakresie z pewnością będzie korzystna dla samorządowych organów podatkowych, bowiem może wydatnie wpłynąć na efektywność i skuteczność egzekwowania roszczeń zgłaszanych przez gminy do organów egzekucyjnych.

Wraca projekt ustawy o sygnalistach

Ponad 2 lata opóźnienia we wdrożeniu przepisów

Polska ma już ponad dwuletnie opóźnienie we wdrożeniu Dyrektywy 2019/1937, która powinna być implementowana do polskiego porządku prawnego do 17.12.2021 r. Jedynie w przypadku podmiotów w sektorze prywatnym, które zatrudniają od 50 do 249 pracowników, implementacja dyrektywy w zakresie obowiązku ustanowienia wewnętrznych kanałów zgłaszania naruszeń powinna nastąpić do 17.12.2023 r. Resort odpowiedzialny za pracę wskazuje, że implementacja dyrektywy 2019/1937 nastąpi nie w drodze nowelizacji istniejących ustaw, lecz w odrębnej ustawie. Szeroki zakres koniecznych do wdrożenia rozwiązań oraz względy przejrzystości regulacji dotyczącej nowych instytucji prawnych przemawiają za ujęciem przepisów związanych ze zgłaszaniem naruszeń prawa i ochroną zgłaszających w odrębnej, kompleksowej ustawie.

Projektowana ustawa ma na celu wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z 23.10.2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii, zwanej dalej „dyrektywą 2019/1937”. Celem dyrektywy 2019/1937 jest poprawa egzekwowania prawa i polityk UE w określonych dziedzinach poprzez ustanowienie wspólnych minimalnych norm zapewniających odpowiedni poziom ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa UE. W dyrektywie 2019/1937 ustanawia się zasady i procedury dotyczące ochrony „sygnalistów”, czyli osób, które zgłaszają informacje uzyskane w kontekście związanym z pracą na temat naruszeń prawa UE. Zakresem dyrektywy objęte są zgłoszenia dotyczące:

a) naruszeń przepisów w następujących dziedzinach (wymienionych szczegółowo w części I załącznika do dyrektywy 2019/1937):
– zamówienia publiczne,
– usługi, produkty i rynki finansowe,
– zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu,
– bezpieczeństwo produktów i ich zgodność z wymogami,
– bezpieczeństwo transportu w sektorze kolejowym, drogowym, morskim i żeglugi śródlądowej,
– ochrona środowiska, począwszy od gospodarowania odpadami aż po chemikalia,
– ochrona radiologiczna i bezpieczeństwo jądrowe,
– bezpieczeństwo żywności i pasz,
– zdrowie i dobrostan zwierząt,
– zdrowie publiczne, w tym prawa pacjentów i kontrola wyrobów tytoniowych,
– ochrona konsumentów,
– ochrona prywatności i danych osobowych,
– bezpieczeństwo sieci i systemów teleinformatycznych;
b) naruszeń mających wpływ na interesy finansowe UE;
c) naruszeń dotyczących rynku wewnętrznego, w tym naruszeń unijnych zasad konkurencji i pomocy państwa oraz naruszeń krajowych przepisów regulujących opodatkowanie osób prawnych.

Szybki tryb legislacyjny

Dyrektywa 2019/1937 nakłada na państwa członkowskie obowiązek wdrożenia regulacji zapewniających ochronę sygnalistom, w tym ustanowienia wewnętrznych procedur dokonywania zgłoszeń naruszeń objętych dyrektywą, dotyczący podmiotów z sektora publicznego, jak i podmiotów z sektora prywatnego, oraz procedur dokonywania zgłoszeń do organów publicznych. W zakresie prywatnych podmiotów (a więc w szczególności przedsiębiorców) obowiązki określone w dyrektywie 2019/1937 związane z wewnętrznymi procedurami dokonywania zgłoszeń dotyczą podmiotów zatrudniających co najmniej 50 pracowników lub prowadzących działalność w zakresie usług finansowych lub związaną z ryzykiem prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Z uwagi na pilny charakter projektu w związku z upływem terminu wdrożenia dyrektywy 2019/1937, toczącym się przez TSUE postępowaniem przeciwko Polsce, a także przeprocedowaniem projektu przez większość etapów procedury legislacyjnej w poprzedniej kadencji Rządu, Resort Rodziny proponuje zastosowanie trybu odrębnego, na podstawie § 98 uchwały nr 190 Rady Ministrów z 29.10.2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów i przekazanie projektu bezpośrednio do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów.

Rzecznik Praw Obywatelskich będzie pełnił rolę organu wsparcia

Do obecnej wersji projektu wprowadzono m.in. zmiany dotyczące zastąpienia Państwowej Inspekcji Pracy, mającej pełnić rolę organu wsparcia – Rzecznikiem Praw Obywatelskich (tj. przywrócono w tym zakresie wersję projektu opracowaną po uzgodnieniach międzyresortowych, opiniowaniu i konsultacjach publicznych) oraz wprowadzono możliwość (nie obowiązek) wydawania zgłaszającemu zaświadczeń o podleganiu ochronie przewidzianej w projektowanej ustawie. Dodatkowo proponuje się, by ustawa weszła w życie po upływie 1 miesiąca od dnia ogłoszenia, natomiast podmioty prawne, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organy publiczne będą zobowiązane wdrożyć właściwe kanały zgłoszeń w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy. Jednocześnie należy wskazać, że na późniejszym etapie prac legislacyjnych zostanie także uzupełniony OSR w zakresie skutków finansowych związanych z wyznaczeniem Rzecznika Praw Obywatelskich jako instytucji zajmującej się udzielaniem wsparcia osobom zgłaszającym naruszenia prawa oraz przyjmowaniem zgłoszeń.

Ochrona dla sygnalistów

Projektowana ustawa obejmie ochroną osoby dokonujące zgłoszenia lub ujawnienia informacji lub uzasadnionych podejrzeń naruszenia prawa, pracujące w sektorze prywatnym lub publicznym, które uzyskały informacje na temat naruszenia w kontekście związanym z pracą. Przewidziane w ustawie gwarancje i środki prawne będą przysługiwały osobie dokonującej zgłoszenia naruszenia, niezależnie od podstawy i formy świadczenia pracy lub pełnienia służby (m.in. umowa o pracę, umowa cywilnoprawna, prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, kontrakt menedżerski, wolontariat, staż, praktyka czy służba wojskowa), w tym także świadczącej pracę na rzecz podmiotów, z którymi podmiot prawny utrzymuje relacje gospodarcze, jak wykonawcy, podwykonawcy lub dostawcy oraz innym osobom zgłaszającym informacje o naruszeniach w kontekście związanym z pracą, jak akcjonariusze i wspólnicy oraz członkowie organów osoby prawnej.

Ochroną będą objęte również osoby dokonujące zgłoszenia lub ujawnienia publicznego informacji o naruszeniu prawa uzyskanej w kontekście związanym z pracą, przed nawiązaniem stosunku pracy lub innego stosunku prawnego stanowiącego podstawę świadczenia pracy lub usług lub pełnienia funkcji w podmiocie prawnym lub na rzecz tego podmiotu lub pełnienia służby w podmiocie prawnym lub gdy taki stosunek już ustał.

Uwzględnione zostaną przy tym odmienności statusu prawnego wyżej wymienionych osób, wynikające z formy świadczenia pracy oraz relacji prawnej z drugą stroną. Ustawa, w charakterze zasady ogólnej, wyłączy możliwość narażenia na jakikolwiek uszczerbek lub możliwość postawienia zarzutu z powodu dokonania zgłoszenia lub ujawnienia publicznego na zasadach określonych w ustawie. Sytuacja prawna zgłaszającego zostanie w istotny sposób wzmocniona na gruncie ewentualnych postępowań sądowych dotyczących zgłaszającego (m.in. w przedmiocie wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy), poprzez odwrócenie ciężaru dowodu, według modelu zbliżonego do obowiązującego w przepisach Kodeksu pracy w postępowaniach z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Analogiczne rozwiązania przewidziane zostaną w przypadku osób wykonujących prace na podstawie innego niż stosunek pracy stosunku prawnego stanowiącego podstawę świadczenia pracy lub usług lub pełnienia funkcji lub pełnienia służby i o ile charakter wykonywanej pracy lub służby nie wykluczy zastosowania wobec zgłaszającego takiego działania.

Prawo do odszkodowania

Zgłaszający będzie miał prawo dochodzenia odszkodowania w pełnej wysokości, w przypadku dopuszczenia się wobec niego działań odwetowych. W związku z dokonaniem zgłoszenia wyłączone zostaną: możliwość nałożenia na zgłaszającego odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności dyscyplinarnej lub odpowiedzialności za szkodę, z tytułu naruszenia praw innych osób lub obowiązków określonych w przepisach prawa, w szczególności w przedmiocie zniesławienia, naruszenia dóbr osobistych, praw autorskich, przepisów o ochronie danych osobowych oraz obowiązku zachowania tajemnicy, w tym tajemnicy przedsiębiorstwa. Taka możliwość zaistnieje jednak tylko pod warunkiem, że zgłaszający miał uzasadnione podstawy by sądzić, że zgłoszenie lub ujawnienie publiczne jest niezbędne do ujawnienia naruszenia prawa zgodnie z ustawą.

Wyłączona będzie także możliwość odmowy przyznania, ograniczenia lub odebrania uprawnienia, jak zezwolenia, koncesji lub ulgi, z powodu zgłoszenia, a także wypowiedzenia, odstąpienia lub rozwiązania bez wypowiedzenia, z powodu zgłoszenia, umowy dotyczącej sprzedaży, dostawy towarów lub świadczenia usług. Wprowadzona zostanie sankcja nieważności postanowień umów o pracę i innych aktów objętych prawem pracy oraz czynności cywilnoprawnych w zakresie, w jakim bezpośrednio lub pośrednio wyłączają lub ograniczają prawo do dokonania zgłoszenia. Rozwiązania te będą stosowane odpowiednio do osoby pomagającej w dokonaniu zgłoszenia oraz osoby powiązanej ze zgłaszającym.

Status sygnalisty

Status zgłaszającego (sygnalisty) będzie pochodną dokonania zgłoszenia wewnętrznego lub zgłoszenia zewnętrznego bądź ujawnienia publicznego na zasadach określonych w ustawie. Konieczne będzie zachowanie wymaganego trybu, tj. w szczególności dokonanie zgłoszenia z wykorzystaniem przewidzianych w tym zakresie kanałów zgłoszeń bądź zachowanie zasad ujawnienia publicznego. W każdym przypadku wymagane będzie dopełnienie przesłanek związanych z rzetelnością postępowania zgłaszającego oraz wiarygodnością zgłaszanych lub ujawnianych przez niego informacji. W tym ostatnim aspekcie przewidziany zostanie wymóg, że zgłaszający powinien mieć uzasadnione podstawy, by sądzić, że będąca przedmiotem zgłoszenia informacja o naruszeniu jest prawdziwa w momencie dokonywania zgłoszenia. W przypadku zgłoszenia zewnętrznego lub wewnętrznego bezpośrednim uprawnieniem zgłaszającego, wynikającym z samego dokonania zgłoszenia, będzie możliwość monitorowania toku sprawy, tj. uzyskania informacji zwrotnych co do działań następczych, umożliwiających ocenę czy zgłoszenie spotkało się z właściwą reakcją. W przypadku zarówno zgłoszenia zewnętrznego lub wewnętrznego, jak i ujawnienia publicznego przysługiwać będą ponadto wynikające z ustawy środki ochrony. Przepisy o środkach ochrony znajdą zastosowanie, w szczególności będą mogły zostać przywołane przez sygnalistę w odnośnym postępowaniu, gdy pojawi się ewentualny spór lub podjęte zostanie działanie o charakterze odwetowym.

Wewnętrzne i zewnętrzne kanały zgłoszeń

Zgłoszenia naruszenia prawa będzie można dokonać za pomocą wewnętrznych kanałów zgłoszeń utworzonych przez podmioty prywatne oraz publiczne, za pomocą zewnętrznych kanałów zgłoszeń do odpowiednich organów państwa oraz za pomocą ujawnienia publicznego. W projektowanej ustawie zostaną określone wymagania dotyczące utworzenia oraz organizacji wewnętrznych i zewnętrznych kanałów (procedur i rozwiązań organizacyjnych) zgłaszania naruszeń oraz zasady dokonania ujawnienia publicznego.

Podmiot prawny będzie obowiązany zapewnić właściwą organizację przyjmowania i weryfikacji zgłoszeń, w tym ochronę poufności tożsamości osoby dokonującej zgłoszenia, osoby, której dotyczy zgłoszenie oraz osoby trzeciej wskazanej w zgłoszeniu. Przepisom ustawy, w zakresie obowiązku ustanowienia wewnętrznych kanałów zgłaszania naruszeń, podlegać będą, co do zasady, podmioty sektora publicznego i prywatnego, na rzecz których wykonywać lub świadczyć pracę będzie co najmniej 50 osób.

Podmioty działające w sektorze finansowym (m.in. banki, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji, fundusze powiernicze, towarzystwa emerytalne, fundusze emerytalne, domy maklerskie, towarzystwa funduszy inwestycyjnych) będą miały obowiązek ustanowienia wewnętrznych kanałów zgłaszania naruszeń niezależnie od tego, czy należą do sektora publicznego, czy prywatnego oraz niezależnie od liczby zatrudnionych pracowników. Natomiast całkowicie zwolnione zostaną z tego obowiązku urzędy lub jednostki organizacyjne gminy lub powiatu liczących mniej niż 10 000 mieszkańców. Dla pozostałych podmiotów utworzenie wewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń nie będzie obligatoryjne, ale podmioty te, w zależności od potrzeb, będę mogły utworzyć je dobrowolnie, stosując zasady przewidziane w ustawie.

Zatrudnienie w podmiocie, w którym nie będzie ustanowionych wewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń, nie wyłączy możliwości zgłoszenia naruszenia prawa. Osoby takie będą mogły dokonać zgłoszenia naruszenia prawa za pośrednictwem zewnętrznych kanałów zgłoszeń lub w drodze ujawnienia publicznego. Podobnie jak w przypadku wewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń w ustawie uregulowane zostaną procedury oraz rozwiązania organizacyjne dotyczące dokonywania zgłoszeń naruszeń prawa do odpowiednich organów państwa (kanały dokonywania zgłoszeń „zewnętrzne” wobec podmiotu prawnego), wraz z obowiązkiem weryfikacji zgłoszeń oraz podjęcia działań następczych. Zagadnienie to powiązane jest z kolei ściśle z pojęciem instytucji centralnej do spraw zgłaszających naruszenia prawa, której możliwość istnienia przewiduje dyrektywa 2019/1937.

Jednak RPO

Ustawa powierzy zadania instytucji wspierającej sygnalistów Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Pełnienie tej roli przez RPO jest zasadne ze względu na fakt, że przyjmowanie zgłoszeń łączyłoby się w tej instytucji z funkcją udzielania wsparcia i informacji zgłaszającym naruszenia. Za wyborem RPO przemawia fakt, że organ ten jest powołany do ochrony praw obywateli, a jego niezależność i niezawisłość gwarantuje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Z projektowanej ustawy będzie wynikała dwojaka rola instytucji wspierającej. Będzie to bowiem zarówno udzielanie informacji i wsparcia zgłaszającym naruszenia prawa, jak i przyjmowanie tzw. zgłoszeń zewnętrznych (w tym przyjęcie i wstępna weryfikacja zgłoszenia, nadanie sprawie dalszego biegu poprzez skierowanie zgłoszenia do instytucji publicznej właściwej do jego merytorycznego zbadania). Instytucja, do której RPO przekaże zgłoszenie, będzie obowiązana do przekazania zgłaszającemu informacji zwrotnej, podjęcia działań następczych oraz do przekazania RPO kompleksowych informacji dotyczących działań podjętych w związku ze zgłoszeniem. Obok instytucji wspierającej zadania przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych będą mogły realizować z własnej inicjatywy także inne organy publiczne, przede wszystkim odnośnie do naruszeń w dziedzinach pozostających w zakresie ich działania. Tego rodzaju podejście zapewni niezbędną elastyczność.

Zastępstwo za kierownika gminnego ośrodka pomocy społecznej

Nawiązanie umowy o pracę na czas określony na zastępstwo z własnym pracownikiem zatrudnionym dotychczas na innym stanowisku jest dopuszczalne, ale oznacza to zmianę umowy o pracę i zmianę stanowiska, co nie jest korzystne dla pracownika w szczególności, gdy jest on zatrudniony na podstawie umowy na czas nieokreślony i odmówi takiego zatrudnienia. W sytuacji wskazanej w pytaniu należy raczej dokonać czasowego przeniesienia pracownika gminnego ośrodka pomocy społecznej na stanowisko p.o. kierownika, na zasadzie porozumienia stron zmieniającego czasowo umowę o pracę. Pracownik przeniesiony tymczasowo na stanowisko wskazane w pytaniu musi być jednak zatrudniony na stanowisku urzędniczym (jako że stanowisko kierownika GOPS należy do grupy stanowisk kierowniczych urzędniczych, a zatem przeniesienie to następuje na zasadzie tymczasowego awansu wewnętrznego), a ponadto pracownik przenoszony na to stanowisko musi spełniać wszystkie wymogi kwalifikacyjne do zajmowania stanowiska kierownika GOPS wynikające z przepisów o pracownikach samorządowych i ustawy o pomocy społecznej.

Jak wskazano wyżej, przeniesienie powinno nastąpić za porozumieniem stron (na podstawie tzw. aneksu do umowy o pracę), z zastrzeżeniem, że pracownik ów ma zajmować stanowisko na czas nieobecności obecnego kierownika GOPS oraz, że z dniem powrotu do pracy dotychczasowego kierownika ze zwolnienia lub urlopu macierzyńskiego, pracownik także powraca na swoje dotychczasowe stanowisko.