Uregulowanie w statucie powiatu możliwości pracy zdalnej przez organy kolegialne powiatu – analiza ZPP

Problematyka zdalnej pracy rady powiatu, komisji rady powiatu, czy zarządu powiatu wybrzmiała najmocniej po wybuchu pandemii COVID-19 w 2020 r. Ze względu na wprowadzone obostrzenia niezbędne stało się wypracowanie rozwiązań, które zapobiegną paraliżowi w pracy i funkcjonowaniu samorządów, w tym z punktu widzenia obywateli pragnących załatwić sprawy urzędowe.

Na przestrzeni ostatnich trzech lat zarówno lokalni prawodawcy, jak i ustawodawca krajowy podejmowali szereg decyzji zmierzających do zaproponowania i wdrożenia zmian, które miały przyczynić się do usprawnienia pracy administracji publicznej w tym trudnym i wymagającym czasie. Jednakowoż sytuacja ta pozwoliła na przetestowanie rozwiązań, które wyciągnęły skostniały dotychczas system, opierający się na przestarzałych interpretacjach na nowoczesny, prorozwojowy poziom. I to jak się okazało z wymiernie pozytywnym skutkiem.

Zdecydowanie błędem byłoby podejmowanie teraz decyzji, które będą stanowiły niepotrzebny krok w tył. Należy pójść o krok dalej i dać szansę samorządom na wypracowanie systemu pracy administracji publicznej odpowiadającego aktualnym wyzwaniom i wykorzystującego zdobycze technologiczne i nabyte doświadczenia.

Niniejsza analiza stanowi odpowiedź, na wątpliwość w zakresie możliwości statutowego uregulowania zdalnej pracy rady powiatu, jej komisji i zarządu powiatu. Pojawiające się bowiem w ostatnim czasie interpretacje nie zwracają uwagi na zasadnicze kwestie w tym zakresie. Szczegółowego odniesienia wymaga bowiem przywoływane przez oponentów: poszanowanie zasady jawności, podstawy wdrożenia art. 15zzx ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: KoronawirusU), jak i zagadnienia ustrojowe.

Więcej treści o prawie pracy po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Praca zdalna w statucie

Zgodnie z art. 169 ust. 4 Konstytucji RP ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o samorządzie powiatowym (dalej: SamPowiatU) o ustroju powiatu stanowi jego statut. To do wyłącznej właściwości rady powiatu należy stanowienie aktów prawa miejscowego, w tym statutu powiatu (art. 12 pkt 1 SamPowiatU).

W judykaturze podkreśla się i podglądy te należy zaaprobować, że pozytywne upoważnienie do kształtowania treści statutu, jest generalne a nie kazuistyczne (wyr. WSA w Krakowie z 24.10.2007 r., III SA/Kr 625/07, Legalis). Dodatkowo milczenie ustawodawcy nie oznacza zakazu wypowiadania się na dany temat w statucie (wyr. NSA z 25.5.2017 r., I OSK 297/17, Legalis).

Zasadniczym jednak argumentem podnoszonym przez organy nadzoru i sądy w kontekście braku możliwości uregulowania statutowego w zakresie pracy zdalnej organów JST (tak np. rozstrzygnięcia nadzorcze wojewody śląskiego z: 30.4.2020 r., Nr NPII.4131.1.420.2020, Legalis); 29.4.2022 r., Nr NPII.4131.1.408.2022, Legalis; wyr. NSA z 14.10. 2021 r., III OSK 3979/21, Legalis) jest to, że statut ma określać ustrój, ale wyłącznie poprzez doprecyzowanie rozwiązań ustrojowych zawartych w ustawach bądź poprzez uzupełnienie kwestii, które w ustawach nie zostały unormowane, ale ustawa tworzy podstawę do takiego unormowania. W tym względzie po pierwsze wypowiadały się już sądy administracyjne. Wskazano, że kwestionowanie przepisów statutu tylko z tego względu, że przepis nie ma wiernego i szczegółowego pierwowzoru w ustawie jest błędem w sztuce prawniczej, albowiem błędem jest wytykanie samorządom braku szczegółowej podstawy oddzielnie dla każdego przepisu statutu, a zarazem pomijanie milczeniem generalnej podstawy wszystkich przepisów statutowych zapisanej w art. 169 ust. 4 Konstytucji RP (wyr. NSA z 8.2.2005 r., OSK 1122/04, Legalis). Co więcej domaganie się podstawy prawnej statutu, tak szczegółowej, jak podstawa prawna decyzji, jest interpretacją prawa sprzeczną z konstytucyjnym modelem relacji między władzą centralną państwa a samorządem terytorialnym (wyr. WSA w Krakowie z 24.10.2007 r., III SA/Kr 625/07, Legalis).

Powyższe znajduje pełne pokrycie także w samej treści SamPowiatU, która nie zawiera przepisu expressis verbis wskazującego na niezbędne elementy regulacji statutowej. Poza generalną zasadą dotyczącą statutu powiatu, SamPowiatU w rozproszonych w niej przepisach wskazuje co m.in. powinno stanowić materię statutu. Tak przyjęta koncepcja regulacji nie wyklucza możliwości takiego konstruowania zapisów statutowych, które wychodzą naprzeciw lokalnym potrzebom w zakresie działania danego samorządu. Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby także naruszenie konstytucyjnej zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego.

Zdecydowanie należy podzielić także pogląd, zgodnie z którym chcąc wykazać niezgodność konkretnego przepisu statutu z prawem, należy wskazać konkretny nakaz lub zakaz, który został naruszony przez kwestionowany przepis statutu (wyr. WSA w Krakowie z 24.10.2007 r., III SA/Kr 625/07, Legalis). Z powyższego wynika, że statut może normować wszystkie zagadnienia ustrojowe samorządu, nienormowane wyraźnie w ustawie, byleby nie były sprzeczne z przepisami ustawowymi.

Ten tok rozumowania znajduje potwierdzenie także w Europejskiej Karcie Samorządu Terytorialnego, a w szczególności w regule, że wspólnoty lokalne posiadają, w ramach prawa, całą swobodę w wypełnianiu swej inicjatywy w każdej kwestii, która nie jest wyłączona spod ich kompetencji lub przypisana innej władzy (art. 4 ust. 2).

W powyższym kontekście wyjaśnienia wymaga czy statutowe uregulowanie pracy zdalnej rady powiatu, jej komisji czy zarządu powiatu może naruszać konkretny ustawowy nakaz lub zakaz oraz czy tego typu zapisy mogą być sprzeczne z przepisami ustawowymi.

Odnosząc się do powyższego należy przywołać ustrojowe regulacje w zakresie pracy organów/komisji rady zawarte w SamPowiatU.

Artykuł 19 SamPowiatU stanowi, że organizację wewnętrzną oraz tryb pracy rady i komisji powoływanych przez radę, a także zasady tworzenia klubów radnych, określa statut. Natomiast w art. 32 ust. 4 SamPowiatU przesądzono, że organizację wewnętrzną oraz tryb pracy zarządu określa statut powiatu.

Powyższe przepisy dają szeroką kompetencję do określania na poziomie statutu, organizacji wewnętrznej i trybu pracy wymienionych podmiotów. Nie precyzują przy tym wprost że możliwy jest jedynie stacjonarny sposób obradowania, przy fizycznej obecności zainteresowanych. Tryb pracy jest sformułowaniem tak szerokim, że obejmuje zarówno stacjonarne, jak i hybrydowe czy zdalne prowadzenie posiedzeń. Opieranie się na utartych schematach powoduje, że zamiast się rozwijać, cofamy administrację. Interpretacje zapisów ustawowych powinny odpowiadać współczesnym wyzwaniom i dostosowywać się do aktualnych potrzeb w zakresie organizacji pracy w samorządzie. Przepisy SamPowiatU nie kolidują z możliwością obradowania zdalnie – nie ma negatywnego przepisu wykluczającego taką możliwość. Zdalnie można zarówno zwołać sesję, odbywać głosowania, przekazywać materiały. Sesja nie jest związana z fizyczną obecnością radnych.

Przepisy SamPowiatU stanowią ogólne wytyczne w zakresie sposobu zwoływania sesji rady powiatu, ustalania porządku obrad, utrwalania i transmitowania obrad oraz sposobu prowadzenia głosowań. Niniejsze przepisy stanowią wytyczne, które funkcjonują niemalże od początku powstania powiatów. Można jasno powiedzieć, że wówczas nikt nie myślał, że technologicznie dojdziemy do miejsca, w którym jesteśmy i będziemy w stanie organizować pracę w sposób zdalny, bez uszczerbku dla jakichkolwiek obowiązków wynikających z przepisów prawa. Jedynie przepisy dotyczące utrwalania i transmitowania obrad rady funkcjonują krócej, tj. od 2018 r., a stanowią krok w kierunku zwiększenia udziału obywateli w funkcjonowaniu niektórych organów publicznych. Możliwość wyświetlenia w czasie rzeczywistym obrad rady powiatu, czy ewentualnego późniejszego obejrzenia zamieszczonej w BIP transmisji, mają przyczyniać się do wzrostu zainteresowania obywateli sprawami lokalnej wspólnoty. W przeważającej liczbie przypadków mieszkańcy, którzy pracują lub przebywają w domu (bez możliwości osobistego udziału) mogą zapoznać się z przebiegiem posiedzenia w trakcie jego trwania lub w dogodnym dla siebie momencie i miejscu. Niniejszy przepis stanowi krok w kierunku dostosowania pracy w samorządzie do aktualnych wyzwań cywilizacyjnych i nie należy zbaczać z tej drogi. Niezbędna jest kontynuacja działań prorozwojowych i dających możliwość elastycznego reagowania na pojawiającą się sytuację czy zagrożenia w przyszłości.

Wskazując szczegółowo jako sprzeczne ze statutowymi regulacjami dotyczącymi pracy zdalnej organy nadzoru/sądy wskazują na:

1) przepisy dotyczące obradowania na sesjach i podejmowania uchwał przez radę;

2) przepisy dotyczące jawności działania organów samorządowych;

3) art. 15zzx ust. 1 KoronawirusU – wprowadzający w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, możliwość pracy organów JST z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość lub korespondencyjnie (zdalny tryb obradowania).

Ad. 1. Obradowanie na sesjach i podejmowanie uchwał

Przepisy SamPowiatU wskazują, że rada powiatu obraduje na sesjach zwoływanych przez przewodniczącego rady powiatu w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał. Do zawiadomienia o zwołaniu sesji dołącza się porządek obrad wraz z projektami uchwał (art. 15 ust. 1 SamPowiatU). Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 1–1b SamPowiatU uchwały rady i zarządu powiatu zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady (zarządu), w głosowaniu jawnym, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Głosowania jawne na sesjach rady odbywają się za pomocą urządzeń umożliwiających sporządzenie i utrwalenie imiennego wykazu głosowań radnych. W przypadku, gdy przeprowadzenie głosowania w sposób określony powyżej nie jest możliwe z przyczyn technicznych, przeprowadza się głosowanie imienne. W ocenie organów nadzoru i sądów z powyższego wynika, że prawidłowe procedowanie jest możliwe tylko w przypadku fizycznej obecności radnych na sesji odbywającej się w konkretnym miejscu. Podmioty te jednak nie podają żadnych argumentów na poparcie takiej tezy, poza stwierdzeniem wynikającym z dotychczas przyjętej interpretacji przywołanych przepisów. Aktualne doświadczenia pokazały, że możliwe jest prawidłowe procedowanie przy zdalnej obecności radnych. W dobie pandemii organy samorządowe podejmowały wszystkie decyzje w takim właśnie trybie. Można nawet pójść dalej i stwierdzić że praca ta niejednokrotnie okazywała się bardziej efektywna. Radny, który nie mógłby z różnych względów pojawić się osobiście na posiedzeniu, miał bowiem możliwość połączenia zdalnego. Racjonalnym jest więc wykorzystanie tego doświadczenia. Jak już zostało zauważone ustawodawca posługuje się ogólnymi wytycznymi. Sformułowanie ustawowe np. rada obraduje na sesjach, nie wyklucza w żadnej mierze każdej z form odbycia takiej sesji. Podobnie kwestia podejmowania uchwał. Aktualne rozwiązania technologiczne powodują, że bez najmniejszego problemu możliwa jest organizacja głosowania w sposób przewidziany w SamPowiatU, zarówno w przypadku głosowania jawnego jak i tajnego. Nie doznaje zatem uszczerbku zasada demokratycznego państwa prawnego. Zresztą przykład powinien iść z góry. W analogicznych warunkach przecież pracował Sejm i komisje sejmowe. Posiedzenia zdalne lub hybrydowe i głosowania odbywały się z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość. Procedowano w ten sposób regulacje o najistotniejszym z punktu widzenia państwa znaczeniu. Szczegółowe regulacje w tym zakresie zostały do RegSejm dodane jako Dział IIIA w dniu 26.3.2020 r. Zgodnie z art. 112 Konstytucji RP organizację wewnętrzną i porządek prac Sejmu oraz tryb powoływania i działalności jego organów, jak też sposób wykonywania konstytucyjnych i ustawowych obowiązków organów państwowych wobec Sejmu określa regulamin Sejmu uchwalony przez Sejm. Przepisy art. 198a i następne Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: RegSejm) określają, że we wskazanych w tym przepisie przypadkach posiedzenie Sejmu może być prowadzone z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej umożliwiających porozumiewanie się na odległość. Przepis ten jest jednak znacznie szerszy niż stan epidemii i zagrożenia epidemicznego, obejmuje bowiem także stan wyjątkowy, stan klęski żywiołowej i stan wojenny. Udział posła w posiedzeniu Sejmu z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej umożliwiających porozumiewanie się na odległość jest równoprawny z innymi formami udziału w posiedzeniu Sejmu. Poseł korzystający ze środków komunikacji elektronicznej umożliwiających porozumiewanie się na odległość potwierdza swoją obecność na posiedzeniu Sejmu poprzez zalogowanie się w systemie do głosowania oraz wydrukami udziału w głosowaniach. Niniejszy przykład obrazuje, że prawidłowego procedowania w żadnej mierze nie należy utożsamiać z fizyczną obecnością, chyba że organy nadzoru i sądy zamierzają kwestionować także rozwiązania przewidziane w RegSejm.

Oczywiście można wskazywać na problemy z łączem, problemy techniczne podczas głosowań. Jednakże nawet stacjonarne posiedzenia nie są wolne od błędów, które jako czynnik niezależny mogą się pojawić. Systemy do głosowań podczas posiedzeń stacjonarnych także, niejednokrotnie przestają działać. Są to jednak sytuacje wyjątkowe i bez względu na tryb pracy mogące wystąpić. Najistotniejszym jest, aby zapisy dotyczące wspomnianych regulacji, które pojawią się na gruncie statutu w pełni regulowały zasady postępowania w takich sytuacjach, np. poprzez ogłoszenie przerwy do czasu usunięcia usterek.

Ad. 2. Jawność działania organów samorządowych

Zgodnie z art. 8a SamPowiatU działalność organów powiatu jest jawna. Ograniczenia jawności mogą wynikać wyłącznie z ustaw. Jawność działania organów powiatu obejmuje w szczególności prawo obywateli do uzyskiwania informacji, wstępu na sesje rady powiatu i posiedzenia jej komisji, a także dostępu do dokumentów wynikających z wykonywania zadań publicznych, w tym protokołów posiedzeń organów powiatu i komisji rady powiatu. Artykuł 8a SamPowiatU ma więc zastosowanie w pełni do rady powiatu i jej komisji, natomiast do zarządu powiatu za wyjątkiem prawa wstępu na posiedzenia.

Tymczasem to właśnie prawo wstępu na posiedzenia jest kolejnym z argumentów podnoszonych przeciwko statutowemu uregulowaniu pracy zdalnej rady i jej komisji. Jak wskazują organy nadzoru sesja zwołana w trybie zdalnym nie będzie gwarantowała mieszkańcom prawa wstępu na nią. Tym samym posiedzenie zwołane w takim trybie będzie się odbywało z wyłączeniem zasady jawności, dla którego to wyłączenia nie ma ustawowego upoważnienia (art. 61 ust. 3 Konstytucji RP). Kluczowe w tym zakresie będzie więc rozumienie pojęcia „prawa wstępu”. Przepisy w tym zakresie zostały dodane do SamPowiatU w 2001 r. czyli ponad 20 lat temu, kiedy przełomem było prowadzenie rozmów przez telefony komórkowe. Oczywiście wówczas interpretacja mogła być tylko jedna – fizyczny udział mieszkańców w posiedzeniu. Prawie nikt nie pomyślał nawet że może być inaczej. Pytanie jednak, czy za właściwe należy uznać interpretacje, które nie idą z duchem czasu i nie uwzględniają zdobyczy technologicznych ostatnich lat. Już w latach 2005–2008 w literaturze pojawiały się stwierdzenia, że „ustawodawca wskazuje na prawo do dostępu do posiedzeń, a nie prawo do udziału w posiedzeniach. Odmienne zredagowanie tego przepisu mogłoby stworzyć pewną fikcję, iżby wskazane wyżej organy kolegialne miały obowiązek zapewnić wszystkim zainteresowanym możliwość udziału i przysłuchiwania się przebiegom obrad” (T. Gardocka (red.), Obywatelskie prawo do informacji, Warszawa 2008, s. 32).

Można nawet pójść o krok dalej i zastanowić się czy jednak prawo wstępu rozumiane jako udział w zdalnym posiedzeniu nie będzie w większym stopniu wypełniało przesłanki jawności działalności rady powiatu i jej komisji?

Artykuł 8a SamPowiatU wskazuje na kilka aspektów jawności działania organów powiatu. Poza prawem wstępu, mowa jest także o prawie obywateli do uzyskiwania informacji. Jak realizowane jest to prawo? Czy obywatel musi osobiście pojawić się w urzędzie i złożyć wniosek na piśmie o dostęp do informacji publicznej? Oczywiście, że nie. Coraz częściej, a można nawet powiedzieć, że w większości przypadków takie wnioski kierowane są do urzędu za pośrednictwem poczty elektronicznej albo innych systemów elektronicznych. Idąc dalej, czy w każdym przypadku kiedy przepisy wymagają złożenia podpisu, rozumie się przez to podpis odręczny? Oczywiście, że nie. Równoważny podpisowi odręcznemu jest bowiem podpis elektroniczny.

Nie jest więc zrozumiałe dlaczego interpretacje prawa wstępu na sesje rady czy jej komisji próbuje się sprowadzać do fizycznego udziału mieszkańców w takich posiedzeniach. Przepisy należy oceniać pod kątem stanu faktycznego danej sprawy, w czasie rzeczywistym i zwracać uwagę na skutki jakie może ze sobą nieść. Czy bowiem organy nadzoru wyobrażają sobie sytuację że wszyscy mieszkańcy danego powiatu pojawią się w urzędzie chcąc wziąć udział w sesji? Wydaje się to nierealne, ale teoretycznie jest to możliwe, a przecież każdy z urzędów ma swoje ograniczenia wynikające z warunków lokalowych (dało się to zauważyć szczególnie w dobie pandemii kiedy brakowało odpowiednio dużych sal, mogących zapewnić chociażby spełnienie obostrzeń dotyczących dystansu). Jak więc wówczas zapewnić takiej grupie osób prawo wstępu na sale sesyjną? Wydaje się więc, że w tym kontekście zdalne obrady zapewniają jeszcze większa jawność, gdyż systemy teleinformatyczne dają możliwość podłączenia się na spotkanie w czasie rzeczywistym niezliczonej grupie osób. Biorąc pod uwagę, że przepisy wskazują wprost na prawo wstępu czyli w domyśle udział w spotkaniu, przesłanka ta jak najbardziej zostanie spełniona. I to nawet gwarantuje wypełnienie zasady jawności w jeszcze większym stopniu. W przywołanej powyżej publikacji „Obywatelskie prawo do informacji” z 2008 r. (s. 32) także podkreślono, że „Jest oczywiste, że nawet dysponujący dużymi lokalami sejm i senat nie są w stanie zapewnić udziału – zwłaszcza w niektórych posiedzeniach – wszystkim zainteresowanym. W tej sytuacji realizacją postanowień DostInfPubU będzie udostępnienie protokołów bądź nagrań z posiedzeń lub też zapewnienie transmisji audiowizualnej bądź teleinformatycznej z posiedzeń”.

Należy też podkreślić, że zapisy dotyczące prawa wstępu nie obejmują możliwości zabierania głosu. Prawo wstępu rozumiane jest jako bierny udział obywateli w posiedzeniu, sprowadzony do fizycznej obecności. Ma on na celu zapoznanie obywateli z zasadami pracy rady i rozważanymi na posiedzeniu kwestiami. Nie daje prawa do zabierania głosu, prowadzenia manifestacji, protestów, strajków czy pikietowania. Tego typu działania mogą bowiem zostać uznane za zakłócające przebieg posiedzenia. Ewentualnie samorządy mogą przewidzieć prawo głosu w przypadku zdalnej sesji, gdyż większość oprogramowań posiada taką funkcjonalność, ale nie ma takiego obowiązku i powinna to być decyzją przewodniczącego (chyba że w przypadku sesji stacjonarnych statut przewiduje możliwość zabierania głosu przez obywateli wówczas do sesji zdalnych powinny zostać przewidziane analogiczne regulacje).

Warto też wskazać, że zapisy dotyczące jawności posiedzeń zawiera także art. 172 ust. 1 RegSejm, który stanowi, że posiedzenia Sejmu są jawne, a jawność posiedzeń Sejmu zapewnia się w szczególności poprzez:

1) wcześniejsze informowanie opinii publicznej o posiedzeniach Sejmu,

2) umożliwienie prasie, radiu i telewizji sporządzania sprawozdań z posiedzeń Sejmu,

3) umożliwienie publiczności obserwowania obrad Sejmu z galerii w sali posiedzeń Sejmu, na zasadach określonych przez Marszałka Sejmu w przepisach porządkowych.

Na czas pandemii dodano nową regulację w tym zakresie, która przesądziła, że w razie przeprowadzenia posiedzenia Sejmu z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej umożliwiających porozumiewanie się na odległość, jawność posiedzenia Sejmu zapewnia się w szczególności przez transmisję posiedzenia przy zastosowaniu sieci teleinformatycznej (art. 198e RegSejm). Można w tym kontekście zastanowić się, czy ustawodawca regulując powyższą materię zadbał o spełnienie zasady jawności, wynikającej z art. 61 ust. 2 Konstytucji RP. Nie tylko organy powiatu obowiązuje przywołana regulacja. Także praca Sejmu powinna zostać tak zorganizowana, aby obywatel miał prawo wstępu na jego posiedzenia. Przywoływany RegSejm nie jest jednak regulacją ustawową, stąd nie znajduje tutaj zastosowania wyłączenie, o którym mowa w art. 61 ust. 3 Konstytucji RP. W Sejmie poza transmisją posiedzeń, nie zapewniono udziału obywateli w czasie rzeczywistym w posiedzeniu czyli prawa wstępu, o którym mowa w art. 172 ust. 1 pkt 3 RegSejm.

Ad. 3. Zdalny tryb obradowania organów kolegialnych jednostek samorządu terytorialnego w związku z pandemią COVID-19

Dnia 31.3.2020 r. wszedł w życie art. 15zzx KoronawirusU.

Jego treść była następująca:

„1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego oraz działające kolegialnie organy: wykonawcze w jednostkach samorządu terytorialnego, w związkach jednostek samorządu terytorialnego, w związku metropolitalnym, w regionalnych izbach obrachunkowych oraz samorządowych kolegiach odwoławczych mogą zwoływać i odbywać obrady, sesje, posiedzenia, zgromadzenia lub inne formy działania właściwe dla tych organów, a także podejmować rozstrzygnięcia, w tym uchwały, z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość lub korespondencyjnie (zdalny tryb obradowania).

2. Obradowanie w zdalnym trybie zarządza osoba uprawniona do przewodniczenia danemu organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego oraz innemu organowi działającemu kolegialnie.

3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do kolegialnych organów wewnętrznych, takich jak komisje oraz zespoły, działających w organach stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz organach działających kolegialnie”.

W dwóch nowelizacjach dokonano nieznacznego zmodyfikowania brzmienia art. 15zzx KoronawirusU. W 2020 r. do katalogu podmiotów dodano organy pomocnicze jednostek samorządu terytorialnego. Natomiast w 2022 r. ust. 2 otrzymał brzmienie: „O zdalnym trybie obradowania decyduje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego albo inny organ działający kolegialnie, w głosowaniu jawnym”, tak aby o możliwości obradowania zdalnie miała prawo zdecydować większa grupa radnych.

Jak wskazują organy nadzoru przywołany przepis ma charakter regulacji szczególnej. Podkreśla się, że nie został on dodany do ustaw ustrojowych lecz do ustawy regulującej zagadnienia związane z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Oczywiście zgodzić się należy, że przywołana regulacja ma charakter szczególny. Organy nadzoru pomijają jednak moment dodania wskazanego przepisu do KoronawirusU. Całkowicie nietrafiony jest argument wskazujący jakoby brak dodania tego przepisu do ustaw ustrojowych miał być celowym działaniem ustawodawcy. Dnia 31.3.2020 r. kiedy to art. 15zzx KoronawirusU został dodany do KoronawirusU było to niespełna miesiąc po rozpoczęciu pandemii. Nagłe pojawienie się tego rozwiązania podyktowane było koniecznością szybkiego zareagowania na faktyczną sytuację, która się pojawiła. Równocześnie, dokładnie tego samego dnia wydane zostało pierwsze z rozporządzeń dotyczących ograniczeń, nakazów i zakazów. Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii wydawane były od 31.3.2020 r. na podstawie art. art. 46a i art. 46b (wybrane punkty) ZapobChoróbU. Ostatnie z rozporządzeń zostało uchylone z dniem 28.3.2022 r.

Rozporządzenia te wprowadzały następujące obostrzenia istotne z punktu widzenia niniejszej analizy:

1) obowiązek odbywania kwarantanny,

2) obowiązek kwarantanny domowników,

3) zakaz przemieszczania się,

4) obowiązki zakładu pracy w zakresie zachowania dystansu,

5) zakaz organizowania zgromadzeń (także innych niż w rozumieniu art. 3 PrZgrom).

Jeszcze wcześniej natomiast, przyjmowane były przepisy dotyczące wprowadzenia stanu zagrożenia epidemicznego oraz stanu epidemii.

Na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (dalej: ZagrEpidemiiR) ogłoszono na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego (uchylone dnia 20.3.2020 r.). W § 8 ust. 1 ZagrEpidemiiR stanowiło, że „w okresie stanu zagrożenia epidemicznego, wykonywanie zadań przez urząd administracji publicznej lub jednostkę organizacyjną wykonującą zadania o charakterze publicznym, może podlegać ograniczeniu polegającym na wykonywaniu:

1) wyłącznie zadań niezbędnych do zapewnienia pomocy obywatelom;

2) określonych zadań przez ten urząd lub jednostkę w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów”.

Decyzję o rodzaju i formie wprowadzanych ograniczeń mógł podjąć kierownik urzędu administracji publicznej lub kierujący jednostką organizacyjną wykonującą zadania o charakterze publicznym, zawiadamiając o tych ograniczeniach, w drodze ogłoszenia, na stronie podmiotowej urzędu lub jednostki, a także przez wywieszenie ogłoszenia w siedzibie urzędu lub jednostki (§ 8 ust. 2 ZagrEpidemiiR).

Kolejno na podstawie StanEpidemiiR ogłoszono na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii (uchylone dnia 16.5.2022 r.). Przepisy te utrzymały w mocy podczas stanu epidemii ograniczenia opisane powyżej.

Aby nie doprowadzić do paraliżu pracy organów samorządowych czy komisji rady, ustawodawca niejako nie miał wyjścia i musiał podjąć szybką decyzję o uregulowaniu zasad ich pracy. Na dokonywanie zmian samodzielnie przez rady powiatów było już bowiem za późno. Z jednej strony sytuacja w marcu zmieniała się dynamicznie, a z drugiej przez wdrożone ograniczenia, nakazy i zakazy, radni w większości przypadków nie mieli nawet możliwości spotkać się w pełnym gronie, aby stosownych zmian statutowych dokonać. Złamaliby takim postępowaniem zasady dotyczące organizowania zgromadzeń czy zakaz przemieszczania się. Dodatkowo wielu radnych odbywało już kwarantanny i nie mogliby osobiście stawić się na posiedzenie. Jedynym więc rozwiązaniem tak patowej sytuacji było więc uregulowanie w KoronawirusU, która podlegała szybkiej ścieżce legislacyjnej, zasad dotyczących zdalnej pracy organów samorządowych. Na zmiany w ustawach ustrojowych także nie było już czasu. Wyjątkowa sytuacja wymagała wyjątkowego postępowania, stąd działanie ustawodawcy w tym przypadku można ocenić jako adekwatne do zaistniałych okoliczności i odpowiadające na postulaty strony samorządowej. Nie można więc powyższego aspektu pomijać, podczas analizy podstaw, dla których ustawodawca przepisy dotyczące pracy zdalnej organów JST zawarł w taki sposób w KoronawirusU. Stan faktyczny jednoznacznie przemawia za tym, że uregulowania art. 15zzx KoronawirusU nie należy przekładać na jakąkolwiek intencję ustawodawcy co do ewentualnego uregulowania w statutach powiatów pracy zdalnej rady, jej komisji czy zarządu. W żadnym momencie wprowadzania niniejszego przepisu do KoronawirusU nie zwrócono uwagi, aby takie powiązanie miało występować.

Nie sposób wiec zgodzić się z twierdzeniami, jakoby wobec powyższego uregulowania, według ustawodawcy na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów ustrojowych nie było podstaw do zdalnego trybu odbywania sesji organu stanowiącego, co miało potwierdzać uzasadnienie do projektu ustawy zmieniającej KoronawirusU, dodającej art. 15zzx KoronawirusU. W uzasadnieniu tym czytamy: „Proponuje się wprowadzenie możliwości zdalnego obradowania i podejmowania rozstrzygnięć przez kolegialne organy w jednostkach samorządu terytorialnego (rady, sejmiki, zarządy). Zdalny tryb obradowania będzie mógł być prowadzony z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość oraz korespondencyjnie. Będzie go można stosować także w komisjach rady/sejmiku lub zespołach orzekających w regionalnych izbach obrachunkowych oraz samorządowych kolegiach odwoławczych” (zob. rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, druk nr 299). Z żadnej części powyższego uzasadnienia nie wynika teza zapisana na wstępie niniejszego akapitu, a którą próbują forsować organy nadzoru i sądy. Gdyby ustawodawca chciał dać wyraz temu, że na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów ustrojowych nie było podstaw do zdalnego trybu odbywania sesji organu stanowiącego, wprost wskazałby takie uzasadnienie. Zapisane zaś w projekcie uzasadnienie do art. 15zzx KoronawirusU jest jedynie stwierdzeniem faktu dodania zapisu o wskazanym brzmieniu, a pomysły organów nadzoru są swoistą nadinterpretacją.

Co także należy podkreślić pojawienie się art. 15zzx KoronawirusU pozostaje bez związku z możliwością statutowego regulowania pracy zdalnej, poza stanem zagrożenia epidemicznego i stanem epidemii. Pojawia się w tym miejscu pewna wątpliwość w zakresie mocy obowiązywania art. 15zzx KoronawirusU. Co prawda stan epidemii i stan zagrożenia epidemicznego w związku z COVID-19 zostały odwołane, jednakże tytuł ustawy jak i sama treść art. 15zzx KoronawirusU wskazują, że przepis ten ma zastosowanie do każdego stanu epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego wywołanego jakąkolwiek chorobą zakaźną. Oznacza to, że regulacje statutowe nie powinny odnosić się do pracy zdalnej rady, jej komisji czy zarządu w czasie stanu epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego, gdyż tę materię reguluje aktualnie art. 15zzx KoronawirusU (stanowiłoby to naruszenie zasady, że w akcie prawa miejscowego nie powtarza się przepisów ustawy upoważniającej oraz przepisów innych aktów normatywnych, gdyż takie powtórzenie jest, co do zasady, zabiegiem niedopuszczalnym i traktowanym jako rażące naruszenie prawa). W tym kontekście można przyjąć, że rozstrzygnięcia nadzorcze uchylające przedmiotowe zapisy w czasie obowiązywania art. 15zzx KoronawirusU miały uzasadnienie, ale tylko z powodu powielenia zapisów ustawowych.

Jednakże interpretacji organów nadzoru i sądów z tego czasu nie można rozciągać na każdą sytuację wprowadzania zmian statutowych w zakresie zdalnej pracy organów powiatu. Nie ma bowiem przeszkód, aby aktualnie na czas kiedy nie obowiązuje stan epidemii ani stan zagrożenia epidemicznego tego typu rozwiązania na gruncie statutowym wprowadzać.

Jednocześnie przed 31.3.2020 r., tj. dniem wejścia w życie art. 15zzx KoronawirusU, regulowanie pracy zdalnej poprzez zmiany statutowe także mogło następować. W praktyce wiele samorządów podejmowało przed 31.3.2020 r. uchwały nowelizujące statut i dodawały w nich rozdziały poświęcone pracy rady i jej komisji z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość. Uchwały te nie były podważane przez organy nadzoru (np. statut gminy Brzesko; statut gminy Grodzisk Wielkopolski, statut gminy Przechlewo, statut miasta Rzeszowa, statut powiatu tarnowskiego). Nie było to jednak zjawisko powszechne, stąd racjonalny ustawodawca nie mógł postąpić inaczej niż tylko uregulować przedmiotowe zagadnienie, tak aby samorządom, które nie zdążyły przed obostrzeniami zmienić statutów nie odbierać możliwości dalszego funkcjonowania. Ingerencja ustawodawcy w tym zakresie była więc konieczna. Dodatkowo przywołany już wcześniej RegSejm, także został znowelizowany przed 31.3.2020 r. i zapisy te nadal obowiązują.

Rozporządzenie MZ z 12.5.2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. poz. 1028) zostało uchylone 1.7.2023 r. Tym samym odpadła podstawa do stosowania art. 15zzx KoronawirusU. Nie ma więc przeszkód, aby na podstawie przepisów statutowych zdalne posiedzenia rady, jej komisji czy zarządu mogły się odbywać.

Należy jednak pamiętać, aby nowelizacja statutu w przedmiotowym zakresie zawierała szczegółowe uregulowania, które będą odpowiedzią na spełnienie przesłanek, dla których dotychczas organy nadzoru/sądy kwestionowały ich brzmienie. Kilka praktycznych wskazówek poniżej:

1) zapewnienie na stronie urzędu lub stronie BIP zamieszczenia linku do zdalnego posiedzenia rady czy też jej komisji, tak aby każdy obywatel mógł w czasie rzeczywistym wziąć udział w spotkaniu, co zagwarantuje spełnienie przesłanki prawa wstępu na posiedzenie. Sama transmisja obrad i ich nagrywanie, co było konieczne także przed wprowadzeniem stanu epidemii, przy bezpośrednim, sesyjnym trybie pracy rady, nie będą wystarczające dla zachowania zasady jawności podczas zdalnego posiedzenia;

2) jeżeli dotychczasowe regulacje statutowe przewidywały prawo zabierania głosu przez obywateli, zasada ta powinna zostać utrzymana także w przypadku sesji zdalnej;

3) informacja o sesji zdalnej powinna zostać zamieszczona na stronach urzędu z odpowiednim wyprzedzeniem;

4) zasady zwoływania sesji i odbywania głosowań, należy opisać w sposób przejrzysty ze wskazaniem jakie urządzenia i rozwiązania techniczne będą w tym zakresie stosowane. Każdy samorząd powinien, w miarę własnych możliwości wybrać rozwiązanie adekwatne do jego potrzeb i możliwości, które jednak będzie zapewniało wypełnienie wszystkich obowiązków dotyczących organizacji posiedzeń, które wynikają z ustawy ustrojowej (np. oprogramowanie do streamingu);

5) system elektroniczny musi dawać możliwość skutecznej identyfikacji każdego radnego (login i hasło) i oddanego przez niego głosu w głosowaniu jawnym (system, który wyświetla sposób głosowania każdego z radnych, tak aby oglądający obywatel mógł się z nim zapoznać);

6) poza sesją zdalną można także uregulować zasady prowadzenia sesji hybrydowych;

7) dla osób zainteresowanych można udostępnić możliwość skorzystania z komputera na terenie urzędu na którym wyświetlane są trwające obrady;

8) posiedzenia zdalne regulowane w statucie nie mogą opierać się na trybie korespondencyjnym. Ta formuła nie wypełnia obowiązku związanego z zasadą jawności, czy prawem dostępu obywateli do posiedzeń, dlatego bez wątpienia postanowienia statutowe w tym zakresie będą mogły zostać uznane za sprzeczne z prawem;

9) doprecyzowanie w jakich okolicznościach dopuszczalne jest zdalne prowadzenie posiedzenia i jak o tym fakcie informowani są radni oraz mieszkańcy;

10) nie można powielać regulacji art. 15zzx KoronawirusU, gdyż będzie to naruszenie § 137 w zw. z § 143 załącznika do TechPrawodR.

System Legalis Administracja – kompleksowe wsparcie każdego urzędnika. Wypróbuj! Sprawdź

Upoważnienie do uchwalenia przez radę w statucie możliwości pracy zdalnej, czy hybrydowej przez radę czy jej komisję lub zarząd powiatu wynika wprost z art. 169 ust. 4 Konstytucji RP. Oczywiście samo uchwalenie przez radę takiej możliwości, w przypadku sesji rady czy posiedzeń komisji rady musi odbyć się w poszanowaniu jawności życia publicznego i umożliwienia obywatelom wstępu na posiedzenie, które odbywa się w jednym z opisywanych trybów. W przypadku, w którym dana sesja rady (czy komisji rady) odbywa się za pośrednictwem środków komunikowania się na odległość, należy umożliwić obywatelom dostęp w czasie rzeczywistym do transmisji z posiedzenia. To samo dotyczy odbywania się sesji w trybie hybrydowym – to do obywatela należy wybór, czy będzie w posiedzeniu uczestniczył zdalnie, czy na sali sesyjnej. Uregulowania statutowe w tym zakresie powinny w sposób odpowiedni (wynikający z obowiązków w tym zakresie przewidzianych w przepisach prawa) uregulować kwestię prowadzenia posiedzeń z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość – nie mogą to być zapisy lakoniczne.

Źródło: Związek Powiatów Polskich

Żona radnego jako skarbnik gminy

W podanym stanie faktycznym nie ma przeciwwskazań, aby stanowisko skarbnika gminy objęła osoba pozostająca w związku małżeńskim z radnym gminy.

Więcej treści o finansach publicznych po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Analiza zapytania wymaga odniesienia się do art. 30 ustawy o pracownikach samorządowych (dalej: PracSamU), w którym postanowiono, że:

„1. Pracownik samorządowy zatrudniony na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym stanowisku urzędniczym, nie może wykonywać zajęć pozostających w sprzeczności lub związanych z zajęciami, które wykonuje w ramach obowiązków służbowych, wywołujących uzasadnione podejrzenie o stronniczość lub interesowność oraz zajęć sprzecznych z obowiązkami wynikającymi z ustawy.

2. W przypadku stwierdzenia naruszenia przez pracownika samorządowego któregokolwiek z zakazów, o których mowa w ust. 1, niezwłocznie rozwiązuje się z nim, bez wypowiedzenia, stosunek pracy w trybie art. 52 § 2 i 3 Kodeksu pracy lub odwołuje się go ze stanowiska”.

Na kanwie ww. przepisów w wyroku SN z 10.3.2020 r. (I PK 2/19, Legalis) m.in. wskazano, że: „za zajęcia związane z obowiązkami wynikającymi ze stosunku pracy, w rozumieniu art. 30 ust. 1 PracSamU, należałoby uznać wszelkie rodzaje aktywności zarobkowej i niezarobkowej pracownika samorządowego, które pokrywają się chociażby częściowo podmiotowo, przedmiotowo, funkcjonalnie czy celowościowo z tymi obowiązkami”.

W kontekście ww. przepisów nie ma jednak przeciwwskazań, aby stanowisko skarbnika gminy objęła osoba pozostająca w związku małżeńskim z radnym gminy. Od strony formalnej radny, co prawda, uczestniczy w kształtowaniu w szczególności wydatków budżetu JST, to jednak nie czyni tego jednoosobowo a w ramach organu kolegialnego, czyli rady gminy. Nie ma więc ryzyka, że skarbnik mógłby wpływać na wolę organu gminy i odwrotnie, radny gminy samodzielnie nie ma wpływu na gospodarkę finansową jednostki.

Wciąż masz wątpliwości? Zapytaj eksperta. Sprawdź

Warto dodać, że ograniczeń nie stwarzają również przepisy prawne dotyczące radnych, a wynikające z SamGminU.

O konflikcie interesów można by mówić w sytuacjach, gdy doszłoby do powstawania relacji czy zależności organizacyjnych pomiędzy osobą zajmującą np. stanowisko skarbnika i jednocześnie jakieś stanowisko w jednostce organizacyjnej gminy.

Formułowanie postanowień umów dotyczących kar umownych – rekomendacje Prokuratorii Generalnej RP

Przypomnienia wymaga, że kara umowna w rozumieniu art. 483 KC stanowi jeden z możliwych sposobów zabezpieczenia prawidłowego wykonania umowy. Postanowienia dotyczące kar umownych nie są jednak niezbędne w każdej umowie, choć większość zamawiających, w tym z JSFP, zamieszcza je w umowach w sprawie zamówienia publicznego. Kara umowna pełni najczęściej nie tylko funkcję kompensacyjną, ale również funkcję stymulacyjną i represyjną, tj. odpowiednio motywuje wykonawcę do zrealizowania umownych obowiązków, a w przypadku ich naruszenia nie tylko chroni zamawiającego przed nienaprawionym uszczerbkiem, ale staje się też dla wykonawcy dolegliwością. Powinna być ona adekwatna, nie prowadząc do nadmiernego wzbogacenia zamawiającego, choć jednocześnie wyraźnie odczuwalna dla wykonawcy.

Więcej treści o zamówieniach publicznych po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Podkreślić należy, że praktyczne wskazówki zawarte w Rekomendacjach wymagają każdorazowo dostosowania do specyfiki danego kontraktu, zwłaszcza w przypadku umów bardziej skomplikowanych lub zawieranych w niestandardowych okolicznościach faktycznych lub prawnych.

W Rekomendacjach zwraca się uwagę na następujące kluczowe kwestie:

  1. zamawiający już na etapie projektowania umowy powinien zastanowić się, jakie konkretnie jego interesy mają zabezpieczyć kary umowne i jakie funkcje mają pełnić,
  2. kształt postanowień umowy dotyczących kar umownych, zwłaszcza wysokość i zakres zastrzeganych kar ma wpływ na wartość składanych ofert oraz na sprawność realizacji umowy, np. zastrzeganie kar umownych w nadmiernej wysokości lub za uchybienia nieistotne dla realizacji umowy prowadzi do złożenia wyższych ofert, a może zdarzyć się tak, że zamawiający nie uzyska kary zgodnej z umową z uwagi na ryzyko miarkowania,
  3. niezbędne jest dostosowanie przesłanek i wysokości kar umownych do zabezpieczenia nimi interesów zamawiającego,
  4. na etapie projektowania umowy warto sprawdzić, czy kara umowna spełni swoje funkcje, czy istnieje ryzyko że okaże się ona nieadekwatna do naruszenia umowy, w szczególności rażąco wygórowana,
  5. należy sprawdzić, czy w hipotetycznej sytuacji naruszenia umowy zamawiający będzie w stanie stwierdzić podstawy do naliczenia kary i ustalić jej wysokość,
  6. należy wziąć pod uwagę możliwość rozwiązywania sporów o kary umowne w drodze ugody, ponieważ może okazać się to rozwiązaniem najwłaściwszym z punktu widzenia zasad gospodarowania środkami publicznymi.

W świetle powyższego należy pamiętać, że zastrzeganie kar umownych w sposób automatyczny (tj. bez dostosowania ich do realiów konkretnej umowy) może nie tylko osłabić zabezpieczenie interesów zamawiającego, ale wręcz utrudnić realizację przedsięwzięcia (np. inwestycji). Jednocześnie Prokuratoria Generalna przypomina, że nie sposób stworzyć katalogu uniwersalnych wzorów klauzul przewidujących karę umowną. Nie wyklucza to stosowania w praktyce danego podmiotu, zwłaszcza w przypadku umów prostych i powtarzalnych, wzorca postanowień dotyczących kar umownych. Stworzone dla danej umowy postanowienia warto jednak aktualizować, uwzględniając zmieniające się okoliczności, zdobywane doświadczenia i identyfikowane potrzeby. Dzięki następczemu przeanalizowaniu treści umowy i sposobu jej realizacji można wdrożyć zmiany w podobnych umowach w przyszłości, w szczególności w zakresie przesłanek, sposobu określenia, wysokości lub limitu kar umownych. Jest to istotne narzędzie do poprawiania jakości umów, które minimalizuje ryzyko powielania rozwiązań powodujących problemy.

Termin zapłaty kary umownej

Zauważenia wymaga, że przepisy nie określają terminu, w jakim wykonawca powinien uiścić karę umowną. Strony mogą wskazać ten termin w umowie. W braku takich postanowień roszczenie o zapłatę kary umownej na ogólnych zasadach stanie się wymagalne po wezwaniu dłużnika do zapłaty (art. 455 KC) i po upływie terminu wskazanego w wezwaniu, w którym dłużnik miał realną możliwość spełnienia świadczenia. Niewskazanie w umowie terminu, w jakim strona ma obowiązek uiścić karę umowną, skutkuje koniecznością wezwania zobowiązanego do zapłaty przed skierowaniem roszczenia na drogę sądową lub złożeniem oświadczenia o potrąceniu ustawowym kary umownej z wierzytelnością drugiej strony. Dopiero upływ terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty powoduje w takim przypadku wymagalność roszczenia o zapłatę kary umownej.

Właściwe zabezpieczenie interesów

Właściwe zabezpieczenie interesów zamawiającego nie musi polegać na zastrzeganiu kar umownych za wszelkie, nawet drobne uchybienia w wykonywaniu umowy. Kary umowne powinny zabezpieczać rzeczywiste interesy stron i być dostosowane do przewidywanych skutków naruszenia obowiązków kontraktowych. Zastrzeganie kar umownych w sposób drobiazgowy może mieć niepożądane skutki, m.in. wpłynąć na koszty realizacji umowy (ilość lub wartość ofert złożonych w postępowaniu o udzielenie zamówienia) lub powodować nieadekwatność sankcji do wagi i skutków konkretnego naruszenia umowy.

Pochopne zastrzeganie kar umownych (np. za uchybienia dłużnika nie mające istotnego znaczenia dla osiągnięcia celu umowy) często niesie za sobą także ryzyko długiego, kosztownego oraz niepewnego co do wyniku sporu sądowego. Nieusprawiedliwiona okolicznościami, ewidentna dysproporcja między wysokością kary umownej a interesem wierzyciela często prowadzi do sporu dotyczącego wysokości kary umownej, a w rezultacie – do jej obniżenia.

Zdaniem Prokuratorii Generalnej nie należy odczytywać obowiązków wynikających z FinPublU w ten sposób, że powinnością JSFP jest drobiazgowe zastrzeganie kar umownych o znacznej wysokości za wszelkie uchybienia dłużnika. Przeciwnie, takie działanie rodzi ryzyko żądania zmniejszenia kary umownej przez dłużnika, co często prowadzi do sporu. Powództwo o zasądzenie całości naliczonej przez jednostkę kary umownej może zaś zostać w całości lub w znacznej części oddalone, co wiąże się najczęściej z dodatkowymi kosztami po stronie wierzyciela (m.in. odsetki, koszty procesu, skutki wzrostu cen).

Odszkodowanie przenoszące wysokość kary umownej

W Rekomendacjach przypomina się, że kara umowna stanowi surogat odszkodowania – sumę, która zajmuje miejsce odszkodowania dochodzonego na zasadach ogólnych (art. 471 i n. KC). Zgodnie z art. 484 § 1 zd. 2 KC żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary umownej jest niedopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły. Jeżeli zatem intencją stron jest, aby możliwe było także w innych przypadkach dochodzenie odszkodowania uzupełniającego, przewyższającego wysokość kary umownej (tzw. kara umowna zaliczalna), konieczne jest zastrzeżenie tego uprawnienia w treści umowy. Prokuratoria rekomenduje stosowanie zastrzeżenia uprawniającego do dochodzenia odszkodowania przewyższającego wysokość kary umownej. W przypadku bardziej złożonych zobowiązań miarodajna ocena, czy wysokość szkody przewyższy karę umowną, może być na etapie zawierania umowy utrudniona. Niemniej nie można wykluczyć, że brak takiego zastrzeżenia będzie uzasadniony i zgodny z interesem zamawiającego, zwłaszcza że może ono wpływać na ocenę ryzyk kontraktowych i wycenę oferty przez wykonawcę.

Sektor publiczny – Sprawdź aktualną listę szkoleń Sprawdź

Określenie przesłanek żądania kary umownej

Szczególnie istotne jest precyzyjne i przemyślane formułowanie przesłanek żądania kar umownych związanych z niedotrzymaniem przez wykonawcę terminów kontraktowych. Z umowy powinno jasno wynikać, czy kara umowna jest przewidziana za zwłokę (tj. opóźnienie na skutek okoliczności, za które wykonawca ponosi odpowiedzialność), czy też zachodzą okoliczności uzasadniające karę umowną za tzw. opóźnienie zwykłe.

Prokuratoria rekomenduje, aby zakres okoliczności, za które odpowiada wykonawca był regulowany inaczej niż na zasadzie winy (np. poprzez wprowadzanie kar umownych za opóźnienie zwykłe, a nie za zwłokę) jedynie w razie sprecyzowanej, uzasadnionej potrzeby dotyczącej konkretnej umowy. Jednocześnie przypomina, że w przypadku umów w sprawie zamówienia publicznego możliwość rozszerzenia odpowiedzialności dłużnika ogranicza art. 433 PrZamPubl.

W celu sprawdzenia, czy przesłanki żądania kary umownej zostały wystarczająco precyzyjnie określone, warto przeprowadzić symulację, tj. przewidzieć kilka prawdopodobnych scenariuszy, w których dochodzi do naruszenia umowy, a następnie ustalić, czy są spełnione przesłanki żądania kary umownej oraz wskazać, w jaki sposób zostaną one stwierdzone.

Okoliczności, za które strony ponoszą odpowiedzialność

Karę umowną można zastrzec na wypadek okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Zakres okoliczności, za które strony ponoszą odpowiedzialność, może zostać inaczej określony w umowie (zob. art. 473 § 1 KC). Strony mogą odmiennie uzgodnić, za jakie okoliczności dłużnik ponosi odpowiedzialność, w tym nawet wprowadzić odpowiedzialność na zasadzie ryzyka lub odpowiedzialność gwarancyjną.

Zgodnie z art. 473 § 1 KC zaostrzenie odpowiedzialności dłużnika wymaga wskazania w umowie za jakie okoliczności, inne niż niedochowanie należytej staranności, dłużnik ponosi odpowiedzialność. Nie jest natomiast skuteczne sformułowane generalnie rozszerzenie zakresu odpowiedzialności dłużnika, np. za pomocą ogólnej klauzuli wskazującej, że dłużnik będzie ponosił odpowiedzialność również za zdarzenia od niego niezależne. Rozszerzenie lub zawężenie okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, choć dopuszczalne zarówno na gruncie prawa cywilnego jak i PrZamPubl, powinno być uzasadnione szczególnymi okolicznościami związanymi z konkretną umową.

Należy brać również pod uwagę, że rozszerzenie odpowiedzialności wykonawcy może skutkować zwiększeniem kosztów realizacji zamówienia (wpływać na ceny ofert składanych w postępowaniu o udzielenie zamówienia). Wykonawca powinien bowiem uwzględnić w cenie ofertowej ryzyko oraz wszelkie koszty związane z odpowiednim dostosowaniem niezbędnych zasobów (zwłaszcza osobowych, sprzętowych i technologicznych) pozwalających na realizację przedmiotu zamówienia na określonych warunkach oraz w przyjętym terminie realizacji.

Kara umowna na wypadek odstąpienia od umowy albo wypowiedzenia umowy

W praktyce obrotu kary umowne są często zastrzegane na wypadek odstąpienia od umowy albo jej wypowiedzenia z przyczyn leżących po stronie dłużnika. Zastrzeżenie takie stanowi w istocie sankcję za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, które doprowadziło do jednostronnego rozwiązania umowy.

Zarówno ustawowe jak i umowne prawo odstąpienia może być – w zależności od okoliczności i treści umowy – wykonane w odniesieniu do całości albo do części umowy. W celu zminimalizowania ryzyka, że w konkretnym przypadku zaistnieją przesłanki żądania obniżenia kary umownej, zamawiający powinien rozważyć zróżnicowanie wysokości kary umownej w zależności od tego, jakiej części umowy będzie dotyczyć prawo odstąpienia, z którym powiązany jest obowiązek zapłaty kary umownej.

Warto pamiętać, że kara umowna ma charakter akcesoryjny, co oznacza, że roszczenie o zapłatę kary umownej zasadniczo nie może powstać po wygaśnięciu zobowiązania głównego (np. na skutek odstąpienia od umowy albo jej wypowiedzenia). Osobną kwestią jest możliwość dochodzenia roszczeń o zapłatę kar umownych wynikających z okoliczności, które zaistniały przed odstąpieniem od umowy.

W odniesieniu do ustawowego prawa odstąpienia od umowy wzajemnej w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym odstąpienie od umowy nie pozbawia wierzyciela możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, w tym o zapłatę kary umownej z tytułu nienależytego wykonania umowy, zaistniałego przed wykonaniem prawa odstąpienia, które z momentem odstąpienia stają się roszczeniami o naprawienie szkody z tytułu niewykonania zobowiązania. W przypadku umownego prawa odstąpienia strony mogą wyraźnie zastrzec, czy w razie wykonania tego uprawnienia wierzyciel zachowuje prawo dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu zaistniałego wcześniej nienależytego wykonania umowy lub z tytułu niewykonania umowy (zwłaszcza w razie odstąpienia ze skutkiem ex tunc). W celu uniknięcia wątpliwości można zatem zastosować w umowie zastrzeżenie, zgodnie z którym wygaśnięcie umowy nie pozbawia strony prawa do żądania kar umownych wynikających ze zdarzeń, które nastąpiły przed wygaśnięciem umowy. Jeżeli intencją stron jest, by mogły być one dochodzone niezależnie od kary umownej z tytułu odstąpienia od umowy albo jej wypowiedzenia, zasadne jest odrębne, dodatkowe uregulowanie tej kwestii.

Sposób określenia przesłanek do naliczenia kary umownej

Postanowienia umowy kreujące obowiązek zapłaty kary umownej powinny w sposób możliwie jasny i precyzyjny określać przede wszystkim:

  1. zobowiązanie lub konkretny obowiązek dłużnika, którego niewykonanie lub nienależyte wykonanie rodzi obowiązek zapłaty kary umownej,
  2. sposób naruszenia zobowiązania (obowiązku), które ma rodzić obowiązek zapłaty kary umownej, przy czym nie jest konieczne enumeratywne wymienienie w umowie okoliczności (przyczyn), z powodu których dłużnik nie wykonał zobowiązania lub je nienależycie wykonał.

Przy określaniu przesłanek żądania kary umownej należy zadbać o to, aby możliwe było i nie rodziło nadmiernych trudności:

  1. stwierdzenie (udokumentowanie) ich spełnienia w trakcie wykonywania umowy (np. sprecyzować, w jaki sposób będzie stwierdzana wadliwość dostarczonych towarów, opóźnienie w realizacji obowiązku itp.),
  2. wykazanie zaistnienia tych przesłanek w razie konieczności dochodzenia roszczeń w przewidzianej prawem czy umową procedurze (brak konieczności wykorzystania dokumentów lub informacji, których przedstawiania wierzyciel chciałby uniknąć, brak umów dowodowych wyłączających lub ograniczających wykorzystanie określonych dowodów itd.).

Klauzule dotyczące kar umownych są często formułowane przy zastosowaniu odesłań do postanowień umowy, które dotyczą obowiązku zabezpieczonego karą umowną. Stosując tę praktykę należy pamiętać o bardzo precyzyjnym formułowaniu odesłań. Trzeba zweryfikować, czy podane w odesłaniu postanowienia pozwolą precyzyjnie określić podstawy do ustalenia określonej kary umownej, zgodnie z wolą stron. Jeżeli dane postanowienie umowy ma kilka podjednostek (np. ustępów), w odesłaniu należy zwłaszcza dokładnie wskazać podjednostki, do których odnosi się postanowienie przewidujące karę umowną. W przypadku stosowania techniki odesłań, praktyczny problem może wyniknąć ze zmiany postanowień umowy, które są zawarte w odesłaniu. Warto doprecyzować (w umowie lub w aneksie), czy zmiana określonych postanowień umowy wpływa na sposób obliczania kary umownej, a jeżeli tak, to w jakim zakresie.

Określenie wysokości kary umownej

Kara umowna powinna być określona tak, aby można ją było oznaczyć (obliczyć) na podstawie umowy. Rekomenduje się stosowanie takich mierników (wartości), aby naliczenie kary umownej polegało na wykonaniu jak najprostszych operacji matematycznych. Wprawdzie kara umowna powinna być określona w pieniądzu, ale umowa nie musi wskazywać bezpośrednio (wprost) kwoty kary umownej.

Jeżeli strony nie określają kary umownej kwotowo to powinny starać się wprowadzić taki miernik jej wyliczenia, aby obliczenie wysokości kary umownej sprowadzało się do dokonania w przyszłości, gdy zajdą przesłanki naliczenia tej kary, działania o charakterze arytmetycznym, bez konieczności ustalenia (w szczególności za pomocą dowodów) podstawy, od której będzie uzależniona wysokość kary umownej.

Wysokość kary umownej może być określona także przez opisanie sposobu jej obliczenia, zwłaszcza według określonej stawki kwotowej albo jako określony procent innej kwoty (np. wartości przedmiotu zamówienia lub jego części). Przykładowo, jeżeli wysokość kary umownej ma być obliczana w stosunku do wynagrodzenia, należy wskazać, czy chodzi o całość wynagrodzenia należnego na podstawie umowy, czy o wynagrodzenie należne za tę część świadczenia, które zostało spełnione nienależycie, czy podstawę obliczenia kary umownej ma stanowić kwota netto czy brutto itp.

Ponadto doprecyzowania może wymagać sposób obliczenia kary umownej, jeżeli możliwe jest kilkakrotne naruszenie danego obowiązku przez dłużnika. Zasadne może być wskazanie, czy kara umowna jest należna za każdy przypadek naruszenia umowy, czy jednorazowo, narastająco, w stałej wysokości, czy za każdy dzień występowania stanu naruszenia. Jeżeli kara umowna ma przysługiwać za każdy przypadek danego naruszenia umowy, może być również celowe doprecyzowanie, co strony przez to rozumieją (np. czy każda kolejna wada przedmiotu umowy stanowi odrębną podstawę do naliczenia kary umownej, czy stan wadliwości świadczenia dłużnika stanowi naruszenie umowy, za które naliczana jest jedna narastająca kara umowna).

Jeżeli umowa określa maksymalną wysokość kar umownych, których będzie mógł dochodzić uprawniony, w celu właściwego zabezpieczenia jego interesów zasadne jest wyraźne zastrzeżenie na jego rzecz w umowie możliwości żądania odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary.

System Legalis Administracja – kompleksowe wsparcie każdego urzędnika. Wypróbuj! Sprawdź

Kara umowna określona w sposób procentowy

W praktyce często spotykanym sposobem określenia wysokości kary umownej jest procentowe odniesienie do określonej kwoty (zwykle wartości świadczenia, wynagrodzenia lub ceny). Za jej stosowaniem w umowach zawieranych w trybie przetargowym przemawiać może okoliczność, że na moment sporządzania projektu umowy wartość wynagrodzenia umownego (ceny) jest nieznana. Kwotowe określenie sankcji z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, adekwatnej do wartości umowy (tj. wartości pieniężnej świadczenia zamawiającego) jest wówczas utrudnione. Nie oznacza to jednak, że taki sposób określenia wysokości kary umownej powinien być stosowany dla wszystkich przypadków nienależytego wykonania zobowiązania.

W przypadku odwołania się do postanowienia umownego przewidującego cenę, wynagrodzenie lub inną wartość pieniężną, należy w szczególności wskazać, czy kara umowna będzie liczona od wartości netto czy brutto, zwłaszcza jeżeli postanowienie umowne, do którego nawiązuje kara umowna, zawiera w sobie dwie wartości (netto i brutto).

Jeżeli w umowie przewidziane zostało prawo opcji (zob. art. 441 PrZamPubl), należy sprecyzować, czy podstawą obliczenia kary umownej ma być kwota zamówienia głównego, kwota zamówienia opcjonalnego czy łączna wartość wszystkich świadczeń, które przewiduje kontrakt. Ma to znaczenie, zwłaszcza gdy sankcja dotyczyć ma niewykonania lub nienależytego wykonania świadczenia opcjonalnego czy odstąpienia od umowy w części zamówienia opcjonalnego, a nawet przy karze umownej za odstąpienie od umowy w całości, gdy nie doszło jeszcze do skorzystania z prawa opcji.

Utrudnione może być natomiast określenie kary umownej jako procentowej części wynagrodzenia wykonawcy w sytuacji, gdy wynagrodzenie to ma charakter kosztorysowy. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym niemożliwe jest zastrzeżenie kary umownej odnoszącej się do wynagrodzenia kosztorysowego, jako że nie jest możliwe ustalenie jej wysokości w dacie zawarcia umowy, jak również w trakcie trwania robót. Możliwe jest natomiast wprowadzenie do umowy innego miernika. Prokuratoria Generalna nie podziela tego stanowiska kwestionującego możliwość zastrzeżenia kary umownej w taki sposób, to rekomendowanym rozwiązaniem jest, aby podstawa do obliczenia kary umownej była możliwa do dokładnego określenia na etapie zawierania umowy. Zamawiający będący podmiotem sektora publicznego, nawet w przypadku stosowania wynagrodzenia kosztorysowego, jest przy tym, co do zasady, zobligowany dokonać oszacowania zamówienia, a zatem możliwe jest wprowadzenie do umowy wartości innej niż wynagrodzenie (cena), odpowiadającej w przybliżeniu wartości ekonomicznej świadczenia wykonawcy. Tego rodzaju wartość, choć niebędąca wynagrodzeniem czy ceną należną drugiej stronie, może stanowić podstawę do obliczenia kary umownej. W takim przypadku, gdy finalne wynagrodzenie wykonawcy zostanie obliczone, a nawet zapłacone w innej wysokości, podstawa naliczenia kary umownej powinna pozostać niezmienna.

Kumulacja kar umownych

Należy brać pod uwagę, że zasadniczo za nieuzasadnione uznaje się żądanie kary umownej z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania (np. zwłoki) obok kary umownej za niewykonanie tego samego zobowiązania (obowiązku). Przyjmuje się, że nie jest zasadne kumulowanie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy w całości i kary umownej z tytułu zwłoki w wykonaniu tego zobowiązania. Natomiast kara umowna z tytułu wypowiedzenia umowy albo odstąpienia od umowy w części niewykonanej może być zasadniczo dochodzona obok kary umownej za nienależyte wykonanie zobowiązania (np. zwłokę), zaistniałe przed zakończeniem relacji kontraktowej ze skutkiem ex nunc.

Możliwe jest zwłaszcza dochodzenie kary umownej za zwłokę w wykonaniu jednego obowiązku obok kary umownej za nienależyte wykonanie innego obowiązku. Analogicznie należy oceniać możliwość dochodzenia kar umownych zabezpieczających spełnianie poszczególnych części świadczenia podzielnego. Roszczenie o zapłatę kary umownej na wypadek zwłoki w spełnieniu części świadczenia może być dochodzone obok roszczenia o zapłatę kary za niespełnienie świadczenia w innej części. Każda z takich kar zabezpiecza bowiem inny interes wierzyciela. Podobnie, ukończenie danego etapu realizacji zamówienia w określonym terminie może mieć dla zamawiającego z konkretnych przyczyn duże znaczenie, niezależnie od tego, czy realizacja zamówienia została ostatecznie ukończona w terminie. W takich przypadkach może być uzasadnione dochodzenie kary umownej za zwłokę w ukończeniu etapu obok kary umownej za zwłokę co do terminu realizacji całości zamówienia lub pomimo to, że finalnie został dotrzymany termin końcowy.

[Zob. https://www.gov.pl/web/prokuratoria/rekomendacje-i-wzory-postanowien-umow2]

Definitywny koniec telepracy w związku z pracą zdalną

Kodeks pracy bez telepracy

Na podstawie ustawy z 1.12.2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw w dziale drugim KP uchylone zostały przepisy z rozdziału II b, czyli całość rozwiązań dotyczących telepracy i zatrudniania pracowników w formie telepracy. Zgodnie z art. 675 § 1 KP przez telepracę należało rozumieć pracę, która mogła być wykonywana regularnie poza zakładem pracy, z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Natomiast telepracownikiem był pracownik, który wykonuje pracę w warunkach określonych w art. 675 § 2 KP i przekazuje pracodawcy wyniki pracy, w szczególności za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej.

Więcej treści o prawie pracy po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Zgodnie z art. 18 ustawy z 1.12.2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw warunki stosowania telepracy określone w porozumieniu lub regulaminie, o których mowa w art. 676 § 1–4 KP w ówczesnym brzmieniu, mogą być stosowane nie dłużej niż przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy wprowadzającej do przepisów KP przepisy o pracy zdalnej. Wykonywanie pracy w formie telepracy na podstawie wniosku pracownika, o którym mowa w art. 676 § 5–7 KP w ówczesnym brzmieniu, jest dopuszczalne nie dłużej niż przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy wprowadzającej do przepisów KP przepisy o pracy zdalnej.

Praca zdalna w przepisach Kodeksu pracy

Począwszy od 7.4.2023 r. do Kodeksu pracy zostały wpisane przepisy dotyczące pracy zdalnej, które zastąpiły tymczasowe rozwiązanie przygotowane w 2020 r. w momencie wybuchu pandemii COVID-19. Zgodnie z nowym art. 6718 KP, praca zdalna to praca, która może być wykonywana całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą, w tym pod adresem zamieszkania pracownika, w szczególności z wykorzystaniem środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość.

Zasady wykonywania pracy zdalnej określone zostaną w porozumieniu zawieranym między pracodawcą i zakładową organizacją związkową, a w przypadku, gdy u pracodawcy działa więcej niż jedna zakładowa organizacja związkowa – w porozumieniu między pracodawcą a tymi organizacjami związkowymi. Jeżeli u danego pracodawcy nie działają zakładowe organizacje związkowe, pracodawca określa zasady wykonywania pracy zdalnej w regulaminie po konsultacji z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy.

Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie. Wypróbuj System Legalis Administracja. Sprawdź

Praca zdalna może być wykonywana na polecenie pracodawcy:

  1. w okresie obowiązywania stanu nadzwyczajnego, stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii oraz w okresie 3 miesięcy po ich odwołaniu lub
  2. w okresie, w którym zapewnienie przez pracodawcę bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w dotychczasowym miejscu pracy pracownika nie jest czasowo możliwe z powodu działania siły wyższej

– jeżeli pracownik złoży bezpośrednio przed wydaniem polecenia oświadczenie w postaci papierowej lub elektronicznej, że posiada warunki lokalowe i techniczne do wykonywania pracy zdalnej.

Praca zdalna okazjonalna

Kodeks pracy przewiduje ponadto możliwość wykonywania pracy zdalnej w formie okazjonalnej. Praca zdalna może być wykonywana okazjonalnie, na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, w wymiarze nieprzekraczającym 24 dni w roku kalendarzowym. Do pracy zdalnej, o okazjonalnej, nie stosuje się przepisów art. 6719–6724 oraz art. 6731 § 3. Kontrola wykonywania pracy zdalnej okazjonalnej, kontrola w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy lub kontrola przestrzegania wymogów w zakresie bezpieczeństwa i ochrony informacji, w tym procedur ochrony danych osobowych, odbywa się na zasadach ustalonych z pracownikiem.

System Legalis Administracja – kompleksowe wsparcie każdego urzędnika. Wypróbuj! Sprawdź

Praca zdalna nie zawsze jest możliwa

Ustawa co prawda nie zawiera ograniczeń podmiotowych w zakresie uprawnienia do wnioskowania o pracę zdalną okazjonalną, warto jednak pamiętać, że charakter niektórych rodzajów prac nie pozwala na ich wykonywanie w innym miejscu niż wskazane w umowie o pracę. Należy pamiętać, o czym również wskazano, w odpowiedzi, że zgodnie z art. 6731 § 4 KP, praca zdalna nie obejmuje prac:

Dzień wolny dla członków komisji wyborczych

Zasady zgłaszania kandydatów i przeprowadzania ważności wyborów
Kodeks wyborczy z 5.1.2011 r. określa zasady i tryb zgłaszania kandydatów, przeprowadzania oraz warunki ważności wyborów:

  1. do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej,
  2. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
  3. do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej,
  4. do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego,
  5. wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

 

Więcej treści o ustroju i organizacji po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Prawa członków komisji wyborczych
Zgodnie z art. 154 §1 Kodeksu wyborczego, członkom komisji wyborczych przysługują:

  1. diety oraz zwrot kosztów podróży i noclegów,
  2. zryczałtowane diety za czas związany z wykonywaniem zadań członka komisji w przypadku członków okręgowych, rejonowych i terytorialnych komisji wyborczych oraz za czas związany z przeprowadzeniem głosowania oraz ustaleniem wyników głosowania w przypadku członków obwodowych komisji wyborczych.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 154 §4 Kodeksu wyborczego członkowi obwodowej lub terytorialnej komisji wyborczej w związku z wykonywaniem zadań przysługuje:

  1. zwolnienie od pracy na dzień głosowania oraz liczenia głosów, a także na dzień następujący po dniu, w którym zakończono liczenie głosów, z zachowaniem prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uprawnień ze stosunku pracy,
  2. do 5 dni zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uprawnień ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.

Obowiązki członka komisji wyborczej względem pracodawcy
Członek obwodowej lub terytorialnej komisji wyborczej zgodnie z art. 154 §4a Kodeksu wyborczego w razie zamiaru skorzystania ze zwolnienia od pracy, ma obowiązek co najmniej na 3 dni przed przewidywanym terminem nieobecności w pracy, uprzedzić, w formie pisemnej, pracodawcę o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy.

Następnie członek obwodowej lub terytorialnej komisji wyborczej, nie później niż następnego dnia po upływie okresu nieobecności w pracy, będzie musiał dostarczyć pracodawcy zaświadczenie usprawiedliwiające nieobecność w pracy wykonywaniem zadań komisji. To ten dokument, na podstawie którego pracodawca będzie wiedział, że pracownik lub pracownica faktycznie nabyli prawo do dnia bądź dni wolnych.

Wciąż masz wątpliwości? Zapytaj eksperta. Sprawdź
Ważne

Zaświadczenie zawiera:

  • imię i nazwisko osoby wchodzącej w skład danej komisji,
  • wskazanie podstawy prawnej zwolnienia od pracy,
  • przyczynę i czas nieobecności w pracy.

Zaświadczenie musi zostać opatrzone pieczęcią obwodowej lub terytorialnej komisji wyborczej podpisanej przez przewodniczący danej komisji, a dla przewodniczącego komisji musi zostać podpisane przez jego zastępcę. Zaświadczenie jest sporządzane w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje zainteresowany członek komisji, a drugi pozostaje w dokumentacji komisji.

Zgodnie z art. 154 § 6 Kodeksu wyborczego członkom komisji wyborczych przysługuje na podstawie przepisów ustawy z 30.10.2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach zaopatrzenie z tytułu wypadku przy wykonywaniu zadań tych komisji.

Ograniczenia w powierzaniu prac młodocianym i studentom odbywającym praktyki zawodowe

W przypadku uczniów w wieku 16–18 lat odbywających praktyczną naukę zawodu w ramach umowy podpisanej ze szkołą lub uczelnią wyższa, podmiot przyjmujący powinien wobec takich osób stosować przepisy rozporządzenia RM z 19.6.2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz.U. z 2023 r. poz. 1240) i nie zlecać im prac wymienionych w zawartych w nim wykazie.

Więcej treści o oświacie po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Pracownik młodociany a praktykant

Stosownie do postanowień art. 190 KP, młodocianym w rozumieniu KP jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 15 lat poza ściśle określonymi przypadkami (m.in. w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu albo w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy).

W myśl art. 204 KP nie wolno zatrudniać młodocianych przy pracach wzbronionych, których wykaz został określony w przepisach rozporządzenia RM z 19.6.2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz.U. z 2023 r. poz. 1240).

Pomimo tego, że przepisy KP co do zasady mają zastosowanie do pracowników, a więc do osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, to jednak w przypadku takim jak opisany, w którym pracodawca przyjmuje na praktyki uczniów na podstawie umów zawartych z placówkami oświatowymi, należy uwzględniać przepisy powyższego rozporządzenia i nie zlecać uczniom w wieku do lat 18 prac wymienionych w zawartych w nim wykazie.

Zapytaj o konsultację jednego z naszych 140 ekspertów. Sprawdź

Praktyki pełnoletnich

W przypadku starszych uczniów i studentów nie ma już konkretnych ograniczeń. W praktyce przyjmuje się jednak – co często wynika również z treści umów zawartych pomiędzy szkołami/uczelniami a pracodawcami – że takim osobom nie zleca się prac uznanych za szczególnie niebezpieczne w rozumieniu przepisów rozporządzenia MPiPS z 26.9.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm.). Dla przypomnienia należy wyjaśnić, że są to prace, przy których wykonywaniu występuje zwiększone zagrożenie lub prace, które są wykonywane w utrudnionych warunkach. Do takich prac zalicza się:

  1. roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części,
  2. prace w zbiornikach, kanałach, wnętrzach urządzeń technicznych i w innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych,
  3. prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych,
  4. prace na wysokości,

oraz prace określone jako szczególnie niebezpieczne w innych przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy lub w instrukcjach eksploatacji urządzeń i instalacji, a także inne prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, uznane przez pracodawcę jako szczególnie niebezpieczne.

 

Mail prywatny do celów służbowych

Nie ma przeciwskazań do tego, aby za zgodą pracownika pracodawca wysyłał na jego prywatny adres mailowy służbowe wiadomości.

Więcej treści o prawie pracy po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Przepisy nie zabraniają pracodawcy przekazywania informacji służbowych na prywatny adres mailowy pracownika, o ile ten wyrazi na to zgodę. Należy przy tym pamiętać, że pracownik musi mieć zapewnioną pełną dobrowolność wyrażenia takiej zgody. Względem takich pracowników, przy pozyskiwaniu ich zgody, pracodawca powinien także spełnić obowiązek informacyjny wynikający z art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.Urz. UE L z 2016 r. 119, s. 1, ze zm.).

Wciąż masz wątpliwości? Zapytaj eksperta. Sprawdź

Od 1 stycznia nowe zasady funkcjonowania szczególnych form geriatrycznej opieki zdrowotnej

Z przepisów ustawy z 17.8.2023 r. o szczególnej opiece geriatrycznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1831) wynika, że szczególna opieka geriatryczna będzie sprawowana w:

  1. szpitalnych oddziałach geriatrycznych wskazanych w wojewódzkim planie działania szczególnej opieki geriatrycznej;
  2. centrach zdrowia 75+;
  3. podstawowej opiece zdrowotnej.
Więcej treści o pomocy społecznej po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Do korzystania ze szczególnej opieki geriatrycznej mają prawo osoby uprawnione do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, które ukończyły 75. rok życia. Szczególna opieka geriatryczna ma na celu:

  1. zachowanie możliwie największej sprawności funkcjonalnej i samodzielności osób uprawnionych;
  2. zapewnienie określonych w ustawie świadczeń opieki zdrowotnej;
  3. planowanie i koordynowanie opieki zdrowotnej nad pacjentami centrum, w szczególności przez zapewnienie całościowej oceny geriatrycznej oraz opracowanie i realizację indywidualnego planu postępowania terapeutycznego;
  4. zapewnienie koncyliacji lekowej pacjentom centrum;
  5. zapewnienie działań profilaktycznych i promocji zdrowia dostosowanych do potrzeb osób uprawnionych, w tym mających na celu zapobieganie ich niepełnosprawności i niesamodzielności;
  6. zapewnienie edukacji zdrowotnej pacjentom centrum oraz ich opiekunom;
  7. zapewnienie wsparcia psychologicznego pacjentom centrum.

Ustawa reguluje kwestie dotyczące:

  1. wykonywania zadań z zakresu szczególnej opieki geriatrycznej – zadania z zakresu szczególnej opieki geriatrycznej wykonują: minister właściwy do spraw zdrowia, wojewoda i powiat (art. 5–8 ustawy);
  2. wojewódzkiego planu działania szczególnej opieki geriatrycznej – placówki szczególnej opieki geriatrycznej działają na terenie województwa na podstawie wojewódzkiego planu, sporządzanego przez właściwego wojewodę i zatwierdzanego przez ministra właściwego do spraw zdrowia, po zaopiniowaniu przez Krajową Radę do Spraw Opieki Geriatrycznej; wojewoda udostępnia projekt wojewódzkiego planu w BIP urzędu wojewódzkiego w celu przedstawienia przez zainteresowane podmioty opinii dotyczących tego projektu, które można przedstawiać w ciągu 30 dni od dnia jego udostępnienia (art. 9–16 ustawy);
  3. utworzenia centrum – centrum tworzy się w ramach struktury organizacyjnej podmiotu leczniczego wskazanego w wojewódzkim planie albo jako nowy podmiot leczniczy wskazany w wojewódzkim planie; utworzenie centrum następuje po zatwierdzeniu wojewódzkiego planu albo jego aktualizacji przez ministra zdrowia i udostępnieniu wojewódzkiego planu przez wojewodę w BIP urzędu wojewódzkiego; nazwa „centrum zdrowia 75+” może być używana wyłącznie dla oznaczenia podmiotu leczniczego będącego centrum wskazanego w wojewódzkim planie i podlega ochronie prawnej;
  4. organizacji szczególnej opieki geriatrycznej w centrum – centrum jest zakładem leczniczym, w którym podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w rodzaju ambulatoryjne świadczenia zdrowotne; w centrum udziela się świadczeń opieki zdrowotnej, obejmujących w szczególności: świadczenia z zakresu: geriatrii (udzielane przez lekarza i przez pielęgniarkę), fizjoterapii (udzielane przez fizjoterapeutę) i opieki psychiatrycznej (udzielane przez psychologa), porady dietetyka, terapię zajęciową, a także edukację zdrowotną (art. 20–35 ustawy);
  5. udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w centrum – lekarz: podstawowej opieki zdrowotnej, udzielający świadczeń ambulatoryjnej specjalistycznej opieki zdrowotnej w zakresie geriatrii, wykonujący zawód w oddziale geriatrycznym albo wykonujący zawód w innym oddziale szpitala, w którym nie ma oddziału geriatrycznego, będący lekarzami ubezpieczenia zdrowotnego, kierują osobę uprawnioną do centrum właściwego ze względu na miejsce jej zamieszkania; skierowanie osoby uprawionej do centrum przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej następuje po przeprowadzeniu wstępnej oceny geriatrycznej tej osoby, jeżeli wynik wstępnej oceny geriatrycznej wynosi co najmniej 6 punktów w skali VES-13; wstępną ocenę geriatryczną poprzedzającą skierowanie osoby uprawnionej do centrum przeprowadza lekarz pod-stawowej opieki zdrowotnej lub pielęgniarka podstawowej opieki zdrowotnej, po uzyskaniu zgody osoby uprawnionej, w terminie 6 miesięcy od dnia ukończenia przez tę osobę 75. roku życia, a następnie w zależności od stanu jej zdrowia, nie rzadziej jednak niż raz na rok (art. 36–41 ustawy);
  6. Krajowej Rady do spraw Opieki Geriatrycznej – Rada jest organem opiniodawczo-doradczym ministra zdrowia, a do jej zadań należy: doradztwo w zakresie opieki geriatrycznej, w szczególności w zakresie określania przez ministra właściwego do spraw zdrowia kierunków rozwoju opieki geriatrycznej, przedstawianie propozycji zmian w zakresie opieki geriatrycznej, opiniowanie przekazywanych projektów wojewódzkich planów oraz ich aktualizacji, opiniowanie przekazywanych przez wojewodów raportów dotyczących oceny organizacji i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej, a także opiniowanie finansowania świadczeń zdrowotnych udzielanych w centrach i w oddziałach geriatrycznych;
  7. finansowania szczególnej opieki geriatrycznej – do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych pacjentom w centrum, stosuje się przepisy ŚOZŚrPubU, z wyłączeniem przepisów dotyczących zawierania umów w trybie konkursu ofert i rokowań; w tym przypadku NFZ zawiera umowę ze świadczeniodawcą wskazanym w wojewódzkim planie, spełniającym warunki do zawarcia umowy na realizację świadczeń określone przez Prezesa NFZ;
  8. przepisów karnych – kto, nie będąc do tego uprawnionym, używa w nazwie, w firmie lub do określenia wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej albo w reklamie określenia „centrum zdrowia 75+”, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3; tej samej karze podlega, kto dopuszcza się tego czynu działając w imieniu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej.
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie. Wypróbuj System Legalis Administracja. Sprawdź

Z przepisów przejściowych zawartych w ustawie wynika, że:

  1. wojewoda rozpoczyna prace nad opracowaniem pierwszego wojewódzkiego planu, udostępniając w BBIP urzędu wojewódzkiego informację o rozpoczęciu prac nad sporządzaniem projektu wojewódzkiego planu w ciągu 14 dni od dnia wejścia w życie ustawy, czyli do 16.1.2024 r.;
  2. w pierwszym wojewódzkim planie uwzględnia się wszystkie oddziały geriatryczne istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, a także centra zgłoszone na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy;
  3. tworzy się Krajową Radę do Spraw Opieki Geriatrycznej, a jej pierwszych członków minister właściwy zdrowia powołuje do 1.3.2024 r.;
  4. w przypadku osób, które ukończyły 75. rok życia przed 1.1.2024 r., wstępną ocenę geriatryczną przeprowadza się w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy, czyli do 1.1.2025 r.;
  5. w okresie 5 lat od dnia wejścia w życie ustawy, czyli do 1.1.2029 r., łączna liczba łóżek w oddziałach geriatrycznych ujętych w wojewódzkim planie może być mniejsza niż określona na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy (czyli nie może być mniejsza niż 50 łóżek na 100 tys. osób, które ukończyły 60. rok życia, zamieszkujących na terenie województwa);
  6. w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy, czyli do 1.1.2027 r., edukatorem zdrowotnym może być osoba, która nie spełnia wymogu ukończenia szkolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1 ustawy;
  7. powiat jest obowiązany do utworzenia centrum, w przypadku gdy wynika to z wojewódzkiego planu, albo do zawarcia porozumienia z sąsiednim powiatem (art. 19 ust. 1 ustawy), nie później niż w ciągu 5 lat od dnia wejścia w życie ustawy, czyli do 1.1.2029 r.

Szczegółowe zasady dokonywania opisu przedmiotu zamówienia

Wymagania dotyczące wydajności lub funkcjonalności

Stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych (dalej: PrZamPubl) zamawiający może opisać przedmiot zamówienia za pomocą wymagań dotyczących wydajności lub funkcjonalności, w tym wymagań środowiskowych, pod warunkiem jednak, że podane parametry są dostatecznie precyzyjne, aby umożliwić wykonawcom ustalenie przedmiotu zamówienia, a zamawiającemu udzielenie zamówienia. Dopuszczenie opisu przedmiotu zamówienia, przez opisanie wydajności lub funkcjonalności przedmiotu zamówienia, jest więc wyraźnie uwarunkowane dokonaniem przez zamawiającego wystarczająco dokładnego opisu (tzw. opis funkcjonalny). Wskazanie wymagań w zakresie wydajności lub funkcjonalności przedmiotu zamówienia nie zwalnia z obowiązku przestrzegania art. 99 PrZamPubl.

Więcej treści o zamówieniach publicznych po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Opis standardowy

Alternatywą dla opisania przedmiotu zamówienia za pomocą parametrów wydajności lub funkcjonalności jest tzw. opis standardowy dokonywany przez odniesienie do jednego z systemów referencji technicznych wymienionych w art. 101 ust. 1 pkt 2 PrZamPubl oraz wymaganych cech materiałów, produktów czy usługi opisanych w art. 102 PrZamPubl odrębnie dla robót budowlanych oraz dostaw i usług. Należy podkreślić, że PrZamPubl nie stanowi o stosowaniu systemów referencji technicznych wprost czy bezpośrednio, ale o odniesieniu się do tych systemów. Oznacza to, że zamawiający może je stosować w uzupełnieniu swoich wymagań, niejako pomocniczo i posiłkowo. Określenie „przez odniesienie” nie oznacza przecież „zamiast”, a przeciwna interpretacja oznaczałaby wyłączenie stosowania art. 99 ust. 1 i 2 PrZamPubl, który w tym przypadku jak najbardziej ma zastosowanie. Analogicznie w przypadku odesłania do wymaganych cech materiałów, produktów czy usługi, szczególnie, że katalog w art. 102 PrZamPubl ma charakter otwarty a podane cechy są przykładowe. Należy pamiętać, że zawsze wskazaniu konkretnego systemu referencji technicznych musi towarzyszyć dopuszczenie rozwiązań równoważnych.

Zamawiający może, zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 2 PrZamPubl, opisać przedmiot zamówienia według następującej kolejności preferencji:

  1. przez odniesienie się do Polskich Norm przenoszących normy europejskie. Przez normę, zgodnie z art. 101 ust. 2 PrZamPubl, należy rozumieć specyfikację techniczną przyjętą przez krajową, europejską lub międzynarodową instytucję normalizacyjną w celu powtarzalnego i stałego stosowania, której przestrzeganie nie jest obowiązkowe, w tym Polską Normę, normę europejską lub normę międzynarodową. Definicja Polskiej Normy znajduje się w art. 5 ust. 1 NormU, zgodnie z którym „Polska Norma jest normą krajową, przyjętą w drodze konsensu i zatwierdzoną przez krajową jednostkę normalizacyjną, powszechnie dostępną, oznaczoną – na zasadzie wyłączności – symbolem PN”. Jednocześnie, zgodnie z art. 5 ust. 2 NormU, Polska Norma może być wprowadzeniem normy europejskiej lub międzynarodowej. W PrZamPubl mamy odesłanie do polskich norm przenoszących normy europejskie.
    Z Polskimi Normami przenoszącymi normy europejskie PrZamPubl zrównuje normy innych państw członkowskich EOG przenoszących te normy, przy czy możliwość skorzystania z niego jest uwarunkowana brakiem lub niewystarczającym (nieadekwatnym) charakterem Polskich Norm przenoszących normy europejskie;
  2. przez odniesienie się, w przypadku wyrobów budowlanych, do europejskich ocen technicznych, rozumianych jako udokumentowane oceny działania wyrobu budowlanego względem jego podstawowych cech, zgodnie z odpowiednim europejskim dokumentem oceny, w rozumieniu art. 2 pkt 12 rozporządzenia 305/2011.„Europejski dokument oceny”, zgodnie z art. 2 pkt 12 rozporządzenia 305/2011, oznacza dokument przyjęty przez organizację JOT (tj. organizację jednostek ds. oceny technicznej) do celów wydawania europejskich ocen technicznych. Europejskie dokumenty oceny są zharmonizowanymi specyfikacjami technicznymi, opracowywanymi i przyjmowanymi przez organizację JOT w następstwie wniosku o wydanie europejskiej oceny technicznej, złożonego przez producenta, dla każdego wyrobu budowlanego nieobjętego lub nie w pełni objętego normą zharmonizowaną, którego właściwości użytkowe w odniesieniu do jego zasadniczych charakterystyk nie mogą być w pełni ocenione zgodnie z istniejącą normą zharmonizowaną (por. art. 19 ust. 1 rozporządzenia 305/2011);
  3. przez odniesienie się do wspólnych specyfikacji technicznych, rozumianych jako specyfikacje techniczne w dziedzinie produktów teleinformatycznych określone zgodnie z art. 13 i 14 rozporządzenia 1025/2012;
  4. przez odniesienie się do norm międzynarodowych;
  5. przez odniesienie się do specyfikacji technicznych, których przestrzeganie nie jest obowiązkowe, przyjętych przez instytucję normalizacyjną, wyspecjalizowaną w opracowywaniu specyfikacji technicznych w celu powtarzalnego i stałego stosowania;
  6. przez odniesienie do innych systemów referencji technicznych ustanowionych przez europejskie organizacje normalizacyjne.

Mieszany system opisu przedmiotu zamówienia

Zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 3 i 4 PrZamPubl możliwe jest wprowadzenie mieszanego systemu opisu przedmiotu zamówienia, polegającego na połączeniu metod przewidzianych w pkt 1 i 2. I tak, zamawiający może opisać przedmiot zamówienia w części wskazując na wybrane cechy w zakresie wydajności lub funkcjonalności, w pozostałym zaś zakresie odwołując się do norm, europejskich ocen technicznych, specyfikacji technicznych i systemów referencji technicznych. Możliwe jest również zamieszczenie w opisie przedmiotu zamówienia wymagań w zakresie funkcjonalności lub wydajności oraz norm, europejskich ocen technicznych, specyfikacji technicznych i systemów referencji technicznych, połączonych ze sobą w ten sposób, że wymagane normy, europejskie oceny techniczne, specyfikacje techniczne i systemy referencji technicznych mają stanowić środek domniemania zgodności ze stawianymi wymaganiami w zakresie wydajności czy funkcjonalności.

W przypadku braku Polskich Norm przenoszących normy europejskie, norm innych państw członkowskich EOG przenoszących normy europejskie oraz norm, europejskich ocen technicznych, specyfikacji technicznych i systemów referencji technicznych, o których mowa w art. 101 ust. 1 pkt 2 PrZamPubl, przy opisie przedmiotu zamówienia uwzględnia się krajowe systemy referencyjne w podanej niżej kolejności:

  1. Polskie Normy;
  2. krajowe oceny techniczne wydawane na podstawie WyrobBudowU;
  3. polskie specyfikacje techniczne dotyczące projektowania, wyliczeń i realizacji robót budowlanych oraz wykorzystania dostaw;
  4. krajowe deklaracje zgodności oraz krajowe deklaracje właściwości użytkowych wyrobu budowlanego lub krajowe oceny techniczne wydawane na podstawie WyrobBudowU.

Podobnie jak w przypadku opisywania przedmiotu zamówienia za pomocą znaków, patentów pochodzenia, źródła lub szczególnego procesu wskazującego na produkt czy producenta, tak również w przypadku opisywania przedmiotu zamówienia przez odesłanie do norm, ocen technicznych, specyfikacji technicznych i systemów referencji technicznych, o których mowa w art. 101 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3 PrZamPubl, zamawiający zobowiązany jest dopuścić rozwiązania równoważne do wskazanych systemów referencji (art. 101 ust. 4 PrZamPubl). Zwraca na to uwagę treść art. 101 ust. 5 PrZamPubl, zgodnie z którym w przypadku, gdy opis przedmiotu zamówienia odnosi się do norm, europejskich ocen technicznych, specyfikacji technicznych i systemów referencji technicznych, o których mowa w art. 101 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3 PrZamPubl, zamawiający nie może odrzucić oferty tylko dlatego, że roboty budowlane, dostawy lub usługi będące przedmiotem oferty nie są zgodne z normami, europejskimi ocenami technicznymi, specyfikacjami technicznymi i systemami referencji technicznych, do których się ona odnosi, jeżeli wykonawca udowodni w ofercie, w szczególności za pomocą środków, o których mowa w art. 104-107 PrZamPubl, że proponowane rozwiązania w równoważnym stopniu spełniają wymagania określone w opisie przedmiotu zamówienia.

Katalog środków dowodowych jakimi dysponuje tu wykonawca nie jest ograniczony – art. 101 ust. PrZamPubl, jedynie jako przykładowe wskazuje środki wymienione w art. 104-107 PrZamPubl, tj. przedmiotowe środki dowodowe, nie ograniczając się jednak do nich.

W przypadku gdy zamawiający decyduje się opisać przedmiot zamówienia poprzez odniesienie się do jednego z systemów referencji, o których mowa w art. 101 ust. 1 pkt 2 PrZamPubl, konieczne jest również określenie wymaganych cech zamawianych produktów, materiałów, usług tworzących przedmiot zamówienia. Przykładowy katalog takich cech, z rozróżnieniem na cechy robót budowlanych oraz cechy dostaw i usług, określa art. 102 ust. 1 i 2 PrZamPubl. W katalogu przykładowych cech robót budowlanych koniecznych do opisania przedmiotu zamówienia przy użyciu odniesienia do jednego z systemów referencji technicznych ustawodawca wymienia:

  1. zdefiniowane poziomy oddziaływania na środowisko i klimat;
  2. wytyczne w zakresie dostępności dla osób niepełnosprawnych;
  3. określenie sprecyzowanej wydajności, bezpieczeństwa lub wymiarów, w tym procedur dotyczących zapewnienia jakości;
  4. ustalonej terminologii, symboli, testów i metod testowania;
  5. sprecyzowanego opakowania i oznakowania;
  6. sprecyzowanej etykiety;
  7. instrukcji użytkowania;
  8. procesów i metod produkcji na każdym etapie cyklu życia obiektów budowlanych;
  9. dodatkowych badań i testów przeprowadzanych przez jednostki autoryzowane w rozumieniu SystOcenZgRynkU;
  10. ustalonych zasad dotyczących projektowania i kosztorysowania;
  11. warunków testowania, kontroli i odbioru obiektów budowlanych;
  12. metod i technik budowy;
  13. pozostałych, niewymienionych warunków technicznych.

Co ważne wszystkie te cechy składające się na opis przedmiotu zamówienia muszą odpowiadać przeznaczeniu robót zamierzonemu przez zamawiającego – muszą więc być zindywidualizowane, przemyślane i odpowiadać potrzebom zamawiającego.

W przypadku dostaw i usług przykładowy katalog cech podanych przez ustawodawcę jako mogących stanowić elementy opisu przedmiotu zamówienia stanowią cechy wspólne z robotami budowlanymi, tj. określony poziom oddziaływania na środowisko i klimat, posiadanie określonych symboli, testów czy metod testowania, określonego opakowania i oznakowania, określonej etykiety, instrukcji użytkowania, określonych zasad dotyczących projektowania i kosztorysowania oraz cechy niezależne od robot budowlanych, tj. określona jakość, określona wydajności, przeznaczenie produktu, bezpieczeństwo lub wymiary, w tym wymagania odnoszące się do produktu w zakresie nazwy, pod jaką produkt jest sprzedawany, procesy i metody produkcji.

Opis przedmiotu zamówienia na roboty budowlane

Artykuł 103 PrZamPubl zawiera regulację dotyczącą opisu przedmiotu zamówienia na roboty budowlane przewidując, że zamówienie na roboty budowlane opisuje się za pomocą dokumentacji projektowej i specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót. W przypadku jednak, gdy przedmiot zamówienia na roboty budowlane realizowany jest w formule „projektuj i buduj”, zamawiający opisuje przedmiot zamówienia na roboty budowlane za pomocą programu funkcjonalno-użytkowego. Zakres i forma dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót oraz programu funkcjonalno-użytkowego określone zostały w wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 103 ust. 4 PrZamPubl rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (dalej: DokProjRobBudR). W przypadku zamówienia na wykonanie robót budowlanych DokProjRobBudR różnicuje zakres wymaganej do dokonania opisu przedmiotu zamówienia dokumentacji projektowej w zależności od tego, czy realizowane roboty wymagają uzyskania pozwolenia na budowę lub zgłoszenia zgodnie z Prawem budowlanym (dalej: PrBud), czy też nie, oraz od tego, czy projekt przyszłej umowy o zamówienie publiczne przewiduje wynagrodzenie ryczałtowe, czy inny model wynagrodzenia – w praktyce najczęściej obmiarowe. I tak, w przypadku gdy roboty wymagają pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, zakres dokumentacji projektowej obejmować musi projekt budowlany, projekt wykonawczy, przedmiary robót, chyba że przyjęte wynagrodzenie jest wynagrodzeniem ryczałtowym, wówczas zamawiający nie musi załączyć do dokumentacji projektowej przedmiarów robot. Zwolnienie z obowiązku opracowania i załączenia do dokumentacji projektowej przedmiarów robót dotyczy również sytuacji, w której zamówienie zlecane jest w trybie zamówienia z wolnej ręki. Jeżeli zaś przedmiot zamówienia dotyczy wykonania obiektu budowlanego dla którego według przepisów PrBud nie jest wymagane uzyskanie pozwolenia na budowę czy zgłoszenia, dokumentacja projektowa składa się co najmniej z planów rysunków, innych dokumentów umożliwiających jednoznaczne określenie rodzaju i zakresu robót podstawowych oraz uwarunkowań i dokładnej lokalizacji ich wykonania oraz projektów, pozwoleń uzgodnień i opinii wymaganych osobnymi przepisami, a także przedmiarów robót – przy czym, tak jak w przypadku robót dla których wymagane jest uzyskanie pozwolenia lub dokonanie zgłoszenia, w przypadku gdy zamawiający decyduje się na prowadzenie wynagrodzenia ryczałtowego albo zlecenie zamówienia z wolnej ręki, dokumentacja projektowa może nie obejmować przedmiaru robót. Wobec rozbieżnego określenia dokumentów koniecznych do wykonywania robót budowlanych w przepisach PrZamPubl i przepisach wykonawczych oraz przepisach PrBud dla ustalenia zakresu pojęcia projektu budowlanego i wykonawczego należy odnosić się do DokProjRobBudR. Warto również przypomnieć, że wzajemna relacja pomiędzy projektem budowlanym, wykonawczym i przedmiarem jest taka, że każdy kolejny stanowi uszczegółowienie poprzedniego co wyraża również art. 647 KC mówiący o tym, że przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej.

Ważne

Podsumowując, stałym elementem opisu przedmiotu zamówienia realizowanego w formule „buduj” jest Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych, podczas gdy zakres dokumentów składających się na dokumentację projektową ulega zmianie w zależności od omówionych wyżej czynników, tj. konieczności uzyskania pozwolenia lub zgłoszenia, rodzaju wynagrodzenia i trybu udzielania zamówienia.

System Legalis Administracja – kompleksowe wsparcie każdego urzędnika. Wypróbuj! Sprawdź

O ile projekt budowlany i wykonawczy (jak też przedmiar) określa co ma zostać wykonane w ramach realizacji obiektu, to Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych określa jak oraz w jakim standardzie. Jak określa DokProjRobBudR specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych stanowią opracowania zawierające w szczególności zbiory wymagań, które są niezbędne do określenia standardu i jakości wykonania robót, w zakresie sposobu wykonania robót budowlanych, właściwości wyrobów budowlanych oraz oceny prawidłowości wykonania poszczególnych robót.

W przypadku realizowania robót w formule „projektuj i buduj” opis przedmiotu zamówienia dokonywany jest przez zamawiającego poprzez przygotowanie programu funkcjonalno-użytkowego. Zgodnie z art. 103 ust. 3 PrZamPubl program funkcjonalno-użytkowy obejmuje opis zadania budowlanego, w którym podaje się przeznaczenie ukończonych robót budowlanych oraz stawiane im wymagania techniczne, ekonomiczne, architektoniczne, materiałowe i funkcjonalne. Szczegółowy zakres tego dokumentu określa DokProjRobBudR, zgodnie z którym program funkcjonalno-użytkowy służy do opisu przedmiotu zamówienia, ustalenia planowanych kosztów prac projektowych i robót budowlanych, przygotowania oferty – szczególnie w zakresie obliczenia ceny oferty oraz wykonania prac projektowych. Warto wskazać, że program funkcjonalno-użytkowy jest ze swojej natury opracowaniem ogólnym w porównaniu z projektem, jako że sam służyć ma dopiero opracowaniu tego ostatniego. Tym większego znaczenia nabiera na etapie formułowania jego treści zasada jednoznacznego i precyzyjnego opisywania przedmiotu zamówienia w zakresie wymagań stawianych przed zlecanym do wykonania obiektem budowlanym. Wskazać wreszcie należy, że zgodnie z art. 34 ust. 1 pkt 2 PrZamPubl wartość zamówienia na roboty budowlane ustala się na podstawie planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym, jeżeli przedmiotem zamówienia jest zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych.

Nowelizacja rozporządzenia w sprawie dofinansowania budowy i remontów pomników

W Dzienniku Ustaw RP pod poz. 2051 ukazało się rozporządzenie MON z 18.9.2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dofinansowania z budżetu państwa zadań związanych z budową i remontami pomników upamiętniających tradycję, chwałę i sławę oręża polskiego.

Więcej treści o gospodarce komunalnej po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Wypróbuj!Sprawdź

Jak wynika z nazwy ww. aktu prawnego zmienia on rozporządzenie MON z 6.7.2018 r. w sprawie dofinansowania z budżetu państwa zadań związanych z budową i remontami pomników upamiętniających tradycję, chwałę i sławę oręża polskiego (Dz. U. poz. 1333). Warto przypomnieć, że zgodnie z § 2 zakres zadań związanych z budową i remontami pomników, które mogą być dofinansowywane z budżetu państwa, obejmuje:

  1. prace projektowe, w tym: projekt artystyczny, projekt budowlany, dokumentację techniczną, projekt architektoniczno-wykonawczy,
  2. prace artystów związane z wykonaniem pomnika, w tym: prace rzeźbiarskie, wykonanie odlewu, detali ozdobnych,
  3. roboty budowlane związane z wykonaniem lub renowacją pomnika,
  4. prace konserwatorskie i dokumentację konserwatorską,
  5. prace związane z aranżacją otoczenia pomnika,
  6. oświetlenie pomnika,
  7. instalację audiowizualną,
  8. prace archeologiczne, ekshumacyjne i pochówki.

Co do zasady, środki na ww. zadania są przekazywane w ramach konkursów ofert dla JST organizowanych przez MON.

Zmianie zaś ulega § 7, którego aktualne jeszcze brzmienie jest następujące: „W przypadku budowy pomnika, którego lokalizacja wynika z miejsca wydarzeń historycznych, które ma upamiętnić, Minister może, na umotywowany wniosek jednostki samorządu terytorialnego, na obszarze której pomnik ma powstać, udzielić dotacji tej jednostce samorządu terytorialnego bez organizacji konkursu”.

Po wejściu ww. nowelizacji treść będzie następująca: „W przypadku budowy lub remontu pomnika, którego lokalizacja wynika z miejsca wydarzeń historycznych, które ma upamiętnić bądź upamiętnia, Minister może, na umotywowany wniosek jednostki samorządu terytorialnego, na obszarze której zadanie ma być realizowane, udzielić dotacji tej jednostce samorządu terytorialnego bez organizacji konkursu”.

Jednocześnie warto dodać, że JST zainteresowane wsparciem mają składać oferty zawierające:

  1. nazwę jednostki samorządu terytorialnego i adres urzędu ją obsługującego;
  2. imię i nazwisko osoby upoważnionej do reprezentowania tej jednostki samorządu terytorialnego oraz jej adres e-mail i numer telefonu;
  3. opis zadania uwzględniający termin, miejsce oraz harmonogram jego realizacji;
  4. preliminarz całkowitych kosztów zadania, uwzględniający źródła finansowania;
  5. podpis osoby upoważnionej do reprezentowania jednostki samorządu terytorialnego oraz jej skarbnika.

Zatem, z porównania ww. przepisów przed zmianą i po zmianie wynika, że przepisy rozszerzają możliwość dotowania JST o remont zabytków w określonych stanach faktycznych.

Wciąż masz wątpliwości? Zapytaj eksperta. Sprawdź

Podsumowując, nowelizacja rozporządzenia z pewnością jest korzystna dla JST, bowiem umożliwia w trybie pozakonkursowym uzyskanie środków dotacyjnych na remonty pomników o walorach związanych z wydarzeniami historycznymi.

Wydawnictwo C.H.Beck

ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28,
KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy
w Warszawie
Kapitał Spółki: 88 000 zł

Inne produkty Legalis

Infolinia: 22 311 22 22

Zobacz także

© 2026 Legalis Administracja

Wypróbuj Legalis Administracja przez 7 dni

Zadzwoń: 22 311 22 22

lub zostaw swoje dane, a Doradca przeprowadzi szkolenie z obsługi i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).

W polu numeru NIP należy stosować wyłącznie cyfry (min. 10).

Wyślij
Oferta nie jest dostępna dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.

* Pola wymagane
Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.

Zaloguj się do Legalis Administracja

Potrzebujesz pomocy z logowaniem?