Decyzja ZUS wydana na podstawie przepisów o zwalczaniu COVID-19 – właściwość WSA

Tak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (post. WSA w Gliwicach z 5.10.2020 r., I SA/Gl 1094/20, Legalis).

Przedmiotem postępowania w tym przypadku była decyzja ZUS wydana na podstawie ustawy z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.; dalej: KoronawirusU). Zaskarżoną decyzję wydano na podstawie art. 31zq ust. 8 KoronawirusU oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) i dotyczyła ona umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek. Utrzymała ona w mocy decyzję ZUS wydaną na podstawie art. 31zo KoronawirusU. Problem pojawił się w odniesieniu do właściwości sądu, który miałby rozpatrywać skargę na tę decyzję.

Właściwość miejscową i rzeczową wojewódzkich sądów administracyjnych określono w art. 13 § 1 i 2 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: PodtAdmU). Wynika z tych przepisów, że wojewódzkie sądy administracyjne (WSA) rozpoznają wszystkie sprawy sądowoadministracyjne z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Z delegacji ustawowej z art. 13 § 3 PostAdmU wynika, że Prezydent RP, w drodze rozporządzenia, może przekazać WSA rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego WSA, jeżeli wymagają tego względy celowości. W związku z tym, zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22.2.2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2017 r. poz. 367), rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa ZUS zostało przekazane tym WSA, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę, jednak odnosi się ono wyłącznie do zamkniętego katalogu spraw, których przedmiotem jest umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty należności z tytułu składek określonych w art. 28 i art. 29 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266; dalej: SysUbSpołU). W omawianej sprawie skarga nie dotyczy decyzji z tego zakresu, więc przepis te nie ma zastosowania.

Klasyfikacja budżetowa środków ochrony osobistej służących przeciwdziałaniu COVID-19 w szkole

Zgodnie z art. 222 ust. 2 FinPubU – w budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być tworzone rezerwy celowe:

Odrębną ustawą wymagającą utworzenia w budżecie rezerwy celowej jest ZarządKryzysU. Ustawa ta w art. 26 ust. 1 ZarządKryzysU przewiduje, że finansowanie wykonywania zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego na poziomie gminnym, powiatowym i wojewódzkim planuje się w ramach budżetów odpowiednio gmin, powiatów i samorządów województw.

Jednocześnie art. 26 ust. 4 ZarządKryzysU zastrzega, iż w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę celową na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego w wysokości nie mniejszej niż 0,5% wydatków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, pomniejszonych o wydatki inwestycyjne, wydatki na wynagrodzenia i pochodne oraz wydatki na obsługę długu.

Zadania własne z zakresu zarządzania kryzysowego należy identyfikować posługując się definicjami zarządzania kryzysowego i sytuacji kryzysowej. Przez zarządzanie kryzysowe ustawa rozumie działalność organów administracji publicznej będącą elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym, która polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej (art. 2 ZarządKryzysU).

Sytuacja kryzysowa to z kolei sytuacja wpływająca negatywnie na poziom bezpieczeństwa ludzi, mienia w znacznych rozmiarach lub środowiska, wywołująca znaczne ograniczenia w działaniu właściwych organów administracji publicznej ze względu na nieadekwatność posiadanych sił i środków.

Z uwagi na okoliczność, że wskazane w pytaniu zakupy dotyczą jednostek oświatowych, a ich celem jest zwiększenie reżimu sanitarnego w tych jednostkach, wydatki powinny zostać zaklasyfikowane w dziale 801 – Oświata i wychowanie, właściwym rozdziale (np. 80104 – Przedszkola) i paragrafie 421 – Zakup materiałów i wyposażenia (w paragrafie tym ujmuje się zakup materiałów i wyposażenia związany z utrzymaniem i funkcjonowaniem jednostek, w tym m.in.: leków i środków opatrunkowych na wyposażenie apteczek, prasy. Nie zalicza się do tego paragrafu zakupów dóbr przekazywanych osobom fizycznym w ramach deputatów i innych świadczeń w naturze dokonywanych z wydatków osobowych oraz zakupu środków żywności) – stosownie do przepisów KlasBudżR.

Ograniczenie w funkcjonowaniu szkół położonych w żółtej i czerwonej strefie

Zmiany zostały wprowadzone na podstawie rozporządzenia MEN z 16.10.2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1830).

Ograniczenia w obszarze żółtym

Zgodnie z nowymi przepisami, od 19.10.2020 r. ogranicza się w części funkcjonowanie publicznych i niepublicznych: szkół ponadpodstawowych, szkół podstawowych dla dorosłych, placówek kształcenia ustawicznego i centrów kształcenia zawodowego, w powiatach znajdujących się w obszarze żółtym. Ograniczenie to polega na prowadzeniu zajęć w taki sposób, że:
1) co najmniej 50% uczniów realizuje te zajęcia w szkole, placówce lub centrum oraz
2) nie więcej niż 50% uczniów realizuje te zajęcia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość
– chyba że doszło do przejścia na nauczanie mieszane, bądź całkowicie zdalne, zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia MEN z 12.8.2020 r.
Jednocześnie dyrektor powinien ustalić harmonogram prowadzenia zajęć zgodnie z powyższym podziałem, biorąc pod uwagę, w miarę możliwości, równomierne i naprzemienne realizowanie tych zajęć przez każdego ucznia.

Ograniczenia w obszarze czerwonym

Natomiast w przypadku szkół publicznych i niepublicznych: szkół ponadpodstawowych, szkół podstawowych dla dorosłych, placówek kształcenia ustawicznego i centrów kształcenia zawodowego znajdujących się w powiatach na obszarze czerwonym – ich funkcjonowanie zostało od 19.10.2020 r. ograniczone w całości.

Nauczanie zdalne

Zarówno w przypadku częściowego ograniczenia funkcjonowania szkół w obszarze żółtym, jak i w przypadku całkowitego ograniczenia funkcjonowania szkół w strefie czerwonej – zajęcia powinny być realizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Ograniczenie funkcjonowania szkół, placówek i centrów nie dotyczy jednak:
1) szkół ponadpodstawowych specjalnych, w tym funkcjonujących w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii i szkół specjalnych przysposabiających do pracy;
2) internatów;
3) uczniów branżowych szkół I stopnia będących młodocianymi pracownikami w zakresie zajęć praktycznych realizowanych u pracodawców, o ile u pracodawcy nie występują zdarzenia, które ze względu na aktualną sytuację epidemiologiczną mogą zagrozić zdrowiu młodocianego pracownika.

Zajęcia w szkołach zawodowych

W przypadku szkół ponadpodstawowych prowadzących kształcenie zawodowe, placówkach i centrach znajdujących się w strefie czerwonej, zajęcia z zakresu kształcenia zawodowego w zakresie:
1) zajęć praktycznych – będą realizowane w miejscu ich prowadzenia lub z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, wyłącznie w zakresie, w jakim z programu nauczania danego zawodu wynika możliwość realizacji wybranych efektów kształcenia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość;
2) praktyk zawodowych – będą realizowane w miejscu ich prowadzenia lub z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, w formie projektu edukacyjnego lub wirtualnego przedsiębiorstwa;
3) staży uczniowskich – będą mogły być realizowane w miejscu ich prowadzenia.

Natomiast w przypadku szkół ponadpodstawowych prowadzących kształcenie zawodowe, placówkach i centrach znajdujących się w strefie żółtej, zajęcia z zakresu kształcenia zawodowego w zakresie:
1) zajęć praktycznych – będą realizowane w miejscu ich prowadzenia lub z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, wyłącznie w zakresie, w jakim z programu nauczania danego zawodu wynika możliwość realizacji wybranych efektów kształcenia z wykorzystaniem tych metod i technik kształcenia;
2) praktyk zawodowych – będą realizowane w miejscu ich prowadzenia;
3) staży uczniowskich – będą mogły być realizowane w miejscu ich prowadzenia.

Zajęcia praktyczne, praktyki zawodowe i staże uczniowskie zarówno w strefie żółtej, jak i czerwonej, będą mogły być prowadzone u pracodawców lub w indywidualnych gospodarstwach rolnych, o ile w podmiotach tych nie występują zdarzenia, które ze względu na aktualną sytuację epidemiologiczną mogłyby zagrozić zdrowiu uczniów.

Kształcenie w szkołach specjalnych

W przypadku szkół ponadpodstawowych i szkół podstawowych dla dorosłych znajdujących się w strefie żółtej lub czerwonej, w odniesieniu do uczniów, którym rodzaj niepełnosprawności lub brak możliwości nie pozwala na realizowanie nauczania zdalnego w miejscu zamieszkania, dyrektor szkoły powinien:
1) zorganizować zajęcia w szkole lub
2) umożliwić uczniowi realizację zajęcia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość na terenie szkoły.

Nowe obowiązki dla samorządów w najnowszej ustawie antykryzysowej

W Dz.U. z 2020 r. pod poz. 1747 opublikowano ustawę z 7.10.2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania społeczno-gospodarczym skutkom COVID-19.

Zmiany wprowadzono m.in. w VATU, gdzie do art. 146aa VATU dodano ust. 1a, w którym odniesiono się do sytuacji, gdy w roku następującym po roku, dla którego osiągnięte zostały wartości relacji mającej wpływ na wysokość stawek VAT (patrz: art. 146aa ust. 1 VATU), zostaną spełnione warunki, o których mowa w art. 112d ust. 1 FinPubU, czyli spadku o 2 punkty procentowe rocznej dynamiki wzrostu gospodarczego w okresie stanów szczególnych (wojennego, wyjątkowego, klęski żywiołowej i epidemii). W takiej sytuacji, stosowanie stawek VAT w wysokości 23%, 8%, 7% i 4%, przedłuża się do końca roku następującego po roku, w którym:

1. kwota wydatków jest obliczana według tzw. stabilizującej reguły wydatkowej w związku ze spełnieniem warunków, o których mowa w art. 112d ust. 4 FinPubU (chodzi o wskazanie roku, w którym stosuje się stabilizującą reguły wydatkowej), oraz
2. wartość relacji, o której mowa w art. 38a pkt 4 FinPubU, jest nie większa niż 43% oraz wartość, o której mowa w art. 112aa ust. 5 FinPubU, jest nie mniejsza niż 6%.

Warto wspomnieć, że w ustawie z 23.10.2018 r. o Funduszu Dróg Samorządowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1430) dodano art. 42a FunDrógSamU, zgodnie z którym w 2020 r. w planie finansowym tego funduszu można dokonywać zmian mimo niespełnienia wymogów określonych w przepisach art. 29 ust. 9–12 FinPubU, z których wynika, że:

1. w planie finansowym państwowego funduszu celowego mogą być dokonywane zmiany polegające na zwiększeniu prognozowanych przychodów i odpowiednio kosztów;
2. zmiany planu finansowego państwowego funduszu celowego nie mogą powodować zwiększenia dotacji z budżetu państwa;
3. jeżeli państwowy fundusz celowy posiada zobowiązania wymagalne, w tym kredyty i pożyczki, zwiększenie przychodów w pierwszej kolejności przeznacza się na ich spłatę;
4. zmiany kwot przychodów i kosztów państwowego funduszu celowego ujętych w planie finansowym dokonuje odpowiednio minister lub organ dysponujący tym funduszem po uzyskaniu zgody Ministra Finansów i opinii sejmowej komisji do spraw budżetu.

Ponadto, maksymalny limit wydatków z budżetu państwa przeznaczonych na dofinansowanie Funduszu Dróg Samorządowych w 2020 r. i 2021 r. ustalono na, odpowiednio: 5,4 mld zł (było 1,6 mld zł) i 0,5 mld zł (było 1,6 mld zł).

Wreszcie, trzeba przejść do zmian wprowadzonych do ustawy z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.; dalej: KoronawirusU). Dodano nowe przepisy, które m.in. umożliwiają nałożenie obowiązków na JST.

Zgodnie z nowym art. 10d KoronawirusU, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 3 miesięcy po ich odwołaniu, Prezes Rady Ministrów może, na wniosek ministra zdrowia, nałożyć na jednostkę samorządu terytorialnego obowiązek wykonania określonego zadania w związku z przeciwdziałaniem COVID-19. Poza tym, minister zdrowia może nałożyć taki obowiązek na podmiot leczniczy będący m.in. spółką samorządową i jednostką budżetową.

Zadanie takie może dotyczyć w szczególności zmian w strukturze organizacyjnej podmiotu leczniczego lub przekazania produktów leczniczych, wyrobów medycznych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz aparatury i sprzętu medycznego, w celu zapewnienia kontynuacji udzielenia świadczeń zdrowotnych w innym podmiocie leczniczym. Zmiany w strukturze organizacyjnej podmiotu leczniczego nie wymagają podjęcia aktów, w tym uchwał, właściwych organów administracji publicznej.

Warto zwrócić uwagę, że w przypadku nałożenia takich obowiązków zapewnia się też środki na pokrycie wydatków związanych z wykonaniem tego zadania.

Następne przepisy zawiera art. 11h KoronawirusU, z którego wynika m.in., że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 3 miesięcy po ich odwołaniu wojewoda może wydawać polecenia obowiązujące wszystkie organy administracji rządowej działające w województwie, państwowe osoby prawne, organy samorządu terytorialnego, samorządowe osoby prawne oraz samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. O wydanych poleceniach wojewoda niezwłocznie informuje właściwego ministra. W tym przypadku nadania nałożone w tym trybie także są realizowane przez JST jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej.

Polecenia takie w tym okresie może też wydawać, z własnej inicjatywy, Prezes Rady Ministrów.

Zmieniono też treść art. 15zzzh ust. 1 pkt 2 KoronawirusU. Chodzi tu o wsparcie udzielone na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 i 2 OrdPU w związku z COVID-19, czyli w zakresie odroczenia terminu płatności podatku lub rozłożenia zapłaty podatku na raty, a także odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, w przypadku podatku, którego termin płatności upływa po 31.12.2019 r., lub zaległości podatkowej powstałej po tym dniu. W poprzednim brzmieniu chodziło tu o ogólnie nakreślone wsparcie, bo udzielone na podstawie przepisów OrdPU w związku z COVID-19.

Wsparcie takie, zgodne z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 91 I/01) (Dz.Urz. UE C 91I z 20.3.2020, s. 1) stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce.

Na koniec, zgodnie z art. 27 nowelizacji, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 3 miesięcy po ich odwołaniu, kompetencje zebrania wiejskiego dotyczące uchwalania wniosku w sprawie:

1. przyznania środków z funduszu sołeckiego, o którym mowa w art. 5 ust. 2 i 7 FundSołU, lub
2. wniosku o zmianę przedsięwzięć lub ich zakresu przewidzianych do realizacji w ramach funduszu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 FundSołU,

– może wykonywać rada sołecka na wniosek sołtysa.

Warunkiem przyznania w danym roku budżetowym środków z funduszu jest złożenie do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) przez sołectwo wniosku. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 4 FundSołU, w terminie do 30 września roku poprzedzającego rok budżetowy, którego dotyczy wniosek, sołtys przekazuje wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) wniosek celem uwzględnienia go w projekcie budżetu gminy.

Ministerstwo finansów zaprzecza wyższej akcyzie na samochody używane

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, wysokość podatku akcyzowego w Polsce zależy od pojemności silnika importowanego pojazdu.

Dla silników do 2000 cm³ podatek wynosi 3,1 proc. wartości samochodu, natomiast powyżej wynosi 2000 cm³ – 18,6 proc. wartości pojazdu.

Nowe samochody hybrydowe od 1 stycznia 2020 roku zostały objęte o połowę niższą akcyzą. Auta w pełni elektryczne są w całości zwolnione z tego podatku.

Pojawiły się informacje, że planowany jest wzrost akcyzy od samochodów używanych. Ministerstwo finansów zapewnia, że nie pracuje nad podwyżką stawek akcyzy od samochodów używanych. Jednak nie można wykluczyć w przyszłości tego kierunku działania, który przez wzrost akcyzy miałby ograniczyć sprowadzanie starych samochodów.

Planowane przesunięcie opodatkowania spółek komandytowych na 1 maja 2021 r.

Trwają prace nad rządowym projektem rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 642), który m.in. przewiduje, że spółki komandytowe mają się stać podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych od 1.1.2021 r., choć osobami prawnymi nie są. Projekt ten budzi wiele dyskusji w środowisku przedsiębiorców. Projekt przewiduje, iż wszystkie spółki komandytowe staną się podatnikami CIT niezależnie m.in. od skali oraz rodzaju prowadzonej działalności, struktury własnościowej, czy też statusu wspólników.

Minister Finansów poinformował, że w dalszej fazie prac legislacyjnych może być wprowadzona zmiana skutkująca możliwością odroczenia wejścia w życie nowych regulacji dla spółek komandytowych do 1.5.2021 r. Zmiany te są na razie dosyć nieprecyzyjne. Co zastanawiające w aspekcie prawa podatkowego, bilansowego czy handlowego objęcie spółki komandytowej nowym opodatkowaniem od 1 maja 2021 r. nie miałoby rodzić obowiązku zamykania ksiąg rachunkowych 31.12.2020 r.

Wyjazdy służbowe w celach szkoleniowych pracowników jednostek budżetowych – klasyfikacja budżetowa

Wydatki ponoszone przez jednostkę budżetową na szkolenie pracowników powinny zostać zaklasyfikowane do § 470 „Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej”. Uważam, że zupełnie błędne byłoby ujęcie tego typu wydatków w § 455 „Szkolenia członków korpusu służby cywilnej”, ponieważ obejmuje on w szczególności wydatki na szkolenia centralne, powszechne, specjalistyczne oraz szkolenia prowadzone w ramach studium zarządzania strategicznego dla dyrektorów generalnych, szkolenia w ramach indywidualnego programu rozwoju zawodowego urzędnika służby cywilnej, a także na szkolenia związane z organizacją służby przygotowawczej. Niezależnie od rodzaju działalności szkoleniowej, paragraf ten uwzględnia również wydatki stanowiące wypłatę wynagrodzenia z tytułu umów o dzieło lub umów zlecenia, których przedmiotem są szkolenia członków korpusu służby cywilnej organizowane przez jednostkę budżetową. Potwierdzeniem wydatku na szkolenie pracownika jednostki budżetowej powinna być faktura sprzedaży, wystawiona zgodnie z przepisami prawa, a następnie opisana zgodnie z obowiązującą w jednostce instrukcją kontroli zarządczej i finansowej. W sytuacji, w której szkolenie odbywa się poza miejscem pracy pracownika jednostki budżetowej, kierownictwo takiej jednostki powinno wystawić mu polecenie wyjazdu służbowego, na podstawie którego będzie można rozliczyć dodatkowe koszty, jakie powstaną przy okazji wyjazdu na szkolenie. Mówiąc o dodatkowych kosztach mam na myśli elementy, które dopuszczają przepisy prawa. Aktem prawnym, który reguluje kwestie podróży służbowych krajowych, jest PodrSłużbR. W § 470 ujmuje się wydatki niezależnie od rodzaju działalności szkoleniowej, stanowiące wypłatę wynagrodzenia z tytułu umów o dzieło lub umów zlecenia, których przedmiotem są szkolenia pracowników. Do kosztów szkoleń należy zaliczyć wszystkie koszty związane ze szkoleniem, w tym również ponoszone koszty dojazdów, zakwaterowania i wyżywienia uczestników.

Sprawozdanie z działalności Prezesa UODO za 2019 r.

Na początek przedstawiamy krótkie zestawienie liczbowe dla porównania danych za rok 2018 i 2019, dla lepszego zobrazowania tego, co miało miejsce w „roku RODO” oraz w roku następującym, kiedy już wszyscy okrzepliśmy ze stosowaniem rozporządzenia. To, na co warto zwrócić uwagę, to duży wzrost zarówno liczby składanych skarg, jak i wydanych decyzji administracyjnych.

	2018 r.	2019 r.
Liczba pracowników	235	246
Wydatki UODO	25 681 000 zł	31 390 000 zł
Skargi osób, których dane dotyczą	5565	9304
Liczby przeprowadzonych kontroli	72	98
Wydane decyzje administracyjne	527	1369
Kary pieniężne	0	8
Skargi do sądu na decyzje lub postanowienia wydane przez PUODO	77	89
Zgłoszone naruszenia	2446	6039

Skargi osób, których dane dotyczą

Choć skargi, które wpłynęły w 2019 r. dotyczyły przeróżnych aspektów przetwarzania danych, organ nadzorczy wskazuje na najczęściej poruszane w nich kwestie:

Pozyskiwanie, w związku z prowadzoną działalnością, danych osobowych bez podstawy prawnej, lub w zakresie szerszym, niż przewidziany przepisami prawa, m.in. dotyczące:

Przekazywanie danych firmom windykacyjnym i do BIK bez podstawy prawnej bądź w sposób nieprzejrzysty dla osób, których te dane dotyczą.

Przetwarzanie danych za pomocą monitoringu instalowanego w placówkach szkolnych, spółdzielniach mieszkaniowych, czy przez właścicieli domów jednorodzinnych.

Ujawnienie lub zagubienie danych osobowych przez m.in. Pocztę Polską i firmy kurierskie, w ramach prowadzonej przez te podmioty działalności.

Wykorzystywanie danych do celów marketingowych.

Udostępnianie danych osobowych osobom i podmiotom nieuprawnionym.

Brak realizacji obowiązków informacyjnych z art. 13 i 14 RODO.

Brak reakcji administratora na żądanie osoby, której dane dotyczą – najczęściej związanej z żądaniami wniesionymi na podstawie art. 15 (prawo dostępu), 16 (prawo do sprostowania), 17 (prawo do usunięcia) lub 21 (prawo do sprzeciwu) RODO.

Przeprowadzone kontrole

Większość działań kontrolnych koncentrowało się na badaniu sposobów, w jaki administratorzy danych osobowych zapewniają zachowanie poufności danych oraz czy nie wykorzystują danych w innych celach, niż te, dla których zostały zebrane. Zakres przeprowadzonych kontroli obejmował m.in. następujące zagadnienia:

W okresie od rozpoczęcia stosowania przepisów RODO, tj. od dnia 25.05.2018 r. do 31.12.2019 r. w podmiotach sektora prywatnego przeprowadzono 31 kontroli, z czego w samym 2019 kontrole odbyły się w 20 podmiotach. W przypadku 4 podmiotów w wyniku przeprowadzonych kontroli nie stwierdzono naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych. W 14 sprawach postępowanie było w toku, przy czym w przypadku dwóch podmiotów wydane zostały decyzje, na które złożono skargi do sądu.

Wydane decyzje administracyjne, w tym kary pieniężne

Z wydanymi decyzjami można zapoznać się na stronie https://uodo.gov.pl/pl/p/decyzje, do czego gorąco zachęcamy. Decyzje publikowane są w porządku chronologicznym, dodatkowo jest możliwość ich filtrowania na podstawie poruszanych zagadnień czy też branży, której dotykają.

W roku 2019 w 8 przypadkach PUODO zdecydował o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej. Karą objęte zostały następujące podmioty: spółka prowadząca sprzedaż online, spółka przetwarzająca dane z rejestrów publicznych, wspólnota mieszkaniowa, spółka zajmująca się ochroną mienia i ludzi, stowarzyszenie sportowe, spółka zarządzająca nieruchomościami, burmistrz miasta oraz spółka prowadząca marketing w sieci.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa

W analizowanym 2019 r. PUODO skierował do organów powołanych do ścigania przestępstw 5 zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez osoby odpowiedzialne za przetwarzanie danych osobowych. Dwa z tych zawiadomień dotyczyły spraw związanych z nieuprawnionym przetwarzaniem danych osobowych przez administratora strony internetowej. Prezes UODO zawiadomił Prokuratora Generalnego o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez spółkę, która jako administrator kilkunastu stron internetowych żądała pieniędzy za usunięcie wpisów zawierających dane osobowe.

W innej sprawie PUODO zawiadomił o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na udaremnieniu przez jeden z podmiotów przeprowadzenia czynności kontrolnych przez UODO. Inne zawiadomienie dotyczyło podejrzenia popełnienia przestępstwa określonego w art. 276 Kodeksu karnego, polegającego na niwelowaniu (niszczeniu, uszkadzaniu, czynieniu bezużytecznym, ukrywaniu lub usuwaniu) dokumentu, którym sprawca tego czynu nie ma prawa wyłącznie rozporządzać (likwidowana spółka porzuciła dokumentację).

Koniec z deklaracjami. ZUS sam rozliczy składki.

W komunikacie opublikowanym na stronach ZUS, prezes ZUS poinformowała o przygotowywanym planie transformacji ZUS i całego systemu ubezpieczeń społecznych. W ciągu najbliższych trzech lat system ten ma ulec poważnym przeobrażeniom.

ZUS wyliczy wysokość składek i wygeneruje niezbędne deklaracje

Prezes ZUS ujawniła, że ZUS zamierza zdjąć z przedsiębiorców obowiązki związane z rozliczaniem składek. Według przedstawionego planu, obliczenie wysokości należnych składek i przygotowanie deklaracji rozliczeniowych nie będzie już należeć bo obowiązków przedsiębiorcy ani obsługującego go biura rachunkowego. System ZUS automatycznie wyliczy bowiem wysokość należnych składek ZUS i wygeneruje wszystkie niezbędne deklaracje

Automatyczne generowanie dokumentów i rozliczeń przez system ZUS oznacza, że zadaniem przedsiębiorcy będzie jedynie zatwierdzenie tak przygotowanego zestawu dokumentów. Zgodnie z założeniami, system rozliczeń ZUS ma więc funkcjonować w taki sam sposób, w jaki obecnie działa system rocznych rozliczeń PIT. Aktualnie bowiem rozliczenie takie przygotowywane jest automatycznie przez samą skarbówkę, a podatnik jedynie akceptuje zestaw gotowych dokumentów lub odrzuca je, wprowadzając odpowiednie zmiany.

ZUS bierze odpowiedzialność za prawidłowość przygotowanych dokumentów

Co istotne, prezes ZUS zapowiedziała, że w nowym systemie to ZUS weźmie pełną odpowiedzialność za prawidłowość przygotowanych w ten sposób dokumentów. Plan zakłada, że mniejsza ilość błędów w rozliczeniach przełoży się tym samym na znaczne ograniczenie kontroli w firmach.

Wdrożenie nowego systemu, prezes ZUS określa mianem budowy „wirtualnego biura rachunkowego”. Wprowadzenie automatycznych deklaracji i gotowych rozliczeń oznacza bowiem, że ZUS już wkrótce przejmie zadania, które do tej pory spoczywały na biurach rachunkowych. Dla przedsiębiorców oznaczać to będzie ograniczenie kosztów związanych z obsługą rachunkową.

Od kiedy?

Według zapowiedzi ZUS, pierwsze rozwiązania dla przedsiębiorców mają zostać wdrożone już w ciągu najbliższych kilku miesięcy. Pełna transformacja systemu ma zaś nastąpić w ciągu trzech lat.

Źródło:

zus.pl

Brak własnoręcznego podpisu pod odpisami skargi nie jest przesłanką przywrócenia terminu

Wniosek o przywrócenie terminu

Postanowieniem z 14.6.2018 r. (VII SA/Wa 298/17, Legalis) WSA w Warszawie odmówił M. K. (dalej: Skarżący) przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na decyzję Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji. W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału VII WSA w Warszawie z 6.2.2017 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł oraz do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jej dwóch odpisów poświadczonych za zgodność lub własnoręcznie podpisanych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia i wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe pismo (zawierające odpis ww. zarządzenia i ww. wezwania) pomimo dwukrotnej awizacji, nie zostało podjęte przez Skarżącego w terminie, a przesyłkę uznano za doręczoną w lutym 2017 r. Natomiast w marcu 2017 r. Skarżący wniósł do Sądu dwa odpisy skargi oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy PPF. Wniesione przez Skarżącego odpisy nie zostały opatrzone jego własnoręcznym podpisem. Z uwagi na powyższe, WSA w Warszawie, postanowieniem z 19.12.2017 r., odrzucił skargę.

Skarżący na powyższe postanowienie wniósł zażalenie z jednoczesnym wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez złożenie dwóch egzemplarzy odpisów podpisanej skargi w niniejszej sprawie. Skarżący podniósł, że jeżeli nastąpiło złożenie odpisów skargi bez podpisów to ze względu na ogromny stres, przy jego pełnej nieświadomości, tym bardziej, że składane dokumenty sprawdzał i kwitował ich odbiór pracownik WSA w Warszawie na biurze podawczym. Niedopatrzenie podpisania odpisów skargi uzasadnił stresem, który wywołało u niego wezwanie do uiszczenia opłaty, na którą to nie miał pieniędzy.

Odmowa przywrócenia terminu

Rozpoznając wniosek Sąd stwierdził, iż Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Za takie nie mogą być uznane okoliczności wskazane przez niego we wniosku. Zdaniem WSA w Warszawie, niedopatrzenie Skarżącego polegające na złożeniu dwóch egzemplarzy skargi nieopatrzonych własnoręcznym podpisem nie stanowi okoliczności wyłączającej brak winy w uchybieniu terminu, gdyż wniknęło z zaniedbania Skarżącego i nie stanowi usprawiedliwionej przesłanki do przywrócenia terminu. Nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy uzasadniającego przywrócenie uchybionego terminu. W związku z powyższym Sąd odmówił przywrócenia terminu w oparciu o art. 86 § 1 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: PostAdmU).

Zażalenie

Przedmiotem pracy NSA jest zażalenie Skarżącego na postanowienie WSA w Warszawie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący podniósł, że Sąd I instancji nie odniósł się argumentów wskazanych przez niego w sprawie, a także opisał swoją trudną sytuacje materialną, m.in. fakt, że żyje z pieniędzy pożyczanych od swojej matki i wskazał, że pomimo tej trudnej sytuacji nie uzyskał prawa pomocy, co skutkuje koniecznością załatwiania przez niego osobiście spraw sądowych.

Brak winy w uchybieniu terminu przesłanką jego przywrócenia

NSA rozpoczął od przywołania właściwych przepisów i wskazał, że w myśl art. 86 § 1 PostAdmU jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do art. 87 § 1 PostAdmU pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 PostAdmU).

Następnie NSA odniósł się do stanowiska zajmowanego dotychczas przez sądy administracyjne i zaznaczył, że w orzecznictwie oraz w doktrynie zgodnie przyjmuje się, iż uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu powinno być oceniane z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy wzięciu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw czy też nieznajomość prawa (postanowienie NSA z 8.7.2008 r., II OZ 712/08, Legalis). Ponadto, zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 18.12.2013 r. (I OPS 13/13, Legalis) niedołączenie przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 PostAdmU, jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 PostAdmU, uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono w szczególności, że ustawodawca nie przewidział prawnych możliwości uzupełniania braków formalnych żadnych pism procesowych przez sąd, ani nie dokonał rozróżnienia na braki „istotne” i „nieistotne”, a jedynie wskazał na braki, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu, co przemawia za przyjęciem ścisłej wykładni omawianych przepisów. Rolą Sądu nie jest zastępowanie strony w dokonywaniu czynności procesowych leżących w jej interesie i stanowiących jej ustawowy obowiązek.

Brak własnoręcznego podpisu pod odpisami skargi a brak winy w uchybieniu terminu

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy NSA stwierdził, że – zgodnie z powyższymi kryteriami – Sąd I instancji zasadnie uznał, że brak własnoręcznego podpisu pod odpisami skargi, który został wywołany stresem, nie może być uznany za brak winy strony w rozumieniu art. 86 § 1 PostAdmU. Strona należycie dbająca o własny interes powinna pamiętać, że wszelkie pisma składane w postępowaniu powinny być opatrzone podpisem i postępowanie sądowoadministracyjne nie jest tu wyjątkiem. Sąd dodatkowo w wezwaniu wskazał Skarżącemu, że egzemplarze odpisów powinny być poświadczone za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisane. Brak sprawdzenia tego elementu przed złożeniem dokumentów może zatem świadczyć o niedbalstwie i nie stanowi przesłanki do zastosowania trybu przewidzianego w art. 86 § 1 PostAdmU.

Uwzględniając powyższe, NSA – działając na podstawie art. 184 PostAdmU w związku z art. 197 § 1 i § 2 PostAdmU orzekł jak w sentencji, tj.: oddalił zażalenie.