Prace nad tzw. podatkiem estońskim w Senacie

W nowelizacji przewidziano dwa alternatywne warianty opodatkowania:

1. ryczałt od dochodów spółek kapitałowych, czyli system wiążący dochód do opodatkowania z kategoriami prawa bilansowego i polegający na znacznej modyfikacji podstawowych zasad opodatkowania, obowiązujących w PDOPrU (zmianie ulega m.in. moment powstania obowiązku podatkowego, podstawa opodatkowania, stawki podatkowe), zwany dalej: ryczałtem;
2. specjalny fundusz inwestycyjny, który w sensie ekonomicznym umożliwia szybsze rozliczenie amortyzacji środków trwałych w kosztach podatkowych z uwzględnieniem dotychczasowych („klasycznych”) zasad opodatkowania, obowiązujących w PDOPrU.

Wybór opodatkowania na nowych zasadach jest fakultatywny, a pozostałe instrumenty podatkowe (np. w zakresie wspierania innowacyjności czy niższej 9% stawki CIT) pozostają dostępne dla podmiotów nieobjętych ryczałtem.

Z rozwiązania będą mogły skorzystać spółki spełniające łącznie warunki:

1. nieposiadające udziałów w innych podmiotach, 
2. zatrudniające co najmniej 3 pracowników oprócz udziałowców, 
3. których przychody pasywne nie przewyższają przychodów z działalności operacyjnej, 
4. wykazujące nakłady inwestycyjne. 

Proponowane zmiany zakładają, że zarówno przesunięcie w czasie obowiązku podatkowego, jak i szybsze rozliczenie inwestycji w kosztach podatkowych, będzie dla przedsiębiorców stanowić zachętę inwestycyjną.

Nowe rozwiązania mają wejść w życie od 1.1.2021 r.

Przedłużenie zapłaty zaliczek na podatek PIT w niektórych branżach

W projekcie rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w sprawie przedłużenia terminów przekazania przez niektórych płatników zaliczek na podatek dochodowy i zryczałtowanego podatku dochodowego – niektórym płatnikom przesunięto terminy na przekazanie zaliczek na podatek/zryczałtowanego podatku pobranego od podatników.

Przedłuża się terminy przekazania podatku przewidziane w art. 38 ust. 1 oraz w art. 42 ust. 1 PDOFizU.

Przedłużone terminy upływają:

1) 20.5.2021 r. –podatek pobrany przez płatników w październiku 2020 r.,

2) 20.6.2021 r. – podatek pobrany przez płatników w listopadzie 2020 r.,

3) 20.7.2021 r. – podatek pobrany przez płatników w grudniu 2020 r.

Przedłużenie terminów dotyczy płatników, którzy ponieśli negatywne konsekwencje z powodu COVID-19, prowadzących na dzień 30.9.2020 r. pozarolniczą działalność gospodarczą oznaczoną według PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodem: 47.71.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 82.30.Z, 85.51.Z, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Zi96.04.Z. Zatem dotyczy to m.in. sprzedaży odzieży w wyspecjalizowanych sklepach; żywności, napojów i wyrobów tytoniowych na straganach i targowiskach. Obejmie również działalność restauracji i innych stałych placówek gastronomicznych, działalność związaną z produkcją filmów, nagrań wideo i programów telewizyjnych; działalność związaną z organizacją targów, wystaw i kongresów; działalność fizjoterapeutyczną; działalność związaną z wystawianiem przedstawień artystycznych, a także działalność służącą poprawie kondycji fizycznej, czy rozrywce.

Rozporządzenie ma wejść w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Leki na odporność dla pracowników a koszty uzyskania przychodów pracodawcy

W okresie jesienno-zimowym, a obecnie przypadającym jeszcze w dobie pandemii koronawirusa, pracodawcy obawiają się o zdrowie pracowników. Absencje spowodowane chorobami infekcyjnymi, przeziębieniem, grypą, anginą, nieraz dziesiątkują personel co znacznie utrudnia funkcjonowanie przedsiębiorstwa. W interesie pracodawcy jest więc dbałość o stan zdrowia i kondycję podwładnych czego przejawem jest np. obejmowanie ich opieką zdrowotną (pakiety medyczne). Ale to nie wszystko. W ramach profilaktyki zakład może także ufundować im np. szczepienia przeciwko grypie. Od wielu lat spotykana jest taka praktyka, choć w obecnej sytuacji zagrożenia COVID-19 firmowe akcje szczepienne jeszcze zyskały na popularności.

Przedmiot interpretacji

Pewna spółka zajmująca się produkcją i sprzedażą okien poszła jeszcze dalej i postanowiła zakupić dla pracowników leki i produkty lecznicze wzmacniające odporność organizmu w okresie epidemii, w tym witaminę C, a także inne preparaty wydawane pracownikom, o działaniu ochronnym.

Pracodawca zwrócił się do organu podatkowego o interpretację, czy powyższe zakupy może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Wnioskodawca podkreślił, że jego siedziba znajduje się na terenie włączonym do czerwonej strefy (nim objęto „czerwienią” cały kraj) gdzie występuje dużo zachorowań. Pracodawca tłumaczył, że podjął środki zaradcze mające zabezpieczyć pracowników przed ewentualnym zarażeniem się i zachorowaniem na COVID-19, a tym samym stara się ograniczyć ryzyko dla spółki polegające na uszczupleniu mocy produkcyjnych. Zakupiono więc szczepienia przeciwko grypie oraz szereg preparatów leczniczych poprawiających odporność.

Zakład wyraził własne stanowisko, że powyższe wydatki może ująć w ciężar kosztów podatkowych. Między innymi powołał się na objaśnienia podatkowe MF z 21.7.2020 r., zgodnie z którymi jeżeli przedsiębiorca ponosi wydatki, które wynikają z obowiązku w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (prowadzenia działalności gospodarczej) albo wytycznych lub zaleceń organów (instytucji) kompetentnych w obszarze bezpieczeństwa sanitarnego, albo własnej decyzji i racjonalnego przeciwdziałania zagrożeniu epidemicznemu (epidemii), to takie wydatki stanowią koszt uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 PDOPrU.

Zdaniem organu

W świetle art. 15 ust. 1 PDOPrU, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 tej ustawy.

Organ wyjaśnił, że wszystkie poniesione wydatki, racjonalnie i gospodarczo uzasadnione, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, po wyłączeniu zastrzeżonych w ustawie, są kosztami uzyskania przychodów, o ile pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z osiąganymi przychodami (poniesienie wydatku ma wpływ na powstanie, zwiększenie przychodu albo zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodu).

Aby wydatek poniesiony przez podatnika stanowił koszt uzyskania przychodu, muszą być spełnione następujące warunki:

Zatem, do kosztów uzyskania przychodów podatnik ma prawo zaliczyć wszystkie koszty, zarówno te bezpośrednio, jak i pośrednio związane z przychodami, o ile spełniają powyższe przesłanki.

Wyrażenie „w celu osiągnięcia przychodu” oznacza, że nie wszystkie wydatki ponoszone przez podatnika w związku z prowadzoną działalnością, podlegają odliczeniu od podstawy opodatkowania. Aby określony wydatek można było uznać za koszt uzyskania przychodu, między tym wydatkiem, a osiągnięciem przychodu musi zachodzić wcześniej opisany związek. Przez sformułowanie „w celu” należy rozumieć dążenie do osiągnięcia jakiegoś stanu rzeczy (przychodu).

Zatem, możliwość kwalifikowania konkretnego wydatku jako kosztu uzyskania przychodu, uzależniona jest od rzetelnej i całościowej oceny tego, czy w świetle wszystkich występujących w sprawie okoliczności, przy zachowaniu należytej staranności, podatnik w momencie dokonywania wydatku mógł i powinien przewidzieć, że wydatek ten przyczyni się do powstania przychodu, zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodu.

Organ zgodził się z wnioskodawcą i jego argumentacją, że poniesienie wskazanych wydatków ma na celu racjonalne zabezpieczenie i zachowanie źródła przychodów. Poprzez sfinansowanie zakupu leków, produktów leczniczych i innych preparatów wzmacniających odporność organizmu oraz szczepień przeciwko grypie, zakład ogranicza ryzyko wystąpienia wśród pracowników zwolnień chorobowych czy kwarantanny. Niewątpliwie zbyt duża liczba absencji pracowników mogłaby się przyczynić do pomniejszenia produktywności przedsiębiorstwa, a tym samym do zmniejszenia jego obrotów, co negatywnie odbiłoby się na jego sytuacji ekonomicznej.

Komunikat dotyczący realizacji ustaleń i postulatów Strony Samorządowej ze spotkania z Prezesem Rady Ministrów w dniu 31.10.2020 r.

1. Zawarte w projekcie rozwiązania przewidują m.in. możliwość wstrzymywania biegu terminów przez organy administracji publicznej na okres nie dłuższy niż 30 dni, z możliwością ponownego wstrzymania ich biegu, za zgodą organów III instancji. Projekt wraz z uzasadnieniem jest przedmiotem konsultacji w organizacjach samorządowych.

2. Sformułowany przez Stronę Samorządową postulat zmiany terminu przedłożenia przez organ wykonawczy projektu budżetu radzie gminy, radzie powiatu oraz sejmikowi województwa nie może być zrealizowany w trybie doraźnym przed jego upływem w tym roku (tj. przed 15 listopada 2020 r.).
W porozumieniu z Ministerstwem Finansów rekomendujemy organom wykonawczym JST skierowanie projektu budżetu do organów stanowiących w obowiązującym terminie, z zastrzeżeniem prawa do wniesienia niezbędnych zmian w trybie autopoprawek, w przypadku niemożności sfinalizowania prac nad projektem z powodu wprowadzenia ograniczeń związanych z przeciwdziałaniem pandemii.

3. MSWiA we współpracy ze Stroną Samorządową przygotuje rozwiązanie wprowadzające jednorazowe wydłużenie terminu uchwalenia budżetu JST w roku 2021 do 31 marca. Propozycja zostanie zgłoszona podczas prac nad zmianą ustawy „COVID-owej” procedowanej obecnie w Senacie.

Paweł Szefernaker
Sekretarz Stanu w MSWiA

Stawki minimalne podatku od środków transportowych w 2021 roku

Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, wysokość stawek podatku od środków transportowych jest ustalana w drodze uchwały rady gminy. Jednak stawki te nie mogą być wyższe niż górne granice stawek kwotowych obowiązujące w danym roku podatkowym, a także nie mogą być niższe niż minimalne stawki obowiązujące w danym roku. Minimalne stawki obwieszcza minister finansów. Są one przeliczane na następny rok podatkowy zgodnie z procentowym wskaźnikiem kursu euro na pierwszy dzień roboczy października danego roku w stosunku do kursu euro w roku poprzedzającym dany rok podatkowy. Stawki podatku na 2021 rok zamieszczono w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 8.10.2020 r. w sprawie stawek minimalnych podatku od środków transportowych obowiązujących w 2021 r. (M.P. z 2020 r., poz. 1002) i stanowią one aktualizację załączników do ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Planowana waloryzacja rent i emerytur w 2021 r.

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przygotowało projekt nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw. Z projektu wynika, że świadczenia mają wzrosnąć o wskaźnik waloryzacji, jednak nie mniej niż o kwotę 50 zł.

Sytuacja w kraju w związku z pandemią jest wyjątkowa, dodatkowo przyszłoroczny wskaźnik waloryzacji emerytur i rent będzie znany dopiero w lutym 2021 r. W związku z tym w projekcie jest przewidywane rozwiązanie na wypadek, gdyby ten ogłoszony w lutym przyszłego roku wskaźnik waloryzacji okazał się wyższy niż 104,16 %, co zapewnia, przy świadczeniach najniższych, wzrost o gwarantowaną kwotę 50 zł

Obecnie renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renta rodzinna i renta socjalna oraz minimalna emerytura wynoszą 1200 zł brutto. Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy to 900 zł brutto.

Zgodnie z zapowiedziami ministerialnymi od 1 marca 2021 r. najniższe emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty rodzinne i renty socjalne mają być podniesione do 1250 zł, natomiast renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 937,50 zł.

Źródło:

gov.pl

Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg – planowane inwestycje samorządowe

Projekt nowelizacji zakłada rozszerzenie katalogu zadań mogących uzyskać dofinansowanie z RFRD o zadania:

1. obwodnicowe w ciągu dróg wojewódzkich;
2. miejskie – polegające na budowie, przebudowie lub remoncie dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych zarządzanych przez prezydenta miasta na prawach powiatu, będącego siedzibą wojewody lub sejmiku województwa;
3. polegające na poprawie bezpieczeństwa pieszych na przejściach.

Limit środków przeznaczonych na obwodnice na drogach wojewódzkich ma wynieść 2 mld zł, natomiast na zadania miejskie – 1 mld zł. Nabór wniosków na te zadania ma być realizowany przez ministra właściwego do spraw transportu. Listy zadań rekomendowanych do dofinansowania będą zatwierdzane przez Prezesa Rady Ministrów.

Samorząd województwa będzie mógł otrzymać dofinansowanie zadania obwodnicowego albo miejskiego w wysokości do 80 proc. kosztów jego realizacji. W przypadku zadań obwodnicowych kwota przyznanych środków nie może być większa niż 100 mln zł, a w przypadku zadań miejskich – 30 mln zł. Rozwiązanie to ma na celu dofinansowanie zadań prowadzonych przez możliwie największą liczbę jednostek samorządowych, uwzględniając limit środków, którymi będzie dysponował fundusz. RFRD zakłada finansowanie tych zadań jako inwestycji wieloletnich do 2028 r.

Dodatkowe wsparcie ma się przyczynić do pobudzania aktywności gospodarczej przedsiębiorców i skuteczniejszej walki ze skutkami spowolnienia gospodarczego wywołanego pandemią COVID-19.

Z informacji wynika też, że w 2020 r. wsparcie rządowe uzyska 2 297 zadań, w tym 623 powiatowe i 1 674 gminne. Realizowana jest budowa, przebudowa lub remont 3 467 km dróg: 1 708 km powiatowych i 1 759 km gminnych. Łączna wartość środków FDS przeznaczonych na dofinansowanie realizacji inwestycji w 2020 r. to 3,2 mld zł.

Natomiast w lipcu 2020 r. wojewodowie ogłosili nabór wniosków na dofinansowanie zadań powiatowych oraz zadań gminnych w 2021 r. Na wsparcie zadań na drogach samorządowych zaplanowano 3,2 mld zł, w tym 2,6 mld zł na dofinansowanie budowy, przebudowy lub remontu dróg gminnych i powiatowych.

Więcej informacji na stronie www.gov.pl

Od 9 listopada kolejne obostrzenia w funkcjonowaniu szkół

Najnowsze zmiany w sposobie funkcjonowania szkół i placówek oświaty zostały wprowadzone na podstawie rozporządzenia MEN z 5.11.2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1960). Zmiany weszły w życie od 9.11.2020 r.

Jednostki oświaty prowadzące nauczanie zdalne

Zgodnie z aktualnym stanem prawnym od 9 listopada do 29 listopada 2020 r. na obszarze kraju ograniczono funkcjonowanie publicznych i niepublicznych:

1. szkół podstawowych (wszystkie klasy);
2. szkół ponadpodstawowych;
3. placówek kształcenia ustawicznego i centrów kształcenia zawodowego;
4. ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych.

Wyjątkowo, w przypadku:

1. szkół podstawowych specjalnych oraz szkół ponadpodstawowych specjalnych;
2. szkół podstawowych specjalnych oraz szkół ponadpodstawowych specjalnych funkcjonujących w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych,
3. szkół podstawowych specjalnych oraz szkół ponadpodstawowych specjalnych zorganizowanych w podmiotach leczniczych i jednostkach pomocy społecznej

– zajęcia mogą być prowadzone w szkole. O prowadzeniu zajęć decyduje dyrektor tej szkoły.

Ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze

Chociaż co do zasady funkcjonowanie ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych zostało ograniczone, to jednak nowe przepisy dopuszczają możliwość realizacji w nich zajęć, w szczególności:

1. zajęć rewalidacyjnych,
2. zajęć rewalidacyjno-wychowawczych,
3. zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka

– za zgodą rodziców dzieci i uczniów posiadających odpowiednio orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych lub opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Zajęcia te mogą być realizowane w bezpośrednim kontakcie dziecka lub ucznia z osobą prowadzącą te zajęcia.

Zajęcia dla uczniów niepełnosprawnych

Z kolei w odniesieniu do niepełnosprawnych uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych, którzy nie są w stanie realizować kształcenia zdalnego z domu, dyrektor w dalszym ciągu będzie miał obowiązek:

1. zorganizować zajęcia w szkole lub
2. umożliwić uczniowi realizację zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość na terenie szkoły.

Kształcenie zawodowe

W efekcie nowego rozporządzenia doszło również do przedłużenia realizowania kształcenia zawodowego w formie zdalnej do 29 listopada. Tak jak dotychczas, w przypadku szkół prowadzących kształcenie zawodowe, placówek kształcenia ustawicznego i centrów kształcenia zawodowego, zajęcia z zakresu kształcenia zawodowego organizowane w formie zajęć praktycznych należy prowadzić z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość wyłącznie w zakresie, w jakim z programu nauczania danego zawodu wynika możliwość realizacji wybranych efektów kształcenia z wykorzystaniem tych metod i technik.

Natomiast w przypadku klas IV technikum i w semestrów programowo najwyższych szkół policealnych, w odniesieniu do uczniów, którzy przystępują odpowiednio do egzeminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie lub egzaminu zawodowego w sesji styczeń-luty 2021 r., dyrektor szkoły będzie mógł zorganizować zajęcia praktyczne w miejscu ich prowadzenia, w wybranych dniach tygodnia, w wymiarze nieprzekraczającym 10 godzin tygodniowo.

Powrót do konsultacji

Nowe rozporządzenie zmieniające przywraca możliwość prowadzenia konsultacji – dla uczniów:

1. klas VIII szkół podstawowych,
2. klas III liceum ogólnokształcącego,
3. klas IV technikum.

O prowadzeniu konsultacji, grupowych lub indywidualnych, będzie decydował dyrektor. Konsultacje powinien prowadzić nauczyciel prowadzący zajęcia edukacyjne z przedmiotów, z których uczeń przystępuje odpowiednio do egzaminu ósmoklasisty lub egzaminu maturalnego.

Przeprowadzanie konkursów, olimpiad i turniejów

Nowe rozporządzenie wprowadza rozwiązanie, które umożliwia dyrektorowi szkoły, centrum lub placówki oświatowej, udostępnienie pomieszczeń w jego jednostce, w celu przeprowadzenia poszczególnych stopni konkursów, olimpiad lub turniejów.

Jednostki oświaty nieobjęte ograniczeniami

Z wprowadzonego ograniczenia w funkcjonowaniu wyłączone zostały:

1. szkoły podstawowe specjalne oraz szkoły ponadpodstawowe specjalne, funkcjonujące w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii;
2. oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych;
3. internaty.

Prowadzenie zajęć opiekuńczych

Warto również dodać, że nowe rozporządzenie zobowiązuje szkoły podstawowe do prowadzenia w okresie od 9 do 29 listopada działalności opiekuńczej dla dzieci osób zatrudnionych w podmiotach wykonujących działalność leczniczą oraz innych osób realizujących zadania publiczne w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, uczęszczających do klas I-III szkół podstawowych (lub klas szkoły artystycznej realizującej kształcenie ogólne w zakresie odpowiadającym klasom I-III szkoły podstawowej).

Nowe wzory formularzy podatkowych dla płatników PIT

W Dz.U. z 2020 r. pod poz. 1940 opublikowano rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 21.10.2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia niektórych wzorów oświadczeń, deklaracji i informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Zmieniono wzory formularzy podatkowych dla płatników podatku dochodowego od osób fizycznych w wersjach: PIT-4R₍₁₀₎, PIT-8AR₍₉₎ oraz PIT-11₍₂₆₎.

W części C deklaracji PIT-4R wykreślono wiersz 9 „Nadpłaty wynikające z rozliczenia za rok ubiegły oraz zwrot nadpłat w gotówce, zaliczone na poczet należnej zaliczki”. Natomiast w części D dodano podpunkt D.2. „Informacje dodatkowe”. Wypełnia go płatnik, który poniósł negatywne konsekwencje ekonomiczne z powodu COVID-19 i zgodnie z obowiązującymi przepisami skorzystał z przesunięcia terminu przekazania zaliczek na podatek pobranych za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r. (poz. 159, 160 i 161).

W części C deklaracji PIT-8AR dodano wiersze 25–30, które dotyczą dochodów uczestników pracowniczych planów kapitałowych (PPK),a także ich małżonków lub byłych małżonków z tytułu wypłaty lub zwrotu środków, a także wypłaty transferowej. Wynika to ze zmiany art. 30a ustawy o PIT wprowadzającej ryczałtowe opodatkowanie takich dochodów.

Także w nowej wersji wzoru deklaracji PIT-8AR dodano część D „Informacje dodatkowe” wypełnianą przez płatnika, który poniósł negatywne konsekwencje ekonomiczne z powodu COVID-19 i zgodnie z obowiązującymi przepisami skorzystał z przesunięcia terminu przekazania zryczałtowanego podatku pobranego za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r. (poz. 430, 431 i 432).

Wypowiadanie umów o zakazie konkurencji to narzędzie dla zatrudniających

Nie wiadomo, ilu zatrudniających skorzystało dotychczas z możliwości wypowiedzenia umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy lub cywilnoprawnego (dalej: umowa antykonkurencyjna) w trybie art. 15gf specustawy, tj. ustawy z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. poz. 1842). Nie ma bowiem rejestru takich umów ani obowiązku zgłaszania ich rozwiązania na podstawie wymienionego przepisu. Nie ma też jednak potrzeby ich wprowadzania. Umowy antykonkurencyjne nie są bowiem powszechnie stosowane. Zwykle dotyczą osób na stanowiskach zarządzających (menedżerskich) lub kierowniczych niższego szczebla, których wiedza i umiejętności po opuszczeniu dotychczasowego miejsca zatrudnienia mogłyby być użyteczne dla konkurencyjnych firm. Niewykluczone jest też ich zawieranie z szeregowymi pracownikami mającymi dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę (por. art. 101² § 1 KP). Celem umów antykonkurencyjnych jest bowiem ochrona interesów pracodawcy przed działaniami pracownika polegającymi między innymi na wykorzystywaniu zdobytej w trakcie zatrudnienia wiedzy dla celów mogących szkodzić owym interesom (por. wyrok SN z 14.3.2019 r., II PK 311/17).

Instytucja tymczasowa

Od 24.6.2020 r. może być wypowiedziana każda umowa antykonkurencyjna po ustaniu stosunku pracy, a także umowy: agencyjnej, zlecenia, o świadczenie usług (do której stosuje się przepisy o zleceniu) i o dzieło. Nie jest to jednak rozwiązanie stałe. Obowiązuje wyłącznie w okresie stanu zagrożenia epidemicznego/epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Jego odwołanie (bez względu na to, który z tych stanów będzie ostatni) wyłączy prawo wypowiedzenia na podstawie art. 15gf specustawy.

Tymczasowość tej instytucji jest uzasadniona, ponieważ wprowadza wyjątkowe uprawnienie, którego nie gwarantują regulacje Kodeksu Pracy ani Kodeksu Cywilnego.

Jedna strona

Prawo wypowiedzenia przysługuje wyłącznie tej stronie umowy antykonkurencyjnej, na rzecz której zakaz został ustanowiony, czyli pracodawcy, dającemu zlecenie (zleceniodawcy), zamawiającemu. „Przyznanie uprawnień tylko jednej stronie wynika z sytuacji wywołanej epidemią COVID-19 – pracodawcy, dający zlecenie i zamawiający w obliczu gospodarczych konsekwencji epidemii nie są w stanie ponosić wszystkich kosztów prowadzenia działalności”– czytamy w uzasadnieniu do ustawy z 19.6.2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postepowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U. poz. 1086, tzw. tarcza antykryzysowa 4.0), która wprowadziła art. 15gf do specustawy. Można spotkać się z zarzutem, że to działanie antypracownicze, ingerujące w prawo pracy. Faktycznie pracownik w chwili zawierania umowy antykonkurencyjnej może liczyć, że po ustaniu stosunku pracy będzie otrzymywał w okresie zakazu konkurencji odszkodowanie w wysokości minimum 25% wynagrodzenia uzyskiwanego przez zakończeniem zatrudnienia (por. art. 101² § 1 i 3 KP). Może to powodować, że w trakcie wykonywania takiej umowy nie podejmuje żadnego zatrudnienia. Jednak nie ma już wówczas statusu pracowniczego. W efekcie jego były pracodawca może zdecydować w okolicznościach niezwykłych wywołanych COVID-19, że ważniejsze jest dla niego utrzymanie miejsc pracy niż opłacanie zakazu konkurencji. Uzasadnia to wyposażenie tylko jego w prawo do wypowiedzenia.

Brak kryteriów

Trzeba mieć na uwadze, że znajdą się i tacy zatrudniający, którzy po prostu skorzystają z okazji do pozbycia się umowy antykonkurencyjnej, która nie jest im już dłużej potrzebna do ochrony interesów. W art. 15gf specustawy nie zostały przecież wskazane żadne kryteria (np. finansowe), których spełnienie uruchamiałoby prawo do wypowiedzenia. To mankament tej regulacji. Jego wyeliminowanie jest możliwe poprzez wprowadzenie dodatkowych warunków, np. na wzór spadku obrotów gospodarczych albo istotnego wzrostu obciążenia funduszu wynagrodzeń z powodu przeciwdziałania COVID – 19, wymaganych np. przy uzyskiwaniu dofinansowań na mocy specustawy.

Mimo że aktualne brzmienie art. 15gf specustawy prowadzi do wniosku o dopuszczalności jego zastosowania do każdej umowy antykonkurencyjnej (wykładnia językowa), to cel wprowadzenia tego przepisu wyklucza taką interpretację (wykładnia celowościowa). Zdaniem Sądu Najwyższego, wolno odstąpić od znaczenia literalnego (potocznego) danego przepisu, gdy pozostaje ono w oczywistym konflikcie lub sprzeczności ze znaczeniem innych norm systemu, prowadzi do absurdalnych konsekwencji z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego albo do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć bądź też jest sprzeczne z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi (por. wyrok z 8.5.1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999/1/7). Biorąc zatem pod uwagę to stanowisko, art. 15gf specustawy powinien być wykorzystywany tylko w razie pogorszenia się sytuacji ekonomicznej zatrudniającego z powodu koronawirusa.

Krótki okres

Termin wypowiedzenia umowy antykonkurencyjnej jest bardzo krótki. Wynosi zaledwie 7 dni. Oznacza to, że umowa rozwiąże się z upływem ostatniego dnia z tego okresu, przy czym jego początek przypada na dzień następny po dniu, w którym druga strona miała możliwość zapoznania się z treścią wypowiedzenia (art. 110-111 w zw. z art. 61 KC). Zatrudniający przestaje być wtedy zobowiązany do wypłaty odszkodowania, a były zatrudniony do przestrzegania zakazu konkurencji. Jest to zgodne z celem instytucji wypowiedzenia umowy antykonkurencyjnej na mocy art. 15gf specustawy – poprawy sytuacji finansowej zatrudniającego, lecz przynosi odwrotny skutek dla byłego zatrudnionego.

Ekspresowe tempo rozwiązywania umów antykonkurencyjnych nie jest praktykowane w zwykłych (niecovidowych) okolicznościach. Klauzula jednostronnego wypowiedzenia musi być bowiem wpisana do takiej umowy po zakończeniu stosunku pracy i cywilnoprawnego (m.in. wyroki SN z 12.3.2014 r., II PK 151/13 i z 5 grudnia 2013 r., V CSK 30/13 oraz wyrok SR dla Warszawy Pragi Południe z 28.6.2018 r., VI P 66/18). Co do okresu i długości wypowiedzenia nie ma tu wytycznych prawnych (wyjątek dotyczy umowy agencyjnej – por. art. 764⁶ – art. 764⁸ KC), lecz są one elementem zgody obu stron, które zazwyczaj przystają na 1, 2 albo 3 miesiące. Jeśli w umowie brak postanowień o możliwości jej wypowiedzenia, to musiałaby być realizowana przez okres, na który została zawarta, gdyby nie art. 15gf specustawy.

Brak kary

Krótki okres wypowiedzenia pozwala zatrudniającemu uwolnić się od obowiązku regulowania odszkodowania wraz jego upływem. Musi jedynie wypłacić część proporcjonalną do chwili rozwiązania się umowy. Nie jest natomiast zobligowany do uiszczenia kary umownej, ponieważ wypowiedzenie wręczone zgodnie z art. 15gf specustawy nie daje takiej podstawy (por. cytowane uzasadnienie).