Odprawę można wypłacić z zastrzeżeniem zwrotu.
Zgodnie z art. 921 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Jak wskazał SN w wyroku z 9.4.1998 r. (I PKN 508/97, Legalis), roszczenie o zapłatę odprawy emerytalnej jest wymagalne od dnia rozwiązania stosunku pracy, również wtedy, gdy decyzja przyznająca emeryturę została wydana później.
Pracodawca nie może uzależniać wypłaty odprawy od przedstawienia decyzji organu rentowego o przyznaniu emerytury. Takie stanowisko prezentuje również PIP (zob. https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/czy-pracodawca-moze-uzaleznic-wyplate-odprawy-emerytalnej-od-przedstawienia-przez-pracownika-decyzji-zus).
Jeżeli pracownik ostatecznie nie nabędzie prawa do emerytury, wypłacona odprawa stanowi świadczenie nienależne. Pracodawca może wówczas dochodzić jej zwrotu na podstawie art. 410 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 300 Kodeksu pracy w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.
Zgodnie z art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego świadczenie jest nienależne, jeżeli:
1) ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył,
2) podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty,
3) czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Zastrzeżenie zwrotu jest możliwe na podstawie art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do niego zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.
Aby wyeliminować ryzyko zarzutu, że pracodawca świadczył, wiedząc o braku obowiązku, odprawę należy wypłacić z pisemnym zastrzeżeniem zwrotu. Można zawrzeć z pracownikiem porozumienie stron zawierające:
1) oświadczenie pracownika, że stosunek pracy ustaje w związku z jego przejściem na emeryturę pomostową,
2) oświadczenie pracownika, że spełnia warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej,
3) postanowienie, że odprawa emerytalna jest wypłacana z zastrzeżeniem zwrotu na wypadek prawomocnej odmowy przyznania pracownikowi prawa do emerytury,
4) zobowiązanie pracownika do przekazania pracodawcy, w określonym terminie od doręczenia, kopii decyzji ZUS albo informacji o odmowie, a także informacji o prawomocności rozstrzygnięcia.
Z roszczeniem o zwrot odprawy należy wystąpić dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie emerytury.
