Konieczne jest zweryfikowanie uprawnienia nauczyciela do nauczycielskiej emerytury stażowej. Data urodzenia nauczyciela wskazuje, że być może od 1 września br. nabywa on uprawnienia emerytalne a to wykluczyłoby możliwość udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia.
Wstępne założenie do niniejszej odpowiedzi jest takie, że w pytaniu nie chodzi o kwestię spełniania warunków – przesłanek pozytywnych umożliwiających udzielenie temu konkretnemu nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, ale o to czy w omawianym przypadku nie zachodzi przesłanka negatywna związana z ewentualnym nabyciem przez nauczyciela uprawnień emerytalnych.
Wychodząc z takiego założenia musimy uwzględnić, że stosownie do art. 73 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela (dalej: KartaNauczU) nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne.
Jest przyjęte, że nabycie uprawnień emerytalnych, o których mowa jest w przywołanym wyżej przepisie obejmuje zarówno nabycie tych uprawnień w związku z osiągnięciem tzw. powszechnego wieku emerytalnego, jak również w sytuacji, gdy nauczyciel nabywa prawa emerytalne na podstawie regulacji szczególnych.
Powszechny wiek emerytalny nie wchodzi tu w grę, musimy jednak wziąć pod uwagę, że 1.9.2024 r. wszedł w życie art. 88a KartaNauczU, na mocy którego wprowadzono ponownie emeryturę stażową. Według tych przepisów nauczyciele, po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy, mogą przejść na emeryturę w wieku niższym niż określony w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: EmRentyFUSU), jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:
1) rozpoczęli przed 1.1.1999 r. faktyczne wykonywanie pracy na stanowisku nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego, o których mowa w art. 1, w brzmieniu obowiązującym w dniu rozpoczęcia pracy na tym stanowisku,
2) mają okres składkowy, o którym mowa w art. 6 EmRentyFUSU, wynoszący co najmniej 30 lat, w tym co najmniej 20 lat faktycznego wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego, o których mowa w art. 1, w brzmieniu obowiązującym w okresie faktycznego wykonywania pracy na tych stanowiskach, z wyjątkiem nauczyciela szkoły za granicą, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,
3) nie przysługuje im prawo do przejścia na emeryturę bez względu na wiek na podstawie art. 88 ust. 2a KartaNauczU
– a wysokość emerytury obliczonej zgodnie z ust. 5-8 nie jest niższa niż kwota, o której mowa w art. 85 ust. 2 EmRentyFUSU.
Jednocześnie według art. 93c KartaNauczU na emeryturę, o której mowa w art. 88a ust. 1, mogą przejść, począwszy od dnia:
1) 1.9.2024 r. – nauczyciele urodzeni przed dniem 1.9.1966 r.;
2) 1.9.2025 r. – nauczyciele urodzeni po dniu 31.8.1966 r., a przed dniem 1.9.1969 r.;
3) 1.9.2026 r. – nauczyciele urodzeni po dniu 31.8.1969 r.
Wprawdzie w pytaniu nie podano wszystkich danych, by rozstrzygnąć czy w tym wypadku nauczyciel spełnia warunki do uzyskania emerytury stażowej, to jednak fakt, że nauczyciel urodził się w grudniu 1969 r. przemawia za weryfikacją uprawnień emerytalnych nauczyciela. Nauczyciel urodził się po dniu 31 sierpnia 1969 roku, więc jest prawdopodobnym, że począwszy od dnia 1 września 2026 r. może skorzystać z uprawnień emerytalnych. Jeśli tak jest to niestety urlop zdrowotny nie może być udzielony od 1.9.2026 r.
Udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia w sytuacji, gdy nauczyciel nie spełnia warunków do jego uzyskania może wpłynąć na ocenę pracy dyrektora, może również skutkować odpowiedzialnością z tytułu niewłaściwego gospodarowania środkami publicznymi.
Dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy w związku z tym ciążą na nim obowiązki z zakresu prawa pracy, w tym oczywiście prawidłowe stosowanie przepisów, które kształtują określone uprawnienia pracownicze. Organ prowadzący, który odpowiada za działalność szkoły i który sprawuje nadzór nad jej działalnością może oceniać pracę organizacyjną dyrektora, w tym także w sposób formalny, na podstawie art. 6a KartaNauczU . Prowadzone działania kontrolne ze strony organu prowadzącego mogą spowodować ujawnienie błędu dyrektora.
W związku z tym, że na podstawie art. 73 ust. 5 KartaNauczU nauczyciel w okresie urlopu dla poratowania zdrowia zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, udzielenie takiego urlopu nauczycielowi, który nie spełnia wymogów stanowi przyznanie nienależnego świadczenia. Z pewnością jest to nie tylko problem niewłaściwego stosowania przepisów KartaNauczU, a więc prawa pracy ale także niewłaściwe gospodarowanie funduszem płac, czyli środkami publicznymi. Błąd dyrektora może zostać potraktowany jako naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Jeśli okres przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia przez nauczyciela był długi, wypłacona kwota może być znaczna.
Oczywiście w każdym przypadku należy ocenić wszelkie okoliczności związane z tą sytuacją, problemem jest zwłaszcza trudność w ocenie czy danemu nauczycielowi przysługuje prawo do emerytury, zwłaszcza gdy mamy ocenić prawo do emerytury nauczycielskiej, gdzie w grę wchodzą różne okoliczności. Pytaniem zawsze będzie czy dyrektor miał pełną i właściwą wiedzę na przykład co do stażu warunkującego prawo do emerytury itd.
