Oceny, prace domowe i egzaminy po nowemu – nowelizacja rozporządzenia już podpisana

Prawo jazdy – nowe zasady zwalniania z zajęć

Obecnie § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (dalej: KlasyfikR) przewiduje, że dyrektor technikum oraz branżowej szkoły I stopnia, w których prowadzone jest kształcenie w zawodzie, dla którego podstawa programowa kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego przewiduje naukę jazdy pojazdem silnikowym, zwalnia z realizacji tych zajęć ucznia, który przedłoży prawo jazdy odpowiedniej kategorii. W dokumentacji przebiegu nauczania odnotowuje się wówczas numer i kategorię posiadanego prawa jazdy oraz datę jego uzyskania.

Podstawy programowe kształcenia w niektórych zawodach szkolnictwa branżowego przewidują przygotowanie ucznia do kierowania pojazdem silnikowym oraz do przystąpienia do egzaminu państwowego na prawo jazdy odpowiedniej kategorii. Uzyskanie prawa jazdy nie jest jednak warunkiem ukończenia szkoły. W praktyce pojawiają się zatem przypadki uczniów, którzy odbyli szkolenie w zakresie wymaganej kategorii prawa jazdy poza szkołą, ale nie zdali egzaminu państwowego.

W związku z tym nowelizacja przewiduje zmianę § 5 ust. 1 i 2 KlasyfikR, umożliwiającą dyrektorowi szkoły zwolnienie ucznia z obowiązku odbycia organizowanych przez szkołę zajęć przygotowujących do uzyskania uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym także w przypadku przedłożenia przez ucznia zaświadczenia o ukończeniu szkolenia dla osób ubiegających się o uzyskanie takiego uprawnienia. Rozwiązanie to pozwoli uwzględnić szkolenie odbyte przez ucznia poza szkołą, nawet jeżeli nie zakończyło się ono uzyskaniem prawa jazdy. W przypadku zwolnienia ucznia na tej podstawie w dokumentacji przebiegu nauczania będzie zamieszczana informacja o nazwie i numerze podmiotu prowadzącego szkolenie, kategorii prawa jazdy, w zakresie której szkolenie zostało przeprowadzone, oraz dacie wydania zaświadczenia o jego ukończeniu.

Analogiczną zmianę nowelizacja przewiduje w § 24 KlasyfikR, regulującym zasady zwalniania słuchaczy branżowej szkoły II stopnia oraz szkoły policealnej z zajęć związanych z nauką jazdy pojazdem silnikowym, jeżeli kształcą się oni w zawodzie, dla którego podstawa programowa przewiduje taką naukę.

Egzaminy i sprawdziany – bardziej szczegółowe zasady

Obowiązujące przepisy regulujące przeprowadzanie egzaminu klasyfikacyjnego (§ 15 KlasyfikR), egzaminu poprawkowego (§ 16KlasyfikR) oraz sprawdzianu wiadomości i umiejętności ucznia (§ 17 KlasyfikR) określają tryb i formę tych egzaminów i sprawdzianu, a w przypadku egzaminu klasyfikacyjnego – także warunki jego przeprowadzania, zgodnie z upoważnieniem ustawowym zawartym w art. 44zb ustawy o systemie oświaty (dalej: OświatU). Przepisy nie określają jednak wprost miejsca przeprowadzania tych form weryfikacji wiedzy i umiejętności, narzędzi, z których uczeń może korzystać w ich trakcie, ani czasu ich trwania. Powoduje to rozbieżności interpretacyjne, a w przypadku części szkół niepublicznych prowadzi w praktyce do przyjmowania rozwiązań, które mogą pozostawać w sprzeczności z obowiązującymi przepisami.

W związku z tym nowelizacja rozporządzenia przewiduje doprecyzowanie regulacji dotyczących trybu i formy przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego, egzaminu poprawkowego oraz sprawdzianu wiadomości i umiejętności ucznia. Celem zmian jest ujednolicenie zasad przeprowadzania tych form weryfikacji wiedzy i umiejętności oraz wyeliminowanie rozbieżności interpretacyjnych dotyczących intencji prawodawcy. Zmienione przepisy określają w szczególności:

• miejsce przeprowadzania egzaminu lub sprawdzianu – co do zasady egzamin klasyfikacyjny, egzamin poprawkowy oraz sprawdzian wiadomości i umiejętności będą przeprowadzane stacjonarnie, w szkole, do której uczeń został przyjęty;
• zasady korzystania z urządzeń telekomunikacyjnych – wprowadza się zakaz korzystania podczas egzaminu lub sprawdzianu z urządzeń telekomunikacyjnych, z wyjątkiem urządzenia wyposażonego w aplikację mobilną służącą do monitorowania stanu zdrowia ucznia;
• obecność komisji i warunki lokalowe – egzamin lub sprawdzian będzie przeprowadzany w bezpośredniej obecności komisji, w sali zapewniającej uczniowi warunki do samodzielnej pracy;
• minimalny czas trwania – wprowadza się minimalny czas przeznaczony na przeprowadzenie egzaminu lub sprawdzianu z jednego przedmiotu: 30 minut w klasach I–III szkoły podstawowej, 45 minut w klasach IV–VIII szkoły podstawowej oraz 60 minut w szkole ponadpodstawowej;
• możliwość przeprowadzenia egzaminu lub sprawdzianu poza szkołą – w szczególnych przypadkach wynikających ze stanu zdrowia lub niepełnosprawności ucznia egzamin lub sprawdzian będzie mógł zostać przeprowadzony w innym miejscu, np. w domu ucznia, szpitalu lub innym miejscu jego pobytu. Takie rozwiązanie będzie możliwe na wniosek ucznia, a w przypadku ucznia niepełnoletniego – jego rodziców, za zgodą dyrektora szkoły i przy zachowaniu pozostałych warunków przeprowadzania egzaminu lub sprawdzianu;
• termin ustalenia i przekazania wyniku – wynik egzaminu lub sprawdzianu będzie ustalany i przekazywany uczniowi nie później niż w dniu następującym po dniu, w którym przeprowadzono dany egzamin lub sprawdzian.

W przypadku egzaminu klasyfikacyjnego nowelizacja przewiduje ponadto wprowadzenie dodatkowego warunku dotyczącego organizacji tego egzaminu. Uczeń będzie mógł przystąpić w ciągu jednego dnia do egzaminów klasyfikacyjnych z maksymalnie trzech przedmiotów. Rozwiązanie to ma ograniczyć nadmierne obciążenie ucznia w sytuacji, gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia egzaminów z kilku zajęć edukacyjnych.

Należy przy tym uwzględnić, że egzamin klasyfikacyjny może dotyczyć czterech grup uczniów:

• uczniów nieklasyfikowanych – zgodnie z art. 44k OświatU, z powodu braku podstaw do ustalenia śródrocznej lub rocznej oceny klasyfikacyjnej, wynikającego z nieobecności na danych zajęciach edukacyjnych przekraczającej połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w okresie, za który przeprowadzana jest klasyfikacja;
• uczniów realizujących indywidualny tok nauki – na podstawie art. 115 ust. 3 PrOśw;
• uczniów przechodzących z jednej szkoły do innej – ze szkoły publicznej, publicznej szkoły artystycznej, szkoły niepublicznej lub niepublicznej szkoły artystycznej o uprawnieniach publicznej szkoły artystycznej do szkoły publicznej innego typu albo tego samego typu, zgodnie z art. 164 ust. 3 PrOśw;
• uczniów realizujących obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą – zgodnie z art. 37 ust. 4 PrOśw.

Nowe rozwiązania uwzględniają również specyfikę dwóch ostatnich grup uczniów. W przypadku ucznia przechodzącego z jednej szkoły do innej oraz ucznia realizującego obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą nauczyciele i dyrektor szkoły mogą nie znać osobiście ucznia przystępującego do egzaminu. W związku z tym nowelizacja przewiduje obowiązek potwierdzenia tożsamości takiego ucznia. Warunkiem przystąpienia do egzaminu klasyfikacyjnego będzie w takim przypadku okazanie przewodniczącemu komisji dokumentu ze zdjęciem umożliwiającego potwierdzenie tożsamości ucznia.

Ocena zachowania według nowych kryteriów

Obecnie § 11 ust. 1 KlasyfikR określa katalog podstawowych obszarów, które należy uwzględniać przy ustalaniu śródrocznej i rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania. Obejmują one: wywiązywanie się z obowiązków ucznia, postępowanie zgodne z dobrem społeczności szkolnej, dbałość o honor i tradycje szkoły, dbałość o piękno mowy ojczystej, dbałość o bezpieczeństwo i zdrowie własne oraz innych osób, godne i kulturalne zachowanie w szkole i poza nią oraz okazywanie szacunku innym osobom.

Zmiana katalogu tych obszarów jest związana z założeniami reformy programowej Reforma26 – Kompas Jutra, której podstawę aksjologiczną stanowią wartości takie jak: wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, godność, prawda, dobro, piękno, sprawiedliwość i solidarność. Wartości te mają stanowić podstawę działalności dydaktycznej i wychowawczej szkoły na wszystkich etapach kształcenia.

W związku z tym nowelizacja przewiduje modyfikację katalogu podstawowych obszarów uwzględnianych przy ustalaniu śródrocznej i rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania. Zmiana ma na celu lepsze powiązanie kryteriów oceniania zachowania z wartościami przyjętymi jako podstawa reformy programowej, a jednocześnie uwzględnienie szerszego zakresu aktywności i postaw ucznia.

Zgodnie z nowym rozwiązaniem przy ustalaniu śródrocznej i rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania będą uwzględniane następujące obszary:

• wywiązywanie się z obowiązków ucznia;
• okazywanie szacunku innym osobom, w tym nauczycielom, uczniom i pracownikom szkoły;
• przejmowanie odpowiedzialności za własny rozwój i zaangażowanie w realizację celów rozwojowych;
• przestrzeganie norm społecznych w szkole i poza nią;
• dbałość o kulturę języka;
• dbałość o bezpieczeństwo i zdrowie własne oraz innych osób;
• współpraca oraz dbałość o dobre relacje z innymi;
• zaangażowanie w życie klasy, szkoły i wspólnoty lokalnej;
• wykazywanie się szacunkiem dla własnego narodu i ojczyzny oraz tradycji i kultury innych narodów.

Prace domowe z nowymi zasadami

Obowiązujące przepisy § 12a KlasyfikR regulują zasady zadawania i oceniania pisemnych oraz praktyczno-technicznych prac domowych w szkole podstawowej. W klasach I–III nauczyciel co do zasady nie zadaje uczniom tego rodzaju prac. Wyjątek stanowią prace mające na celu usprawnianie motoryki małej, które mogą być zadawane i oceniane.

W klasach IV–VIII nauczyciel może natomiast zadać uczniowi pisemną lub praktyczno-techniczną pracę domową do wykonania w czasie wolnym od zajęć dydaktycznych. Praca taka nie jest obowiązkowa dla ucznia i nie może być oceniana. Nauczyciel jest jednak zobowiązany ją sprawdzić i przekazać uczniowi informację zwrotną dotyczącą wykonanej pracy.

Nowelizacja rozporządzenia przewiduje modyfikację tych zasad. Proponowane zmiany obejmują:

• zniesienie możliwości zadawania w klasach IV–VIII praktyczno-technicznych prac domowych do wykonania w czasie wolnym od zajęć dydaktycznych;
• doprecyzowanie celu zadawania pisemnych prac domowych – w klasach IV–VIII mają one służyć utrwalaniu, rozwijaniu lub praktycznemu stosowaniu treści nauczania zrealizowanych podczas zajęć edukacyjnych;
• wprowadzenie obowiązku sprawdzenia każdej wykonanej pisemnej pracy domowej oraz przekazania uczniowi informacji na temat jej wykonania;
• wprowadzenie możliwości podwyższenia rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych uczniowi, który wykonuje nieobowiązkowe pisemne prace domowe.

Najważniejszą zmianą w zakresie prac domowych będzie rezygnacja z możliwości zadawania przez nauczycieli praktyczno-technicznych prac domowych w klasach IV–VIII szkoły podstawowej. Rozwiązanie to pozostaje w związku ze zmianami organizacji kształcenia, zgodnie z którymi od roku szkolnego 2026/2027 zwiększony zostanie do dwóch godzin tygodniowo wymiar zajęć praktyczno-technicznych. W konsekwencji nowelizacja zakłada, że prace o charakterze praktyczno-technicznym będą wykonywane przez uczniów w ramach zajęć organizowanych w szkole. Zakaz zadawania takich prac będzie dotyczył wszystkich zajęć edukacyjnych realizowanych w klasach IV–VIII szkoły podstawowej.

Zmianie ulegnie również sposób określenia celu pisemnych prac domowych. Nowelizacja jednoznacznie wskazuje, że ich zadawanie powinno pozostawać w związku z treściami nauczania zrealizowanymi podczas zajęć edukacyjnych. Prace domowe mają zatem służyć przede wszystkim utrwalaniu i rozwijaniu zdobytej wiedzy oraz jej praktycznemu zastosowaniu, a nie wprowadzaniu nowych treści w ramach samodzielnej pracy ucznia.

Nowelizacja przewiduje ponadto wprowadzenie możliwości uwzględniania nieobowiązkowych pisemnych prac domowych przy podwyższaniu rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych. Rozwiązanie to ma zwiększyć motywację uczniów do podejmowania samodzielnej pracy i dobrowolnego pogłębiania wiedzy. O tym, czy i na jakich zasadach możliwość ta będzie stosowana, będą decydowały szkoły. Zgodnie z art. 44b ust. 8 pkt 3 i ust. 10 OświatU szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły. W ramach tej autonomii szkoła będzie mogła zdecydować, czy wykonanie nieobowiązkowych pisemnych prac domowych będzie stanowiło podstawę do podwyższenia rocznej oceny klasyfikacyjnej, a także określić szczegółowe zasady korzystania z takiej możliwości.

Nowelizacja doprecyzowuje również obowiązek nauczyciela dotyczący przekazania uczniowi informacji zwrotnej o wykonanej pracy domowej. Obowiązek ten ma odnosić się do każdej pracy domowej, która została zadana przez nauczyciela i faktycznie wykonana przez ucznia. Wprowadzenie takiego rozwiązania ma zapewnić, że każda podjęta przez ucznia praca będzie podlegała analizie przez nauczyciela, a uczeń otrzyma informację pozwalającą mu ocenić sposób wykonania zadania i wykorzystać tę informację w dalszej nauce.

Pozostałe zmiany i przepisy przejściowe

Nowelizacja rozporządzenia przewiduje również szereg zmian o charakterze uzupełniającym, porządkującym i dostosowującym obowiązujące przepisy do zmian programowych wprowadzanych w szkołach podstawowych.

W pierwszej kolejności nowy § 9 ust. 3 KlasyfikR przewiduje, że przy ustalaniu rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych, dla których podstawa programowa kształcenia ogólnego przewiduje realizację przez ucznia doświadczeń edukacyjnych, uwzględniane będzie również zaangażowanie ucznia w ich realizację. Oznacza to, że aktywność ucznia związana z podejmowaniem i realizacją przewidzianych w podstawie programowej doświadczeń edukacyjnych będzie mogła zostać uwzględniona przy ustalaniu rocznej oceny klasyfikacyjnej z danego przedmiotu.

Nowelizacja przewiduje również korektę § 12 KlasyfikR, której celem jest usunięcie dotychczasowej niejasności językowej dotyczącej istoty oceniania bieżącego. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu ocenianie bieżące z zajęć edukacyjnych ma służyć monitorowaniu pracy ucznia oraz przekazywaniu mu informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych. Informacja ta powinna wskazywać, co uczeń wykonuje prawidłowo, co i w jaki sposób powinien poprawić oraz w jaki sposób powinien kontynuować naukę.

Kolejna grupa zmian ma charakter dostosowujący i wynika z wprowadzenia do szkoły podstawowej nowych zajęć edukacyjnych – zajęć praktyczno-technicznych. Zastępują one technikę w nowej podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, która będzie sukcesywnie wdrażana od roku szkolnego 2026/2027, począwszy od klasy IV.

Z uwagi na stopniowe wprowadzanie nowych zajęć zmiana nie obejmie jednocześnie wszystkich klas IV–VI. W kolejnych latach szkolnych sytuacja będzie przedstawiała się następująco:

• w roku szkolnym 2026/2027 – zajęcia praktyczno-techniczne będą realizowane w klasie IV, natomiast w klasach V i VI nadal będzie realizowana technika;
• w roku szkolnym 2027/2028 – zajęcia praktyczno-techniczne będą realizowane w klasach IV i V, natomiast w klasie VI nadal będzie realizowana technika;
• w roku szkolnym 2028/2029 – zajęcia praktyczno-techniczne będą realizowane już we wszystkich klasach IV–VI.

Stopniowe wdrażanie nowych zajęć powoduje konieczność wprowadzenia przepisu przejściowego, który zapewni ciągłość stosowania dotychczasowych regulacji wobec uczniów realizujących jeszcze zajęcia z techniki. Zgodnie z nowelizacją w roku szkolnym 2026/2027 do uczniów klas V i VI szkoły podstawowej, a w roku szkolnym 2027/2028 do uczniów klasy VI, będą miały zastosowanie § 9 ust. 1, § 15 ust. 2 i ust. 4 pkt 1, § 16 ust. 2 oraz § 17 ust. 2 KlasyfikR w brzmieniu dotychczasowym.

Nowelizacja określa również dwa terminy wejścia w życie nowych regulacji. Co do zasady rozporządzenie ma wejść w życie 1.9.2026 r. Wyjątek stanowią przepisy § 1 pkt 8 rozporządzenia nowelizującego, dotyczące warunków i trybu przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych, egzaminów poprawkowych oraz sprawdzianu wiadomości i umiejętności, które mają wejść w życie dopiero 1.9.2027 r. Odroczenie wejścia w życie regulacji dotyczących egzaminów ma zapewnić uczniom i ich rodzicom odpowiedni czas na zapoznanie się z nowymi zasadami i przygotowanie do ich stosowania.