Jeżeli pracownik w ramach działalności nierejestrowanej wykona usługę na rzecz własnego pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, będzie to równoznaczne z zawarciem umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W konsekwencji przychód z tego tytułu będzie podlegał oskładkowaniu w pełnym zakresie. Innymi słowy, będzie to oznaczało zawarcie umowy cywilnoprawnej z własnym pracownikiem.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in.:
1) pracownikami,
2) osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której – zgodnie z Kodeksem cywilnym – stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osobami z nimi współpracującymi (o ile nie są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami do ukończenia 26. roku życia),
3) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a (dotyczącego osób korzystających z ulgi na start).
Z kolei zgodnie z art. 5 Prawa przedsiębiorców, działalnością gospodarczą nie jest działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.
Tym samym tzw. działalność nierejestrowana nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc sama w sobie nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych.
Jednocześnie przepisy dotyczące działalności nierejestrowanej nie zmieniają ogólnych zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku z wykonywaniem pracy na podstawie umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych.
Należy podkreślić, że dla celów ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się nie tylko osobę pozostającą w stosunku pracy, ale także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz tego pracodawcy.
Oznacza to, że tak zdefiniowana osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu – na takich samych zasadach jak pracownik. Przychody z zawartej umowy cywilnoprawnej stanowią przy tym przychód ze stosunku pracy i podlegają zsumowaniu z przychodami z umowy o pracę.
Nawet jeśli strony formalnie nie podpiszą umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, lecz uzgodnią taką współpracę ustnie, należy uznać, że doszło do zawarcia tego rodzaju umowy.
Jeżeli więc przedmiotem współpracy będzie wykonanie usługi (a nie sprzedaż towarów), mamy do czynienia z umową o świadczenie usług w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.
W konsekwencji umowa o świadczenie usług zawarta przez pracownika z własnym pracodawcą podlega pełnemu oskładkowaniu – analogicznie jak stosunek pracy.
Przykładowo, ZUS Oddział w Gdańsku w interpretacji indywidualnej z 5.6.2023 r. (sygn. DI/100000/43/370/2023, decyzja nr 264) wskazał, że:
Powyższe regulacje oznaczają, że co do zasady pracownik z tytułu umowy o świadczenie usług wykonywanej z własnym pracodawcą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu – tak jak z tytułu umowy o pracę. W rezultacie spółka jest zobowiązana również do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od wypłaconego z tytułu umowy o świadczenie usług osobie prowadzącej działalność nieewidencjonowaną wynagrodzenia.
Jeżeli chodzi o kwestie podatkowe, przychód z umowy o świadczenie usług wykonywanej w ramach działalności nierejestrowanej stanowi przychód z innych źródeł. Oznacza to, że pracodawca nie pobiera zaliczki na podatek dochodowy. Pracownik jako podatnik samodzielnie rozlicza ten przychód w zeznaniu rocznym.
