Projekt ustawy budżetowej na 2024 rok. Bezrobocie na koniec 2024 roku wyniesie 5,2% a inflacja 6,6%

Rada Ministrów wskazuje, że w przyszłym roku polityka gospodarcza rządu będzie nakierowana na dalsze wzmacnianie potencjału polskiej gospodarki, po kryzysie energetycznym wywołanym przez atak Rosji na Ukrainę oraz po pandemii COVID-19 oraz ich konsekwencjach. To dwa największe wstrząsy gospodarcze po 1989 r. Realizacja budżetu ma się odbywać przy zachowaniu dbałości o stabilność zadłużenia publicznego oraz z uwzględnieniem wytycznych instytucji UE. W przyszłym roku wzrost PKB ma osiągnąć poziom 3%.

Najważniejsze rozwiązania przyjęte w projekcie ustawy budżetowej na 2024 rok

W 2024 r. Rada Ministrów planuje przeznaczyć środki między innymi na:

1. obronność (wraz z Funduszem Wsparcia Sił Zbrojnych) – 158,9 mld zł, czyli ok. 4,2% PKB.;
2. wsparcie rodzin – 93,2 mld zł, w tym np.:
   • na realizację Programu „Rodzina 800+” – 63,7 mld zł,
   • rodzinnego kapitału opiekuńczego – 2,4 mld zł,
   • świadczenia wspierającego – 2,2 mld zł,
   • świadczenia Dobry Start – 1,35 mld zł,
   • opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne, w tym za osoby przebywające na urlopach wychowawczych, za osoby pobierające zasiłek macierzyński oraz za osoby zatrudnione jako nianie – 4,4 mld zł;
3. wsparcie emerytów i rencistów w postaci tzw. 13. i 14. emerytury – prawie 30 mld zł;
4. finansowanie służby zdrowia (łącznie z NFZ) – ponad 190 mld zł;
5. podwyżki wynagrodzeń dla osób zatrudnionych w służbach publicznych (m.in. policjanci, strażacy, nauczyciele, pracownicy uczelni wyższych) – ich wynagrodzenia zostaną zwiększone o 12,3%.

Dochody budżetu państwa wyniosą w 2024 r. 683,6 mld zł. Wydatki budżetu państwa w 2024 r., z uwzględnieniem kwot na obronność (158,9 mld zł), wsparcie dla rodzin (92,3 mld zł) czy finansowanie służby zdrowia (ponad 190 mld zł), wyniosą 848 mld zł. Deficyt sektora general government zmniejszy się do -4,5%. PKB w 2024 r. Dla porównania – w 2009 r. deficyt sektora general government wynosił -7,3% PKB, a w 2010 r. -7,5% PKB.

Dane makroekonomiczne zapisane w projekcie budżetu na 2024 rok

Produkt Krajowy Brutto. W 2024 r. nastąpi ożywienie gospodarcze, a wzrost PKB powinien osiągnąć 3,0%. Wpływ na to będzie miała spadająca inflacja, powrót do dodatniej dynamiki płac realnych w ujęciu całorocznym oraz polepszenie nastrojów konsumentów.

Przeciętne wynagrodzenie. Prognozuje się, że wzrost przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej wyniesie w 2023 r. 12,3%, a w 2024 r. 9,8%.

Inflacja

Oczekiwana inflacja w 2023 r. wyniesie średnio 12,0% (do końca 2023 r. inflacja spadnie do wartości jednocyfrowej), a w 2024 r. ma wynieść 6,6%. Głównymi czynnikami, które będą wpływały na obniżanie się inflacji będą stabilizacja cen surowców energetycznych i żywności na rynkach światowych, relatywnie niska dynamika spożycia prywatnego w bieżącym roku oraz polityka pieniężna.

Nowości w Prawie energetycznym – prawa odbiorców energii, obywatelskie społeczności energetyczne, umowy w sprawie energii

Zmiany wprowadzono przede wszystkim do ustawy – Prawo energetyczne (dalej: PrEnerg), a dotyczą one m.in. zmiany dostawcy prądu. Operator informacji rynku energii, operator systemu przesyłowego elektroenergetycznego oraz operator systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego są obowiązani umożliwić odbiorcy energii elektrycznej zmianę sprzedawcy energii elektrycznej w ciągu 24 godzin od momentu powiadomienia operatora informacji rynku energii przez nowego sprzedawcę o zawarciu umowy sprzedaży energii elektrycznej lub umowy kompleksowej (zob. art. 4j ust. 6a–6d PrEnerg). Zmiany te wejdą w życie 1.7.2025 r.

Umowa o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej lub umowa kompleksowa w przypadku odbiorców podlegających ograniczeniom zawierają adres poczty elektronicznej lub numer telefonu wskazany przez odbiorcę. Odbiorca ma obowiązek niezwłocznie informować operatora systemu elektroenergetycznego bezpośrednio, a w przypadku gdy zawarł umowę kompleksową – przez sprzedawcę, o każdej zmianie adresu poczty elektronicznej lub numeru telefonu (art. 5 ust. 2c PrEnerg).

Dostarczanie paliw gazowych lub energii elektrycznej do odbiorcy paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym odbywa się na podstawie umowy kompleksowej (art. 5 ust. 3a PrEnerg). Zmiana wchodzi w życie 24.2.2024 r. Natomiast przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się dystrybucją paliw gazowych lub energii elektrycznej ma obowiązek zawarcia ze sprzedawcą umowy o świadczenie usługi dystrybucji paliw gazowych lub energii elektrycznej w celu dostarczania paliw gazowych lub energii elektrycznej odbiorcy paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, któremu sprzedawca zapewnia świadczenie usługi kompleksowej (art. 5 ust. 3b PrEnerg). Zmiana wchodzi w życie 24.10.2023 r.

Umowa sprzedaży energii elektrycznej oraz umowa kompleksowa, których stroną jest odbiorca końcowy energii elektrycznej, określają strony umowy i zawierają informacje m.in. o prawach tego odbiorcy (art. 5 ust. 4d PrEnerg). Dnia 24.10.2023 r. wchodzi w życie art. 5 ust. 4e PrEnerg, zgodnie z którym sprzedawca energii elektrycznej, z wyłączeniem sprzedawcy rezerwowego energii elektrycznej i sprzedawcy z urzędu, przekazuje odbiorcy końcowemu, najpóźniej w dniu zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej, streszczenie kluczowych postanowień umowy w przystępnej i zwięzłej formie, zawierające co najmniej:

Zmiany dotyczą też agregacji energii. Agregacja odbywa się na podstawie umowy agregacji zawartej między odbiorcą końcowym energii elektrycznej, wytwórcą energii elektrycznej lub posiadaczem magazynu energii elektrycznej a agregatorem na warunkach określonych w art. 5a¹ PrEnerg.

Natomiast 1.7.2025 r. wchodzą w życie przepisy art. 5aa, art. 5ab oraz art. 5ac–5ag PrEnerg, które regulują szczegóły zawierania umów dotyczących dostarczania energii, a także obowiązki informacyjne z nimi związane.

Dodanp też przepisy mające na celu zapewnienie przedsiębiorstwom energetycznym zajmującym się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej lub paliw gazowych podstawy prawnej do koordynowania działań i wymiany informacji w przypadku wniosków o przyłączenie do sieci gazowej i sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym 110 kV i wyższym, urządzeń, instalacji lub sieci, wykorzystujących do wytwarzania energii elektrycznej paliwo gazowe (art. 7 ust. 3f–3l PrEnerg). Zmiany te wchodzą w życie 24.10.2023 r.

Dodano też art. 7aa PrEnerg, którego przepisy regulują zasady pobierania energii elektrycznej za pomocą linii bezpośredniej.

Odbiorca końcowy, którego praw dotyczy wykonywanie obowiązków przez operatora systemu dystrybucyjnego lub operatora systemu przesyłowego paliw gazowych lub operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego, może zawiadomić Prezesa URE o podejrzeniu naruszenia wykonywania przez tych operatorów obowiązków określonych w ustawie (zob. art. 8¹ PrEnerg).

Nowelizacja wprowadza też nową instytucję obywatelskiej społeczności energetycznej określając zasady jej funkcjonowania. Obywatelska społeczność energetyczna może wykonywać działalność w formie: spółdzielni (w tym spółdzielni mieszkaniowej), wspólnoty mieszkaniowej, stowarzyszenia rejestrowego, z wyłączeniem stowarzyszenia zwykłego, spółki osobowej prawa handlowego, z wyłączeniem spółki partnerskiej, a także spółdzielni rolników. Obywatelska społeczność energetyczna prowadzi działalność na obszarze działania jednego operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, do którego sieci są przyłączone instalacje należące do członków, udziałowców lub wspólników tej społeczności. Obszar jej działania ustala się na podstawie miejsc przyłączenia instalacji należących do członków, udziałowców lub wspólników tej społeczności do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej o napięciu znamionowym nie wyższym niż 110 kV. Działalność obywatelskiej społeczności energetycznej nie może obejmować połączeń z innymi państwami. Statut lub umowa obywatelskiej społeczności energetycznej określa sposób prowadzenia rozliczeń oraz podział energii elektrycznej, która jest wytwarzana przez będące własnością tej społeczności jednostki wytwórcze w ramach obywatelskiej społeczności energetycznej. Prezes URE wpisuje obywatelską społeczność energetyczną do wykazu obywatelskich społeczności energetycznych, na jej wniosek (zob. art. 11zi–11zo PrEnerg). Przepisy dotyczące tego wykazu, czyli art. 11zm–11zo PrEnerg, wchodzą w życie 24.8.2024 r.

Nowe przepisy art. 11zp–11zr PrEnerg dotyczą zaś odbiorcy aktywnego. Wynika z nich, że odbiorca aktywny:

Zarządzanie instalacją przez inny podmiot obejmuje instalowanie, eksploatację, utrzymanie instalacji lub obsługę danych pomiarowych, jednak ten inny podmiot nie jest odbiorcą aktywnym. Ponadto, odbiorcy aktywnego nie można obciążać dyskryminacyjnymi wymaganiami technicznymi, procedurami oraz dodatkowymi opłatami, w tym opłatami sieciowymi nieodzwierciedlającymi kosztów związanych z dostępem do sieci.

Inne zmiany dotyczą m.in. dostosowania do przepisów unijnych, w tym m.in. dziesięcioletniego planu rozwoju sieci o zasięgu unijnym oraz krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu, zasad opracowywania, uzgadniania i przekazywania projektu planu rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na paliwa gazowe lub energię, o którym mowa w art. 16 PrEnerg, zakresu działania Prezesa URE (zob. art. 23 PrEnerg), regionalnego centrum koordynacyjnego (art. 23x PrEnerg), składania przez Prezesa URE Komisji Europejskiej i Agencji, do 31 lipca każdego roku, sprawozdania ze swojej działalności (art. 24c PrEnerg), udzielenia przez Prezesa URE odstępstwa od stosowania określonych we wniosku przepisów na zasadach określonych w art. 24d PrEnerg, porównywarki ofert (zob. art. 31g) itd.

Warto też dodać, że w OdnŹródłaEnU wprowadzono przepisy dotyczące partnerskiego handlu energią odnawialną, czyli tzw. peer-to-peer. Chodzi tu o sprzedaż energii wytworzonej przez prosumenta energii odnawialnej albo prosumenta zbiorowego energii odnawialnej innym użytkownikom systemu na podstawie umowy określającej, w szczególności, warunki dotyczące zautomatyzowanego wykonania trans-akcji i płatności za nią bezpośrednio między stronami tej umowy albo za pośrednictwem będących stroną trzecią użytkownika systemu lub spółki prowadzącej giełdę towarową.

W sprawach z zakresu konsultacji społecznych mieszkańcy nie muszą podawać numeru telefonu i adresu e-mail

W dzienniku urzędowym województwa mazowieckiego w dniu 25.8.2023 r. ukazało się rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Mazowieckiego z 23.8.2023 r. (Nr WNP-I.4131.196.2023, Legalis).

Wydanie ww. rozstrzygnięcia nastąpiło w stosunku do uchwały rady gminy w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami gminy. Podstawę materialno-prawną ww. uchwały rady gminy stanowią przepisy zgrupowane w art. 5a ustawy o samorządzie gminnym (dalej: SamGminU). Tamże, postanowiono m.in., że:

„1. W wypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy.

2. Zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy określa uchwała rady gminy, z zastrzeżeniem ust. 7.

3. Szczególną formą konsultacji społecznych jest budżet obywatelski.

4. W ramach budżetu obywatelskiego mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują corocznie o części wydatków budżetu gminy. Zadania wybrane w ramach budżetu obywatelskiego zostają uwzględnione w uchwale budżetowej gminy. Rada gminy w toku prac nad projektem uchwały budżetowej nie może usuwać lub zmieniać w stopniu istotnym zadań wybranych w ramach budżetu obywatelskiego”.

Uchwała rady gminy, co do zasady, ma charakter ogólny, odnosząc się w ogólności do szeroko pojętego aspektu – konsultacji z mieszkańcami. Co istotne, z punktu widzenia poruszonej problematyki w § 4 ust. 1 pkt 4 ww. uchwały zawarto sformułowania:

„1. Wniosek o przeprowadzenie konsultacji składany przez grupę 200 mieszkańców, powinien zawierać:

(….)

4) dane identyfikacyjne inicjatorów (imię i nazwisko, adres zamieszkania, e-mail lub nr telefonu), własnoręczne podpisy oraz oświadczenie wyrażające zgodę na przetwarzanie danych osobowych dla potrzeb niezbędnych do prowadzenia procedury konsultacji społecznych”.

Z kolei, w § 5 ust. 1–2 ww. uchwały postanowiono, że:

„1. W przypadku, gdy wniosek zawiera braki formalne, Przewodniczący Rady Miejskiej pisemnie wzywa wnioskodawcę do ich uzupełnienia w terminie 7 dni.

2. Jeżeli wnioskodawca w wyznaczonym terminie nie uzupełni braków formalnych, wniosek pozostawia się bez rozpoznania”.

Na kanwie ww. przepisów organ nadzoru (wojewoda) wskazał na kilka istotnych aspektów prawnych.

Po pierwsze, podano, że SamGminU dopuszcza zarówno możliwość podjęcia przez samorządowe organy stanowiące odrębnej uchwały ogólnie regulującej zasady i tryb przeprowadzenia konsultacji społecznych (jak ww. sprawie), jak i umieszczenie odpowiednich przepisów w akcie o szerszym zakresie regulacji, jakim jest, np. statut gminy. Nadto dodano, że istnieje możliwość zarządzenia konsultacji społecznych na podstawie podejmowanych ad hoc uchwał, regulujących zasady i procedurę przeprowadzenia konkretnych konsultacji. Jednocześnie zaznaczono, że wprowadzenie w poszczególnych jednostkach samorządowych konsultacji społecznych w sprawach innych niż wprost wskazane SamGminU ma charakter fakultatywny i zależy jedynie od woli politycznej władz samorządowych, a niejednokrotnie przede wszystkim od aktywności mieszkańców danej jednostki na rzecz wprowadzenia mechanizmów partycypacji społecznej.

Po drugie, zaznaczono także, że konstrukcja prawna instytucji konsultacji społecznych obejmuje trzy składowe: podmiot konsultacji, przedmiot konsultacji oraz ich zakres terytorialny. Strona podmiotowa procesu konsultacji społecznych obejmuje zawsze dwa podmioty: organ konsultujący (decydent) uprawniony do rozstrzygania o sposobie wykonywania zadań publicznych, którego rolą jest rozstrzygnięcie sprawy, będącej przedmiotem konsultacji, oraz zorganizowanie konsultacji społecznych pod względem prawnym oraz technicznym, drugim zaś jest zbiorowy podmiot konsultowany, czyli mieszkańcy danej jednostki samorządu terytorialnego przeprowadzającej konsultacje. Istotnym jest, iż każda osoba posiadająca status mieszkańca bez dalszych ograniczeń może uczestniczyć w konsultacjach społecznych.

Po trzecie, organ nadzoru stwierdził również, że przytoczone wyżej zapisy naruszą ww. mechanizm konsultacji społecznych, w zakresie, w jakim ograniczają mieszkańcom gminy dostęp do udziału w konsultacjach społecznych, w związku z ustaleniem obowiązku wskazania we wniosku nr telefonu lub adresu e-mail oraz w zakresie, w jakim przewidziano, iż nie podanie we wniosku o przeprowadzenie konsultacji danych, tj. nr telefonu lub adresu e-mail spowoduje braki formalne wniosku, zaś w przypadku, gdy wniosek nie zostanie uzupełniony w terminie wskazanym w uchwale – pozostawienie wniosku bez rozpoznania. W świetle uchwały, jednym z obligatoryjnych elementów wniosku, złożonego przez grupę mieszkańców gminy jest posiadanie nr telefonu lub adresu e-mail przez inicjatora.

Po czwarte, opierając się o ww. przepisy, organ nadzoru wskazał, że wśród zasad i trybu przeprowadzania konsultacji nie mieści się określenie praw podmiotowych decydujących o prawie jednostki do udziału w konsultacjach, w tym nałożenie obowiązku podania we wniosku danych, tj. nr telefonu lub adresu e-mail, od podania których uzależniony jest udział mieszkańca gminy w konsultacjach. Powyższe stanowi o przekroczeniu upoważnienia zawartego w art. 5a ust. 2 SamGminU. Wszyscy są równi wobec prawa i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Ograniczenie w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw może być ustanowione tylko w ustawie.

Po piąte, zakwestionowano ww. zapisy również ze względu na aspekt przetwarzania danych w świetle przepisów RODO. W tym zakresie podkreślono, że żądanie podania danych w postaci nr telefonu lub adresu e-mail wykracza ponadto poza zakres danych, których można żądać od mieszkańców składających wniosek o przeprowadzenie konsultacji. Przetwarzanie danych osobowych może być dokonywane, gdy jest to niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze oraz jest to niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi (art. 6 ust. 1 lit. c i e oraz ust. 3 RODO).

Przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy – i w takim zakresie, w jakim – spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków: przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze lub przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 lit. c RODO, dane osobowe muszą być adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane („minimalizacja danych”).

Finalnie, z ww. względów uznano, że regulacje w podanym wyżej zakresie przekraczają zakres upoważnienia wynikający z art. 5a ust. 2 SamGminU, na skutek ograniczenia dostępu mieszkańcom gminy do udziału w konsultacjach społecznych, w związku z ustaleniem obowiązku wskazania nr telefonu lub adresu e-mail w procedurze konsultacyjnej. Ponadto kwestionowane ustalenia uchwały stanowią istotne naruszenie przepisów RODO, z uwagi na to, iż żądane dane wykraczają poza zakres danych, bez których nie jest możliwe rozpatrzenie wniosku, a obowiązek podania tych danych jest sprzeczny z zasadą minimalizacji danych osobowych, o której mowa w art. 5 ust. 1 lit. c RODO.

Podsumowując, stanowisko organu nadzorczego ma prawne uzasadnienie. Lokalny prawodawca nie może kształtować przepisów w zakresie konsultacji społecznych w sposób niezgodny z zakresem ustawowego upoważnienia oraz z przepisami dotyczącymi danych osobowych.