W przypadku zintegrowanego systemu alarmowania, w którym powiat dysponuje centralą, a urządzenia alarmowe pozostają po stronie gmin, zasadne jest uregulowanie zasad współpracy w porozumieniu albo umowie o współdziałaniu pomiędzy powiatem a gminami. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy powiat ma możliwość zdalnego uruchamiania urządzeń gminnych albo strony mają ustalić zasady finansowania, konserwacji, testowania i usuwania awarii.
Posiadanie albo obsługa przez powiat centrali nie oznacza automatycznego przejęcia przez starostę odpowiedzialności za wszystkie syreny i urządzenia gminne. Co do zasady starosta odpowiada za organizację współpracy gmin, realizację zadań alarmowania ludności na obszarze powiatu przy pomocy komendanta powiatowego albo miejskiego PSP oraz za utrzymanie powiatowych elementów systemu. Gmina nadal odpowiada za gotowość techniczną swoich elementów systemu, chyba że w porozumieniu albo umowie przyjęto dodatkowy model finansowania lub wykonywania określonych czynności przez powiat.
Zasadne jest przyjęcie szczegółowej procedury operacyjnej funkcjonowania i uruchamiania zintegrowanego systemu alarmowania. Nie jest jednak konieczne, aby stanowiła ona odrębny, samodzielny akt starosty. Powiatowy plan zarządzania kryzysowego powinien obejmować organizację systemu ostrzegania i alarmowania oraz wykaz zawartych porozumień, natomiast szczegółowa procedura może stanowić załącznik do planu albo do porozumienia pomiędzy powiatem a gminami.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (dalej: OchrCywU) do zadań wójta należy zawieranie ze starostą porozumienia lub umowy o współdziałaniu w zakresie realizacji zadań ochrony ludności lub obrony cywilnej. Odpowiednio, zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 8 OchrCywU, do zadań starosty należy zawieranie z wójtem takiego porozumienia lub umowy. Ponadto na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 4 OchrCywU starosta organizuje współpracę między gminami w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej na obszarze powiatu.
Współdziałanie pomiędzy powiatem a gminami
Jeżeli centrala znajduje się po stronie powiatu, a syreny lub inne urządzenia wykonawcze pozostają własnością albo w dyspozycji gmin, porozumienie lub umowa powinny określać w szczególności zasady dostępu do urządzeń, ich uruchamiania, testowania, serwisowania, finansowania oraz postępowania w przypadku awarii. Sam fakt podłączenia urządzeń gminnych do centrali powiatowej nie powoduje przejęcia przez powiat ustawowych obowiązków gminy związanych z utrzymaniem gotowości gminnych elementów systemu.
Tytuł prawny do poszczególnych urządzeń
Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 17 OchrCywU do zadań wójta należy utrzymanie gotowości gminnych elementów systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach. Z kolei art. 10 ust. 1 pkt 22 OchrCywU przewiduje finansowanie i współfinansowanie przez gminę utrzymania, modernizacji i budowy, na obszarze gminy, infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej.
Po stronie starosty art. 11 ust. 1 pkt 17 OchrCywU przewiduje organizowanie i utrzymanie powiatowych elementów systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach, natomiast art. 11 ust. 1 pkt 23 OchrCywU obejmuje finansowanie i współfinansowanie utrzymania, modernizacji i budowy infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej. Jednocześnie zadanie powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności o zagrożeniach na obszarze powiatu starosta wykonuje przy pomocy komendanta powiatowego albo miejskiego PSP, stosownie do art. 11 ust. 3 pkt 3 OchrCywU.
Jeżeli zatem centrala stanowi powiatowy element systemu albo została powierzona powiatowi do obsługi, starosta odpowiada za jej funkcjonowanie oraz za organizację współdziałania na poziomie powiatu. Nie oznacza to jednak automatycznego przejęcia odpowiedzialności za stan techniczny urządzeń będących elementami gminnymi. Powiat może natomiast współfinansować albo organizować serwis lub modernizację takich urządzeń, jeżeli zostanie to wyraźnie uregulowane w porozumieniu albo umowie o współdziałaniu.
Należy również zweryfikować tytuł prawny do poszczególnych urządzeń. Zgodnie z art. 70 ust. 3 OchrCywU utrzymanie elementów systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach będących własnością Skarbu Państwa starosta wykonuje jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Samo określenie, że urządzenia pozostają „na stanie gmin”, nie przesądza jeszcze, czy stanowią one własność gminy, czy Skarbu Państwa.
Podmioty uprawnione do uruchamiania alarmów
Zasadne jest przyjęcie szczegółowej procedury funkcjonowania i uruchamiania zintegrowanego systemu alarmowania, określającej między innymi podmioty uprawnione do uruchamiania alarmów, zasady współpracy powiatu, gmin i PSP, tryb testów, zgłaszania awarii oraz działania zastępczego.
Jednocześnie art. 5 ust. 2 pkt 3 lit. c i h ustawy o zarządzaniu kryzysowym wymaga, aby załączniki funkcjonalne planu zarządzania kryzysowego określały organizację systemu monitorowania zagrożeń, ostrzegania i alarmowania oraz zawierały wykaz zawartych umów i porozumień związanych z realizacją zadań ujętych w planie. Oznacza to, że organizacja systemu powinna zostać odzwierciedlona w powiatowym planie zarządzania kryzysowego, natomiast bardziej szczegółowa instrukcja operacyjna może stanowić jego załącznik albo załącznik do porozumienia z gminami.
Jeżeli procedura ma regulować korzystanie z urządzeń gminnych albo nakładać obowiązki na gminy, nie powinna opierać się wyłącznie na zarządzeniu starosty. Zarządzenie starosty może natomiast regulować wewnętrzną organizację działania powiatu, w szczególności zasady pracy powiatowego centrum zarządzania kryzysowego lub obsługi centrali pozostającej po stronie powiatu.
