Wójt gminy nie posiada ogólnej podstawy prawnej do wnioskowania o wyłączenie kierowcy, naczelnika ani prezesa OSP od czynnej służby wojskowej ani od ćwiczeń wojskowych. Wyjątek zachodzi wyłącznie w przypadku kierowcy OSP zatrudnionego przez gminę — wójt może wówczas złożyć wniosek o wyłączenie od służby w razie mobilizacji lub w czasie wojny (nie dotyczy ćwiczeń), jeśli wykaże, że powołanie tej osoby groziłoby poważnym zakłóceniem realizacji zadań gminy w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Dla naczelnika i prezesa OSP brak jest legitymacji wójta, bo pełnią oni funkcje społeczne w stowarzyszeniu, a nie w strukturach urzędu gminy.
Wójt, jako kierownik urzędu gminy w rozumieniu art. 33 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, mieści się w kategorii kierownika urzędu samorządowego, o którym mowa w art. 541 ust. 7 ustawy o obronie Ojczyzny (dalej: ObrOjczyznyU). Jest zatem podmiotem formalnie legitymowanym do składania wniosków o wyłączenie od czynnej służby wojskowej. Uprawnienie to rozciąga się jednak wyłącznie na osoby pozostające w stosunku zależności organizacyjnej lub pracowniczej z urzędem gminy albo na osoby, których nieobecność bezpośrednio zagraża realizacji zadań publicznych tego urzędu.
Wójt gminy posiada zatem ograniczone i warunkowe uprawnienie do złożenia wniosku o wyłączenie od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny wobec kierowcy OSP, naczelnika OSP i prezesa OSP – wyłącznie w trybie art. 541 ust. 5 pkt 2 ObrOjczyznyU.
Powyższe uprawnienie dotyczy wyłącznie służby wojskowej w razie mobilizacji i w czasie wojny – nie obejmuje ćwiczeń wojskowych w czasie pokoju i jest uzależnione od wykazania:
1) istnienia stosunku zatrudnienia lub faktycznego powiązania funkcji danej osoby z działalnością urzędu gminy;
2) że powołanie tych osób groziłoby poważnym zakłóceniem realizacji zadań urzędu samorządowego niezbędnych dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa.
W przypadku naczelnika i prezesa OSP (pełniących funkcje społeczne w stowarzyszeniu będącym odrębnym podmiotem prawa) brak jest legitymacji procesowej wójta do złożenia ww. wniosku.
Jednocześnie ww. przepis nie ma zastosowania do ćwiczeń wojskowych żołnierzy pasywnej rezerwy.
Z kolei w art. 248 ust. 5 ObrOjczyznyU wskazano zamknięty katalog ustawowy osób, których nie powołuje się na ćwiczenia wojskowe i brak w nim osób pełniących funkcje w OSP, a ustawa nie przewiduje żadnego trybu wnioskowego dla wójta w tym zakresie.
Jeżeli natomiast wójt podpisał z OSP umowę w zakresie zabezpieczenia przeciwpożarowego gminy, to umowa ta nie kreuje podstawy prawnej do złożenia przez wójta wniosku o wyłączenie od czynnej służby wojskowej naczelnika czy prezesa OSP, skoro OSP pozostaje odrębnym stowarzyszeniem, a wójt nie jest pracodawcą tych osób.
Jak wskazano wcześniej, wójt jest podmiotem formalnie legitymowanym do składania wniosków o wyłączenie od czynnej służby wojskowej. Uprawnienie to rozciąga się jednak wyłącznie na osoby pozostające w stosunku zależności organizacyjnej lub pracowniczej z urzędem gminy albo na osoby, których nieobecność bezpośrednio zagraża realizacji zadań publicznych tego urzędu.
Podpisanie przez OSP z gminą umowy w zakresie zabezpieczenia przeciwpożarowego gminy nie przekształca prezesa, naczelnika czy kierowcy OSP w pracowników urzędu gminy ani samo przez się nie tworzy dodatkowej podstawy do formalnego wniosku z art. 541 ust. 5 pkt 2 ObrOjczyznyU.
