Obowiązek przeprowadzenia praktycznego sprawdzenia organizacji oraz warunków ewakuacji w budynkach szkoły wynika § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (dalej: OchrPożR), w którym zapisano, że w przypadku obiektów, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa powyżej 50 użytkowników, w szczególności:

1) szkół, przedszkoli,

2) internatów, domów studenckich

– praktycznego sprawdzenia organizacji oraz warunków ewakuacji należy dokonać co najmniej raz na rok, jednak w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników.

Próbna/ćwiczebna ewakuacja jest przeprowadzana po to, aby w sytuacji wystąpienia prawdziwego zagrożenia wszyscy pracownicy szkoły/placówki i uczniowie wiedzieli, jak się należy zachować na wypadek:

1) pożaru – gdy nieskuteczna okazała się likwidacja pożaru jeszcze w zarzewiu przy wykorzystaniu podręcznych środków gaśniczych,

2) zamachu terrorystycznego – np. po otrzymaniu informacji o podłożeniu ładunku wybuchowego lub innego środka niebezpiecznego,

3) zagrożenia NSCh (Najwyższego Stężenia Chwilowego) toksycznego związku chemicznego lub pyłu, jeśli czas wystąpienia skażonego obłoku powietrza jest większy niż 15 minut,

3) zagrożenia katastrofą budowlaną,

4) zagrożenia wybuchem gazu, które może być spowodowane awarią instalacji gazowej (np. jej rozszczelnieniem).

Właściciel lub zarządca obiektu powinien powiadomić właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej o terminie przeprowadzenia ww. działań, nie później niż na tydzień przed ich planowanym przeprowadzeniem.

Pamiętajmy, że zgodnie z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (dalej: BHPOśwR) plan ewakuacji szkoły lub placówki umieszcza się w widocznym miejscu, w sposób zapewniający łatwy do niego dostęp. Wymaga się, aby drogi ewakuacyjne były oznaczone w sposób widoczny, wyraźny i trwały.

Ewakuacja będzie przebiegała sprawnie i co za tym idzie bezpiecznie, jeśli w szkole/placówce będą stworzone odpowiednie warunki techniczno-budowlane oraz organizacyjne. Z zasadami i warunkami ewakuacji należy również zaznajomić wszystkie osoby przebywające w budynku – przede wszystkim nauczycieli i uczniów. Właśnie m.in. w tym celu jest przeprowadzana próbna (ćwiczebna) ewakuacja.

Obowiązki dyrektora i nauczycieli podczas ewakuacji

Za wypełnienie powyższych obowiązków oraz za zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu w szkole lub placówce, a także bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek odpowiedzialność ponosi dyrektor szkoły/placówki. Przypomnijmy, że to właśnie dyrektor:

1) zarządza ewakuację z budynku szkoły, w tym nakazuje:

a) ogłoszenie alarmu (trwający ok. 3 minut długi, przerywany dzwonek lub komunikat słowny Ewakuacja) oraz

b) powiadomienie straży pożarnej (osoby odpowiedzialne to pracownicy sekretariatu), w przypadku kiedy budynek nie jest wyposażony w dźwiękowy system ostrzegawczy, a system sygnalizacji pożarowej nie jest połączony z obiektem komendy Państwowej Straży Pożarnej;

2) nakazuje natychmiastowe:

a) otwarcie wyjść ewakuacyjnych (osobą odpowiedzialną jest w tym przypadku woźny, ewentualnie sprzątaczka) oraz

b) wyłączenie zasilania instalacji elektrycznej i gazowej (osoba odpowiedzialna za to zadanie to konserwator);

3) kieruje ewakuacją osób znajdujących się w budynku szkoły (uczniowie, nauczyciele, rodzice i opiekunowie, inni niepedagogiczni pracownicy);

4) zakazuje wejścia na teren szkoły wszystkim osobom z zewnątrz (osobą odpowiedzialną jest woźny lub sprzątaczka);

5) współpracuje ze strażą pożarną, w tym składa raport ww. służbie o stanie liczbowym osób ewakuowanych.

Pamiętajmy, że zgodnie z § 13 i § 14 BHPOśwR niedopuszczalne jest prowadzenie jakichkolwiek zajęć bez nadzoru upoważnionej do tego osoby, ale także przerw w zajęciach uczniowie powinni spędzać pod nadzorem nauczyciela. I to właśnie te osoby – upoważniona osoba lub nauczyciel odpowiadają za prawidłowe przeprowadzenie ewakuacji uczniów z budynku szkoły. W tym celu osoby te:

1) egzekwują od podopiecznych posłuch i dyscyplinę,

2) przeprowadzają liczenie uczniów przed opuszczeniem klasy i wyprowadzają ich parami na miejsce zbiórki do ewakuacji, gdzie ponownie sprawdzają stan osobowy uczniów,

3) przekazują informacje o stanie osobowym uczniów dyrektorowi szkoły.

Nauczyciele lub osoby upoważnione, którzy w czasie ogłoszenia ewakuacji nie prowadzą zajęć, a także inne osoby powinni przemieszczać się sami do miejsca zbiórki do ewakuacji, gdzie następnie zgłaszają się do kierującego ewakuacją dyrektora szkoły.

Po usłyszeniu sygnału alarmowego należy natychmiast przerwać prowadzone zajęcia i spokojnym głosem oznajmić uczniom, aby zachowali spokój.

Każdy uczeń przebywający w budynku szkoły po usłyszeniu alarmu ewakuacyjnego powinien bezwzględnie dostosować się do poleceń nauczyciela lub osoby upoważnionej do prowadzenia ewakuacji. Ponadto uczniowie powinni:

1) ustawić się parami przy drzwiach, twarzą w kierunku wyjścia,

2) zostawić plecaki, kurtki i inne przedmioty w klasie,

3) przekazać nauczycielowi informacje o uczniach przebywających poza klasą,

4) zgłaszać nauczycielowi natychmiastowo przypadki zasłabnięcia, omdlenia.

Klasa wychodzi pod opieką nauczyciela, który idzie jako ostatni (zabiera dziennik lekcyjny), upewniając się, że nikt nie został w pomieszczeniu. Po wyjściu z sali lekcyjnej nie należy zamykać drzwi na klucz.

Podstawowe zasady bezpiecznej ewakuacji uczniów i pracowników szkoły

Najważniejsze zasady ewakuacji są następujące:

1) ewakuację przeprowadzamy najkrótszą oznakowaną drogą ewakuacyjną (prawą stroną korytarza) wprost do ustalonego wcześniej miejsca zbiórki (najczęściej będzie to boisko szkolne, a w wyjątkowych przypadkach także inne wyznaczone miejsce znajdujące się na otwartej przestrzeni, wolne od potencjalnych zagrożeń),

2) nie wolno korzystać z wind (każdy zanik zasilania windy powoduje uwięzienie osób znajdujących się wewnątrz kabiny),

3) ewakuację rozpoczynamy od pomieszczeń, w których powstał pożar lub które znajdują się na drodze rozprzestrzeniania się ognia bądź pomieszczeń, z których wyjście lub dotarcie do bezpiecznych dróg ewakuacji może być odcięte przez pożar, zadymienie lub inne zagrożenie (w przypadku ewakuacji ćwiczebnej/próbnej można założyć pewien scenariusz postępowania, wyznaczając pomieszczenia, z których ewakuacja powinna być prowadzona w pierwszej kolejności – np. z sal z młodszymi klasami, sal zagrożonych np. wybuchem ze względu na zgromadzone tam substancje – mogą to być m.in. pracownie chemiczne i fizyczne, sal znajdujących się najbliżej wyjścia, aby nie kumulować w tych strefach nadmiernej liczby osób, od najwyższych pięter itp.),

4) w przypadku kiedy droga ewakuacyjna znajdująca się w strefie zagrożenia została zablokowana, należy zebrać uczniów w pomieszczeniu najdalej oddalonym od źródła pożaru i w miarę możliwości ewakuować na zewnątrz budynku przy współudziale strażaków z PSP, przy czym należy poinformować o tym fakcie kierującego ewakuacją (czyli dyrektora szkoły),

5) przyjmować pozycję pochyloną wchodząc do pomieszczeń lub stref silnie zadymionych oraz zabezpieczać drogi oddechowe (np. tkaniną ubrania, ewentualnie materiałem zmoczonym wodą),

6) przechodząc przez silnie zadymione odcinki dróg ewakuacyjnych należy poruszać się wzdłuż ścian, aby nie stracić orientacji co do kierunku ruchu (mniejsze zadymienie panuje w dolnych partiach pomieszczeń i korytarzy),

7) opuszczając pomieszczenia (miejsca) zadymione, należy zamykać okna i drzwi (ograniczamy rozprzestrzenianie się zadymienia), ale nie wolno ich ryglować,

8) osoby z ograniczoną zdolnością poruszania się należy ewakuować przy wykorzystaniu wózków bądź przenosić na rękach,

9) w miarę możliwości wraz z ewakuacją należy prowadzić akcję gaśniczą z wykorzystaniem podręcznego sprzętu ppoż.,

10) ewakuacja powinna przebiegać zgodnie ze znakami bezpieczeństwa rozmieszczonymi na drogach ewakuacyjnych,

11) w przypadku stwierdzenia, w miejscu zbiórki po ewakuacji, niezgodności stanu osobowego należy natychmiast zgłosić to kierującemu jednostkami ratowniczymi przybyłymi na miejsce akcji – czynności tej dokonuje dyrektor szkoły jako osoba kierująca ewakuacją.

Po przybyciu jednostek Państwowej Straży Pożarnej w trakcie akcji ewakuacyjnej, kierujący jej przebiegiem powinien złożyć krótką informację o przebiegu akcji, a następnie podporządkować się poleceniom dowódcy straży pożarnej.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego a organizacja ewakuacji w szkole

Pamiętajmy, że zgodnie z § 6 OchrPożR właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów bądź ich części stanowiących odrębne strefy pożarowe, przeznaczonych do wykonywania funkcji użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, magazynowych oraz inwentarskich, zapewniają i wdrażają instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, zawierającą:

1) warunki ochrony przeciwpożarowej, wynikające m.in. z:

a) przeznaczenia i sposobu użytkowania,

b) magazynowania (składowania) i warunków technicznych obiektu, w tym zagrożenia wybuchem;

2) określenie wyposażenia w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz sposoby poddawania ich przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym;

3) sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia;

4) sposoby zabezpieczenia prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, jeżeli takie prace są przewidywane do wykonania (w naszym przypadku na terenie szkoły/placówki);

5) warunki i organizację ewakuacji ludzi oraz praktyczne sposoby ich sprawdzania;

6) sposoby zapoznania użytkowników obiektu, w tym szczególnie zatrudnionych tam pracowników, z przepisami przeciwpożarowymi oraz treścią przedmiotowej instrukcji;

7) zadania i obowiązki w zakresie ochrony ppoż. osób będących ich stałymi użytkownikami;

8) plany obiektów, obejmujące także ich usytuowanie, oraz teren przyległy, z uwzględnieniem graficznych danych dotyczących w szczególności:

a) powierzchni, wysokości i liczby kondygnacji budynku,

b) odległości od obiektów sąsiadujących,

c) parametrów pożarowych występujących substancji palnych,

d) kategorii zagrożenia ludzi, przewidywanej liczby osób na każdej kondygnacji i w poszczególnych pomieszczeniach,

e) lokalizacji pomieszczeń i przestrzeni zewnętrznych zaklasyfikowanych jako strefy zagrożenia wybuchem,

f) warunków ewakuacji, ze wskazaniem kierunków i wyjść ewakuacyjnych oraz bezpiecznych miejsc zbiórki,

g) miejsc usytuowania urządzeń ppoż. i gaśnic, kurków głównych instalacji gazowej, materiałów niebezpiecznych pożarowo oraz miejsc usytuowania elementów sterujących urządzeniami przeciwpożarowymi,

h) hydrantów zewnętrznych oraz innych źródeł wody przeznaczonych do celów przeciwpożarowych,

i) dróg pożarowych i innych dróg dojazdowych, z zaznaczeniem wjazdów na ogrodzony teren szkoły/placówki;

9) wskazanie osób lub podmiotów opracowujących instrukcję.

Jak z tego widać, szczegółowe informacje na temat sposobu postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia oraz warunków i organizacji ewakuacji ludzi oraz praktycznych sposobów ich sprawdzania znajdziemy w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego opracowanej dla danej placówki oświatowej.