Praktycznie o organizacji wyborów

Organizacja wyborów samorządowych – wybrane zagadnienia

  • Publikacja przedstawia zadania, jakie stoją przed podmiotami zaangażowanymi w proces wyborów, w szczególności przed wójtem, burmistrzem, prezydentem, a w praktyce zazwyczaj wykonywane będą przez urzędników administracji samorządowej.
  • Opracowanie to wskazuje i wyjaśnia zmiany prawne i ich konsekwencje praktyczne wynikające z ustawy z 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych oraz z ustawy z 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw.
  • Dzięki tej publikacji Czytelnik uzyska wiedzę o regulacjach prawnych, ale także – co szczególnie cenne – o aspektach praktycznych dotyczących szeroko rozumianego procesu wyborczego, tj. obejmującego czas znacznie poprzedzający formalne rozpoczęcie okresu wyborczego przypadającego na dzień ogłoszenia rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów o zarządzeniu wyborców. Ujęte zostały w niej bowiem kwestie dotyczące podziału JST na okręgi wyborcze i obwody głosowania, jak również – jakże aktualne dzisiaj – zagadnienia prekampanii.


Fragment tekstu z poradnika:

Organizacja wyborów samorządowych – wybrane zagadnienia

 

  1. Podział na okręgi wyborcze

 

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ZwUdzObywU rady gmin zostały zobowiązane do dokonania podziału gmin na okręgi wyborcze w wyborach do rad gmin, w terminie 60 dni od dnia wejścia ZwUdzObywU w życie. Podziału dzielnic m.st. Warszawy na okręgi wyborcze zobowiązana była dokonać Rada m.st. Warszawy (na zasadach dotyczących gmin powyżej 20 000 mieszkańców). Zadanie to w wielu przypadkach nie wiązało się tylko z korektą dotychczasowych granic okręgów. Zmianie z większościowego na proporcjonalny (który obowiązywał dotychczas wyłącznie w miastach na prawach powiatu) uległ bowiem system wyborczy we wszystkich gminach powyżej 20 000 mieszkańców. Spowodowało to, że w 256 gminach, zamiast jednomandatowych, niezbędne było utworzenie okręgów wielomandatowych. Ponadto zmieniona została liczba radnych wybieranych w tych okręgach, z dotychczasowych 5–10 na 5–8 (art. 418 § 2 KodeksWyb)1 . W rezultacie w części gmin niezbędny był nowy podział. Realizacji tych zadań powinna jednak przyświecać podstawowa zasada stałości podziału na okręgi wyborcze (art. 419 § 1 KodeksWyb). Ów stały podział mógł, i nadal może, być modyfikowany wyłącznie w przypadku zmiany:

1) w podziale terytorialnym państwa,

2) granic jednostek pomocniczych gminy,

3) liczby mieszkańców danej gminy,

4) liczby radnych w radzie gminy lub zmiany liczby radnych wybieranych w okręgach wyborczych.

 

A zatem w gminach, w których dotychczasowy podział na okręgi wyborcze spełniał wymogi KodeksWyb, rada gmin powinna podjąć uchwałę w sprawie podziału gminy na okręgi wyborcze określającą takie same granice tych okręgów, jak dotychczas. Jeżeli rada dokonała zmiany w szerszym zakresie niż niezbędny, komisarz wyborczy zobowiązany był do stwierdzenia nielegalności tego podziału i wezwania rady do jego dokonania, w wyznaczonym terminie, zgodnie z prawem. W razie niezastosowania się rady do decyzji komisarza, to on zobowiązany był do dokonania podziału. Komisarz wyborczy powinien podjąć tego typu działania nadzorcze także w sytuacji, gdy konieczne było wyłącznie dokonanie zmiany liczby radnych wybieranych w poszczególnych wielomandatowych okręgach wyborczych, a rada podjęła uchwałę w sprawie zmiany ich granic.

 

W ramach swego rodzaju wsparcia prawnego dla organów gmin Państwowa Komisja Wyborcza zalecała, aby wójtowie, przed przedłożeniem wniosków w sprawie podziału gmin na okręgi wyborcze radom gmin, opracowany projekt podziału przedstawiali do konsultacji właściwym miejscowo komisarzom wyborczym. Zobowiązała jednocześnie komisarzy do udzielenia niezbędnej pomocy organom JST.

 

Rady gmin miały obowiązek dokonania podziału na okręgi wyborcze wyłącznie na wniosek wójta, mimo że nie były nim związane. Oznacza to, że nie mogły działać w tej sprawie z urzędu albo na wniosek złożony np. przez grupę radnych.

 

Stanowisko Państwowej Komisji Wyborczej z 29.3.2018 r., Nr ZPOW-521-18/18

 

 

Podział na okręgi wyborcze, ich granice i numery oraz liczbę radnych wybieranych w każdym okręgu, rada gminy ustala na wniosek wójta. Oznacza to zatem, że złożenie wniosku przez wójta w tym zakresie jest konieczne, mimo tego, iż rada nie jest związana tym wnioskiem. Rada gminy nie może natomiast w sprawie podziału na okręgi działać na wniosek złożony np. przez grupę radnych.

 

Dokonując podziału na okręgi wyborcze rady gmin zobowiązane były uwzględnić liczbę mieszkańców ujętych w ich stałych rejestrach na koniec kwartału poprzedzającego kwartał, w którym podział ten przeprowadzały (art. 12 ust. 2 ZwUdzObywU).

 

Ważne

 

Przez liczbę mieszkańców ujętych w stałym rejestrze wyborców danej gminy rozumie się sumę liczb:

1) wyborców ujętych w rejestrze wyborców z urzędu,
2) wyborców wpisanych do rejestru wyborców na wniosek,
3) pozostałych osób zameldowanych w gminie na pobyt stały, z wyjątkiem osób, co do których otrzymano zawiadomienie o wpisaniu do rejestru wyborców w innej gminie.

 

W podziale tym rady gmin uwzględniały liczbę radnych wybieranych do rad w wyborach w 2018 r., którą ustalił wojewoda w trybie art. 373 KodeksWyb.

 

Ponadto rady gmin przy dokonywaniu podziałów zobowiązane były do przestrzegania zasad określających, że:

1) w gminach na terenach wiejskich okręgiem wyborczym jest jednostka pomocnicza gminy (sołectwo);
2) w miastach przy tworzeniu okręgów wyborczych uwzględnia się utworzone jednostki pomocnicze;
3) jednostki pomocnicze gminy łączy się w celu utworzenia okręgu lub dzieli się na dwa lub więcej okręgów wyborczych, jeżeli wynika to z konieczności zachowania jednolitej normy przedstawicielstwa oraz jeżeli w gminie do 20 000 mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby inna niż jeden, a w gminie liczącej powyżej 20 000 mieszkańców – mniejsza niż pięć lub większa niż osiem (art. 417 § 2–4 i art. 418 KodeksWyb);
4) nie można tworzyć okręgów wyborczych składających się z:

  1. jednostki pomocniczej gminy i części innej jednostki pomocniczej gminy,
  2. niegraniczących ze sobą jednostek pomocniczych,
  3. jednostki pomocniczej gminy i części miasta.

 

Podział na okręgi wyborcze dokonywany jest według jednolitej normy przedstawicielstwa.

 

Zobacz także:

 

Więcej o wyborach samorządowych w module Ustrój i organizacja>>

 

 1    Liczba mandatów rozdzielanych w okręgach wyborczych jest najważniejszym parametrem charakteryzującym okręg wyborczy i wpływającym w sposób decydujący na ostateczny rozkład miejsc w danym organie władzy; zob. K. Rzążewski, W. Słomczyński, K. Życzkowski, Każdy głos się liczy. Wędrówka przez krainę wyborów, Warszawa 2014, s. 132.




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw nam swój numer telefonu
i adres e-mail, a skontaktujemy się z Tobą:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł