Pomoc społeczna. Świadczenia pieniężne. Komentarz

  • Od 1.1.2017 r. obowiązują zmiany dotyczące przyznawania zasiłków stałych w postępowaniu w sprawie ustalania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
  • Praktyczny komentarz wraz z wybranymi tezami orzecznictwa do art. 37–43, 53a oraz 92 ustawy z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) oraz omówienie procedury postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych. Każdy artykuł zawiera praktyczne ujęcie najważniejszych kwestii oraz odpowiedzi na trudne pytania dotyczące omawianej kwestii.
  • Publikacja skierowana jest do praktyków zajmujących się postępowaniem w sprawie przyznawania i ustalania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w jednostkach samorządu terytorialnego.
Fragment tekstu z poradnika:
Art. 37. [Zasiłek stały]

1. Zasiłek stały przysługuje:

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

2. Zasiłek stały ustala się w wysokości:

1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej – różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie;

2) w przypadku osoby w rodzinie – różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.

3. Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie.

4. W przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania lub zasiłku dla opiekuna, zasiłek stały nie przysługuje.

5. Osobę przebywającą w domu pomocy społecznej lub ubiegającą się o przyjęcie do niego uznaje się za osobę samotnie gospodarującą, jeżeli przed przyjęciem do domu pomocy społecznej lub rozpoczęciem oczekiwania na miejsce w takim domu była uprawniona do zasiłku stałego.

6. Przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego.

I. Komentarz


2. Wypłata świadczeń pieniężnych

Zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.; dalej: PomSpołU) świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Świadczenia z pomocy społecznej mogą być świadczeniami jednorazowymi, okresowymi bądź przyznawanymi na dłuższy czas. W przypadku świadczeń okresowych mogą zaistnieć sytuacje, kiedy osoba po zamknięciu okresu pobierania jednego świadczenia uruchamia procedurę związaną z nabyciem świadczenia na kolejny okres. Z tego typu sytuacją można zetknąć się wówczas, gdy osoba pobierała zasiłek stały z uwagi na niepełnosprawność i utraciła to świadczenie z uwagi na upływ czasu, na jaki legitymowała się uprawniającym do uzyskania danego zasiłku stopniem niepełnosprawności i ponownie ubiega się o jego przyznanie. Innymi słowy osoba taka występuje o kontynuację takiego świadczenia. Sytuacja osoby ubiegającej się o zasiłek stały w obu wyodrębnionych przypadkach będzie odmienna, gdyż w odniesieniu do pierwszej sytuacji istotny będzie miesiąc złożenia wniosku do organu administracji, to w drugim przypadku, jak się akcentuje w orzecznictwie sądów administracyjnych, istotne będzie to, czy wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności będzie złożony w okresie pobierania dotychczasowego świadczenia lub będzie związany z nim przyczynowo-skutkowo. W tego typu przypadkach uznaje się, że jest to kontynuacja dotychczasowego świadczenia i wiążący jest pierwszy wniosek o jego przyznanie. W kontekście tego odnieść należy się do treści wyroku TK z 6.10.2015 r. (SK 19/14, Legalis), w którym to TK orzekł, że art. 106 ust. 3 PomSpołU w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niemającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i sprost.; dalej: Konst). Jednocześnie TK zaznaczył, że przepis ten w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 31.12.2016 r. W uzasadnieniu do tego wyroku Trybunał wskazał, że art. 67 ust. 2 Konst nie określa bezpośrednio wysokości, charakteru, przesłanek ani trybu przyznawania świadczeń gwarantujących prawo do pomocy społecznej. Elementy te muszą być jednak ukształtowane w taki sposób, by osoba niezdolna do pracy i pozostająca bez środków do życia mogła nabyć świadczenia wchodzące w zakres tego prawa. W przypadku zasiłku stałego przesłanki jego nabycia (niepełnosprawność uniemożliwiająca pracę oraz brak dochodów) zostały określone prawidłowo. Niepoprawnie skonstruowano jednak tryb nabycia tych świadczeń – sposób jego ukształtowania sprawia, że może upłynąć długi okres od spełnienia przesłanek (niepełnosprawność i brak dochodu) do czasu realizacji prawa. Przyjmując, że świadczenia z pomocy społecznej przysługują po spełnieniu przesłanek, należy je przyznawać od chwili ich wystąpienia. Jeżeli zatem osoba wystąpiła o stwierdzenie niepełnosprawności, a następnie ze względu na tę niepełnosprawność, powodującą brak środków utrzymania, występuje o zasiłek stały, świadczenie to powinno zostać jej przyznane od dnia stwierdzenia niepełnosprawności uniemożliwiającej podjęcie pracy (po stwierdzeniu, że ta niepełnosprawność jest źródłem braku dochodu). Przyznanie zasiłku stałego z datą późniejszą byłoby możliwe, gdyby organ stwierdził, że wystąpienie niepełnosprawności nie od razu łączyło się z brakiem środków utrzymania, a tylko z utratą dochodu z pracy.

Przywołanie tezy i uzasadnienia powyższego wyroku TK posiada istotne znaczenie z dwóch powodów. Po pierwsze, TK orzekł, że przedmiotowy przepis traci swoją moc z dniem 31.12.2016 r. Trybunał Konstytucyjny uznał niekonstytucyjność art. 106 ust. 3 PomSpołU we wskazanym zakresie, jednak korzystając z uprawnień wynikających z postanowień art. 190 ust. 3 Konst przewidział inny termin utraty jego mocy obowiązującej. W tym zakresie TK korzystał z uprawnienia mającego zakotwiczenie w przepisie Konst, a to oznacza, że wskazując datę 31.12.2016 r. orzekł, że do tego dnia organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne obowiązane są ten przepis stosować. Drugim powodem znaczenia przywołanego orzeczenia TK jest zamieszczone w nim stwierdzenie, że w kontekście będącego przedmiotem oceny art. 106 ust. 3 PomSpołU przyznanie zasiłku stałego z datą późniejszą byłoby możliwe, gdyby organ stwierdził, że wystąpienie niepełnosprawności nie od razu łączyło się z brakiem środków utrzymania, a tylko z utratą dochodu z pracy. Trybunał Konstytucyjny nie łączył zatem w sposób bezwarunkowy daty orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z przyznaniem zasiłku stałego, lecz widział konieczność dokonania jeszcze indywidualizacji sytuacji danej osoby i dopiero podjęcie rozstrzygnięcia.

W kontekście przywołanego wyroku dostrzec należy również postanowienia ustawy z 2.12.2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2174; dalej: ZmPomSpołU16). Zgodnie z treścią art. 1 ZmPomSpołU16 w przypadku złożenia przez osobę, która nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS lub orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wniosku o przyznanie zasiłku stałego wraz z wymaganą dokumentacją oraz potwierdzeniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia uzależnionego od niezdolności do pracy albo wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku stałego, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego: w przypadku spełnienia warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 i 4 PomSpołU, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy – postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia; w przypadku niespełnienia któregokolwiek z warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 lub 4 PomSpołU, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy – odmawia się przyznania zasiłku stałego. Na okres zawieszenia postępowania przyznaje się z urzędu zasiłek okresowy w wysokości i na zasadach określonych w art. 38 PomSpołU. Jeżeli orzeczenie, o którym mowa powyżej, zostanie dostarczone w terminie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z potwierdzeniem, o którym mowa w art. 37 ust. 7 PomSpołU. Do ustalenia kwoty zasiłku stałego za okres pobierania zasiłku okresowego w trakcie zawieszenia postępowania art. 37 ust. 6 PomSpołU nie stosuje się. Jeżeli orzeczenie, o którym mowa powyżej, zostanie dostarczone po upływie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym dostarczono orzeczenie. Do ustalenia kwoty zasiłku stałego za miesiąc, w którym dostarczono orzeczenie, o którym mowa w art. 106 ust. 7 PomSpołU, nie stosuje się art. 37 ust. 6 PomSpołU w przypadku pobierania zasiłku okresowego w trakcie zawieszenia postępowania. W przypadku niedostarczenia orzeczenia, o którym mowa w ust. 7, w terminie 3 lat od dnia zawieszenia postępowania, zawieszone postępowanie podejmuje się z urzędu.

II. Tezy z orzecznictwa

1. Pojęcie osoby samotnie gospodarującej

Skoro istotą wspólnego gospodarowania jest także pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą się mieszka, to stwierdzony w trakcie wywiadu środowiskowego fakt wspólnego zamieszkiwania strony z matką oraz przeznaczania na utrzymanie domu i rodziny przede wszystkim kwoty świadczenia pielęgnacyjnego matki otrzymywanego z tytułu sprawowanej opieki nad stroną, nie pozwala na traktowanie strony jako osoby samotnie gospodarującej (wyr. WSA w Białymstoku z 15.11.2016 r., II SA/Bk 453/16, Legalis).

2. Okres pozbawienia statusu bezrobotnego z tytułu przyznania na czas oznaczony zasiłku związanego ze stwierdzeniem czasowej niezdolności do pracy

Osoba niezdolna do pracy nie może korzystać ze statusu bezrobotnego, może natomiast uzyskać w określonym przypadku zasiłek stały. Natomiast osoba, której przyznano zasiłek stały na podstawie art. 37 PomSpołU, nie może korzystać ze statusu osoby bezrobotnej z uwagi na brzmienie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. 1 ustawy z 20.4.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 645 ze zm.; dalej: PromZatrU). Zatem zgodna z Konst wykładnia przepisu art. 33 ust. 4 pkt 1 oraz art. 78 ust. 4 PromZatrU powinna prowadzić do wniosku, że przyznanie bezrobotnemu zasiłku stałego lub innego świadczenia związanego ze stwierdzeniem jego niezdolności do pracy na okres oznaczony powinno skutkować pozbawieniem statusu osoby bezrobotnej na okres, na który przyznano ten zasiłek lub inne świadczenie (wyr. WSA w Gdańsku z 20.6.2013 r., III SA/Gd 405/13, Legalis).

3. Zaliczenie do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie renty odszkodowawczej

Renta odszkodowawcza przyznana na podstawie przepisów prawa cywilnego podlega wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego przy ustalaniu uprawnienia do uzyskania zasiłku stałego z pomocy społecznej (wyr. WSA w Białymstoku z 20.12.2012 r., II SA/Bk 740/12, Legalis).

III. Z praktyki

Wygaśnięcie prawa do zasiłku stałego z powodu śmierci osoby uprawnionej wymaga wydania decyzji

PROBLEM: Zmarła osoba pobierająca zasiłek stały. Czy konieczne jest wydanie decyzji wygaszającej prawo do zasiłku, czy wystarczy dołączyć akt zgonu do teczki osobowej?

Zgodnie z przepisem art. 162 § 3 ustawy z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; KPA) organ stwierdza wygaśnięcie decyzji w drodze decyzji. Uzyskanie przez organ aktu zgonu stanowi jedynie przesłankę do ustalenia zaistnienia bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 162 § 1 pkt 1 KPA, w dalszej zaś konsekwencji, stanowi podstawę do wydania ww. decyzji.

Zgodnie z przepisem art. 162 § 1 pkt 1 KPA organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Z przepisu art. 162 § 1 pkt 1 KPA wyprowadza się dwie normy prawne.

Pierwsza z nich wskazuje, że organ jest zobligowany do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, jeżeli stała się ona bezprzedmiotowa, a jej wygaszenie nakazuje przepis prawa. Druga (dotyczy ona sytuacji wskazanej w zapytaniu) uprawnia natomiast organ do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, jeżeli stała się ona bezprzedmiotowa i leży to w interesie społecznym lub interesie strony.

Bezprzedmiotowość decyzji wynika z ustania prawnego bytu elementu stosunku materialnoprawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej, a to z powodu zgaśnięcia podmiotu, zniszczenia lub przekształcenia rzeczy, rezygnacji uprawnień przez stronę czy też na skutek zmiany stanu faktycznego uniemożliwiającego wykonanie decyzji albo z powodu zmiany stanu prawnego, ale tylko jeżeli powoduje taki skutek (por. wyr. NSA z 5.7.2016 r., II OSK 2351/15, Legalis). Bezprzedmiotowość o charakterze podmiotowym polega na tym, że przestaje istnieć podmiot stosunku prawnego. Sytuacja taka ma miejsce wtedy, gdy następuje np. śmierć podmiotu uprawnionego (por. wyr. WSA w Łodzi z 9.6.2015 r., II SA/Łd 1179/14, Legalis).

Zgodnie z przepisem art. 162 § 3 KPA organ stwierdza wygaśnięcie decyzji w drodze decyzji. Uzyskanie przez organ aktu zgonu stanowi jedynie przesłankę do ustalenia zaistnienia bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 162 § 1 pkt 1 KPA, w dalszej zaś konsekwencji, stanowi podstawę do wydania ww. decyzji.

Zobacz także:

Więcej o świadczeniach z pomocy społecznej znajdziesz w module Pomoc społeczna >>



 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych