Małżeńskie prawo majątkowe. Komentarz

  • W komentarzu omówiono szczegółowo małżeńskie ustroje majątkowe, kwestie mieszkaniowe, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a także zmiany z 2017 r. w zakresie prawa spadkowego. Publikacja będzie pomocna również w kwestiach związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez małżonków.
  • Wszystkie tematy omówione zostały w formie komentarza tezowego, zawierającego eksperckie ujęcie najważniejszych kwestii, dotyczących omawianego zagadnienia prawnego. W dalszej części można znaleźć również poglądy doktryny i najnowsze orzecznictwo.
  • W publikacji zamieszczono dodatkowo wzory pism procesowych i wniosków, m.in.: pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej, wniosek o pozbawienie małżonka samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym, pozew o alimenty, umowę o podział majątku wspólnego, pozew o uznanie małżonka za niegodnego dziedziczenia.

Fragment tekstu z poradnika:

Art. 27 [Zaspokajanie potrzeb rodziny]

Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

A. Komentarz tezowy

Art. 514 [Żądanie wyrównania dorobków]
§ 1. Po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa.
§ 2. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków.
§ 3. W razie braku porozumienia między stronami co do sposobu lub wysokości wyrównania, rozstrzyga sąd.

1. Potrzeba wyrównania dorobków aktualizuje się z chwilą ustania małżeństwa, zmiany umowy majątkowej, w tym także na zwykłą rozdzielność majątkową, a także z momentem ustanowienia przymusowej rozdzielności, czy to z mocy prawa, czy na skutek prawomocnego orzeczenia sądu.
2. W związku z potrzebą wyrównania dorobków ustawa nie wyposaża małżonków w udział o charakterze rzeczowym, a jedynie w wierzytelność.
3. Obowiązek wyrównania dorobków aktualizuje się z chwilą zgłoszenia stosownego żądania.
4. Przesłankami żądania są: ustanie rozdzielności majątkowej, różnica w dorobkach, przy czym dorobek żądającego wyrównania musi być mniejszy od dorobku współmałżonka.
5. Żądanie wyrównania dorobków jest roszczeniem majątkowym i podlega przedawnieniu po upływie 10 lat od chwili ustania rozdzielności majątkowej.
6. Wyrównanie dorobków następuje w trybie zwykłego procesu.
7. Ważną przyczyną uzasadniającą zmniejszenie obowiązku wyrównania dorobku jest nie tylko naganne, sprzeczne z interesem rodziny postępowanie małżonka, którego dorobek jest mniejszy. Rozliczenie powinno być sprawiedliwe, a więc uwzględnieniu podlega także, np. dobro dzieci, stan zdrowia małżonka, długi pozostające w związku ze wspólnością małżonka.
8. Właściwość sądu przewidziana została na wypadek sporu co do sposobu lub wysokości wyrównania, a nie w sytuacji, czy istnieją „ważne powody” do zmniejszenia obowiązku zakresu wyrównania dorobków.
9. Sąd wyrokiem wskazuje sposób oraz wysokość wyrównania. Ewentualne zmniejszenie wyrównawczego obowiązku jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia.

B. Część opisowa

Dochodzenie wyrównania dorobków

W przepisie art. 514 ustawy z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2015 r. poz. 2082 ze zm.; dalej: KRO) została zawarta cała istota rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobku. To, co charakterystyczne bowiem dla tego reżimu, to fakt, że jego indywidualne cechy ujawniają się dopiero po ustaniu małżeństwa. Precyzyjniej rzecz ujmując, po ustaniu rozdzielności majątkowej, o czym wprost stanowi art. 514 § 1 KRO. Skoro jednak żądanie wyrównania dorobku można zgłosić po ustaniu rozdzielności majątkowej, to powstaje pytanie o prawo do żądania wyrównania dorobku w sytuacjach, gdy małżonkowie dokonali zmiany umowy majątkowej i przyjęli ustrój umownej rozdzielności albo zostali objęci przymusową rozdzielnością majątkową na skutek, np. ubezwłasnowolnienia lub uznania małżonka za upadłego. W literaturze (Np. A. Kozioł, Ustroje majątkowe małżeńskie po nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, cz. II, MoP 2005, Nr 16, s. 791) słusznie podniesiono w związku z tym, że literalna wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do rozwiązań sprzecznych z celem zakończenia rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobku. Jest nim niewątpliwie sprawiedliwy podział zysku po ustaniu umownego reżimu. 

Wobec niedoprecyzowania treści art. 514 § 1 KRO podkreślenia zatem wymaga, że potrzeba wyrównania dorobku aktualizuje się nie z ustaniem rozdzielności majątkowej jako takiej, a z chwilą ustania rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobku. Przyjęcie literalnej interpretacji oznaczałoby, że w praktyce, pomimo ustania ustroju, nie powstałby w ogóle obowiązek podziału dorobku, czego nie da się pogodzić z regułami wykładni funkcjonalnej.

Reasumując, potrzeba wyrównania dorobków aktualizuje się z chwilą ustania małżeństwa (rozwód, unieważnienie małżeństwa), zmiany umowy majątkowej z rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobku na zwykłą rozdzielność majątkową, a także z momentem ustanowienia przymusowej rozdzielności, czy to z mocy prawa, czy na skutek prawomocnego orzeczenia sądu. 

Ustawa z chwilą ustania rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobku nie gwarantuje małżonkom udziału o charakterze rzeczowym w przyroście majątku. Zamiast tego mamy do czynienia z wierzytelnością na wzór prawa obligacyjnego. Taki charakter obowiązku wyrównania dorobku sprawia, że z chwilą ustania ustroju majątkowego, po pierwsze, nie powstaje on z mocy prawa, po drugie, z tą chwilą nie staje się współwłaścicielem udziału w zgromadzonym majątku. Będąc wierzycielem, a nie współwłaścicielem w dorobku, z natury rzeczy jego pozycja jest słabsza. Można zatem obrazowo powiedzieć, że małżonkowi słabszemu ekonomicznie, np. z chwilą rozwodu nic się nie należy. Musi on żądać swoistej rekompensaty za lata pracy na rzecz gospodarstwa domowego. Zatem z małżonka nieaktywnego musi przejść transformację w małżonka aktywnego, co po wielu latach małżeństwa może być istotną barierą w dochodzeniu swych praw. 

Obowiązek wyrównania aktualizuje się dopiero z chwilą zgłoszenia stosownego żądania, mianowicie z chwilą ustania rozdzielności, małżonek słabszy ekonomicznie, który np. zgodnie z przyjętym przez małżonków podziałem ról zajmował się domem i wychowaniem dzieci, w następstwie czego jego dorobek w rozumieniu art. 513 § 1 KRO jest mniejszy niż dorobek współmałżonka, został wyposażony w prawo żądania wyrównania różnicy w przyroście wartości majątków. Uprawnienie to może realizować na dwa sposoby – albo przez zapłatę, albo przez żądanie przeniesienia prawa. Przesłankami zatem skutecznego żądania są:
1)    ustanie rozdzielności majątkowej;
2)    różnica w dorobkach małżonków, przy czym dorobek żądającego wyrównania jest mniejszy od dorobku współmałżonka.

Treścią żądania wyrównania dorobków jest roszczenie o zapłatę lub o przeniesienie prawa. Odpowiada ono więc pojęciu roszczenia majątkowego w rozumieniu art. 117 § 1 KC. Jako takie ulega przedawnieniu po upływie 10 lat od chwili ustania rozdzielności majątkowej (art. 118 KC). Przepis art. 514 § 1 KRO przewiduje dwa tryby wyrównania dorobków: sądowy i umowny. Z natury rzeczy tryb sądowy zastrzeżony jest w sytuacji sporu między małżonkami co do samej potrzeby wyrównania dorobku, ustalenia jego wartości, zakresu i rodzaju wyrównania. W tym ostatnim przypadku mieści się także spór o ewentualne zmniejszenie obowiązku wyrównania dorobków, uregulowane w art. 514 § 2 KRO. Wyrównanie dorobków następuje w trybie postępowania procesowego.
Zobacz także:
Więcej o małżeńskim prawie majątkowym znajdziesz w module Pomoc społeczna >>



 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych