Kodeks postępowania administracyjnego. Dowody. Komentarz


  • Reforma postępowania administracyjnego wprowadzona ustawą z 7.4.2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) spowodowała liczne zmiany w KPA, począwszy od 1.6.2017 r. Zmiany objęły także działu KPA dotyczący dowodów w postępowaniu administracyjnym.
  • Publikacja omawia procedurę dotyczącą przeprowadzania postępowania dowodowego, z uwzględnieniem najnowszych zmian w prawie. Komentarz zawiera również szeroki zbiór orzecznictwa sądowego oraz odpowiedzi na praktyczne pytania odnoszące się do toku procedowania.
  • Komentarz to praktyczna pomoc dla wszystkich osób biorących udział w postępowaniu administracyjnym, w tym odpowiedzialnych za przeprowadzenie dowodów. Pozycja stanowi również źródło wiedzy dla zainteresowanych reformą postępowania administracyjnego.

Fragment tekstu z poradnika:
I. Komentarz

1. Czynny udział strony w postępowaniu

Artykuł 81 KPA jest praktycznym odzwierciedleniem przyznanej stronom postępowania administracyjnego gwarancji czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Żadnej okoliczności organ nie może zatem uznać za udowodnioną, o ile nie zapewnił stronie możliwości wypowiedzenia się, przed zakończeniem postępowania dowodowego, co do zgromadzonych i przeprowadzonych dowodów. Po stronie organu ciąży zatem obowiązek należytego udokumentowania, że wymóg określony tym przepisem został dochowany (poprzez dołączenie do akt sprawy np. dowodu wezwania strony do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się, protokołu z rozprawy). Należy podkreślić, że przepis art. 81 KPA nie wprowadza po stronie organu obowiązku uzyskania stanowiska strony co do zebranego materiału dowodowego – organ musi jedynie zapewnić stronie taką możliwość, a wyłącznie do jej decyzji należy, czy z uprawnienia tego zechce skorzystać. W konsekwencji należy uznać, że okoliczności faktyczne, których ustalenia organ dokonał w ramach postępowania dowodowego, w których strona nie miała możliwości uczestniczyć, nie mogą być uznane za okoliczności prawidłowo udowodnione w toku postępowania.

Dla realizacji tego uprawnienia strony niezbędne jest zarówno zapewnienie stronie możliwości czynnego udziału w przeprowadzanych dowodach oraz możliwości zapoznania się z całością materiału zgromadzonego w toku postępowania dowodowego, po jego zakończeniu.

Należy także pamiętać, że w świetle art. 77 § 4 KPA, organ administracji publicznej rozstrzygając sprawę opierać się może nie tylko na zgromadzonym materiale dowodowym, ale również na faktach powszechnie znanych lub faktach znanych organowi z urzędu, które w świetle ww. przepisu nie wymagają dowodu, ale bezwzględnie powinny być stronie również zakomunikowane.

Przepis art. 81 KPA obowiązuje na wszystkich etapach postępowania administracyjnego, na których przeprowadza się czynności dowodowe – a zatem zarówno w postępowaniu przed organem I, jak i II instancji oraz w postępowaniu prowadzonym w jednym z trybów nadzwyczajnych.

2. Okoliczności wyłączające

Zgodnie z przepisem art. 81 KPA in fine, okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 KPA, wyłączają ciążący na organie administracji publicznej obowiązek uznawania za udowodnione tylko takich okoliczności faktycznych, co do których strona miała możliwość wypowiedzenia się na etapie postępowania dowodowego. Artykuł 10 § 2 przewiduje bowiem, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 (czyli zasady ogólnej przewidującej, że organy administracji są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań) w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (stan wyższej konieczności).

II. Tezy z orzecznictwa

Strona musi mieć głos

Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia skarżącego oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie, uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył nie tylko obowiązek ustalony w art. 10 § 1 KPA, lecz także przepis art. 81 KPA, w myśl którego okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (wyrok WSA we Wrocławiu z 8.9.2016 r., IV SA/Wr 166/16, Legalis).

Zachowanie wymagań art. 79 i 81 KPA, niezależnie od treści i wagi przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem administracji państwowej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mającym wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA w Warszawie z 21.6.2016 r., II OSK 2537/14, Legalis).

Wynikające z KPA obowiązki organu dotyczące prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym m.in. obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy nie mogą być absolutyzowane. Dlatego właśnie prawo zapewnia stronie czynny udział w postępowaniu, aby ta, dowodząc swych praw, dowodziła również okoliczności stanowiących ich podstawę. Strona, rezygnując z tego uprawnienia i przerzucając cały ciężar dowodowy na organ, niejako więc sama godzi się na ustalenia poczynione przez organ. Nie można więc zasadnie zarzucić organowi naruszenia obowiązku wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, jeżeli samemu nie podejmuje się żadnych działań umożliwiających organowi zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie materiału dowodowego (wyrok NSA w Warszawie z 25.5.2011 r., II GSK 527/10, Legalis).

III. Z praktyki

Wypełnienie obowiązku z art. 81 KPA na etapie postępowania odwoławczego

Problem: Czy w sytuacji, w której organ administracji prowadzący postępowanie w I instancji nie dopełnił obowiązku z art. 81 KPA, brak ten może być uzupełniony przez organ II instancji na etapie postępowania odwoławczego?

Obowiązek zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów zawsze ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie jest dopuszczalne uzupełnienie, na etapie postępowania przed organem odwoławczym, braku polegającego na niewypełnieniu normy z art. 81 KPA przez organ administracji prowadzący postępowanie w I instancji. Co prawda sytuacja, w której organ II instancji dopełniłby obowiązku, o którym mowa w art. 81 KPA, faktycznie powodowałaby, że strona przed wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie miałaby możliwość zaznajomienia się z materiałami dowodowymi zgromadzonymi w sprawie i wypowiedzenia się co do ich treści, tym niemniej oznaczałoby to de facto pozbawienie strony prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez dwie instancje. Tylko organ II instancji orzekałby bowiem na podstawie całokształtu materiału dowodowego, rozumianego jako dowody zgromadzone w sprawie oraz stanowiska przedstawione przez uczestników postępowania, organ pierwszoinstancyjny natomiast naruszył uprawnienia strony w tym zakresie i orzekł na podstawie niepełnego być może materiału dowodowego.

Zobacz także:

Więcej o dowodach w postępowaniu administracyjnym znajdziesz w module Postępowanie administracyjne i egzekucyjne >>



 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych