Kodeks karny. Komentarz

  • Od 1.6.2017 r. weszła w życie zmiana, która dotyczy zwiększenia bezpieczeństwa na drogach, a także zapewnienia możliwości skutecznego oraz rzeczywistego stosowania przez organy procesowe reakcji karnej w sprawach o wykroczenia poprzez wydłużenie terminów przedawnienia karalności tych czynów.
  • Komentarz wzbogacony o najnowsze orzeczenia Sądu Najwyższego, Sądów Apelacyjnych, Trybunału Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz znowelizowany stan prawny.
  • Publikacja to niezbędna pomoc dla praktyków prawa karnego, w tym organów wymiaru sprawiedliwości – sędziów, prokuratorów, referendarzy sądowych, obrońców oraz stron i innych uczestników postępowania karnego.

Fragment tekstu z komentarza:

Art. 1 [Warunki odpowiedzialności]

KOMENTOWANY PRZEPIS

§ 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.
§ 2. Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu.

Uzasadnienie rządowego projektu KK: „Nowy Kodeks zajmuje stanowisko, że konieczne jest wyrażenie w Kodeksie karnym wprost uzależnienia odpowiedzialności karnej od winy. Przemawia za tym także potrzeba wzmocnienia funkcji gwarancyjnej prawa karnego. Kierując się wskazaniami współczesnej doktryny prawa karnego, Kodeks wyraźnie oddziela winę od podmiotowej strony czynu zabronionego (umyślności albo nieumyślności). Granice winy są precyzowane w przepisach rozdziału III (wyłączający winę stan wyższej konieczności – art. 26 § 2 KK, usprawiedliwiony błąd co do okoliczności wyłączającej bezprawność czynu albo winę – art. 29 KK lub co do bezprawności czynu – art. 30 KK, niepoczytalność – art. 31 § 1 KK). Nie wyłącza się jednak jeszcze innych sytuacji wyjątkowych, w których mimo popełnienia czynu zabronionego nie będzie można przypisać sprawcy winy. Kodeks wprowadza więc jednoznacznie zasadę odpowiedzialności tylko za czyn zawiniony. Nie przesądza jednak akceptacji określonej teorii winy, pozostawiając to doktrynie i orzecznictwu. Wprowadzenie przepisu wymagającego przypisania winy zmusi sądy do poświęcenia temu zagadnieniu w postępowaniu znacznie więcej uwagi, niż ma to miejsce dotychczas. Wina musi być samodzielnie ustalonym w postępowaniu karnym elementem przestępstwa” (Uzasadnienie, s. 118–119).

I. Zasada legalizmu

1. Treść zasady nullum crimen, nulla poena sine lege poenali anteriori. Przepis art. 1 § 1 KK zawiera określenie zasadniczych elementów struktury przestępstwa oraz wskazuje jedną z ustawowych podstaw odpowiedzialności karnej, stanowiącą naczelną zasadę prawa karnego materialnego – zasadę legalizmu. Mieści się ona w formule nullum crimen, nulla poena sine lege poenali anteriori, co oznacza, że nie ma przestępstwa bez ustawy, nie ma kary bez ustawy oraz ustawa nie działa wstecz. Zarówno przestępstwo, jak i kara muszą być określone przez ustawę i to ustawę wcześniejszą od daty popełnienia czynu zabronionego (czas popełnienia czynu zabronionego – zob. uwagi do art. 6). Wynika stąd wskazanie, że jedynym źródłem prawa karnego może być ustawa, co stawia poza nawias źródeł prawa karnego zarówno zwyczaj, jak i orzecznictwo sądowe oraz doktrynę. Nie może go tworzyć także prawo miejscowe (wyr. TK z 8.7.2003 r., P 10/02, OTK-A 2003, Nr 6, poz. 62).

Zasada ujęta w art. 1 KK obejmuje cztery reguły szczegółowe: zasadę nullum crimen, nulla poena sine legescripta – przez co należy rozumieć nakaz określoności przestępstwa (typizacja czynu zabronionego) i kary przez ustawę, czyli akt normatywny odpowiadający określonym wymogom ustalonym prawem (szerzej o zasadzie nullum crimen sine lege scripta zob. A. Grześkowiak, Zasada, s. 79–101); zasadę nullum crimen, nulla poena sine legestricta – zawierającą zakaz analogii i wykładni rozszerzającej na niekorzyść sprawcy czynu zabronionego; zasadę nullum crimen, nulla poena sine legecerta – z czego wynika zakaz tworzenia niedookreślonych i nieostrych typów przestępstw i nieokreślonych kar grożących za przestępstwo (szerzej o zasadzie nullum crimen sine lege certa zob. L. Gardocki, Zasada, s. 71–79), oraz nullum crimen, nulla poena sine legepraevia, zawierającą zakaz nadawania wstecznej mocy ustawie, jeżeli pogorszyłoby to sytuację prawną sprawcy.

Taką szczegółową ekspozycję treści zasady zawartej w art. 1 § 1 KK potwierdza orzecznictwo sądowe. „Z (…) zasady nullum crimen nulla poena sine lege poenali anteriori wywodzą się między innymi zasady nullum crimen sine lege certa (maksymalnej określoności czynów zabronionych, tak aby odróżnić czyny zabronione przez ustawę od niezabronionych) nullum crimen sine lege scripta (nakazującej, by prawo karne było prawem zawartym w ustawie) oraz nullum crimen sine lege stricta (zakazującej stosowania analogii i wykładni rozszerzającej na niekorzyść sprawcy)” (post. SN z 19.12.2007 r., V KK 101/07, KZS 2008, Nr 4, poz. 23).

2. Treść zasady nulla poena sine lege. Przepis art. 1 § 1 KK statuuje również zasadę nulla poena sine lege. Kara lub jakikolwiek inny środek penalny grożący za przestępstwo powinny być przewidziane ustawą. Ustawa, i tylko ona, może wskazywać rodzaj i granice grożącej kary i wiązać ją jednoznacznie z określonym typem rodzajowym przestępstwa. Zasada nulla poena sine lege nie podaje miejsca w ustawie, w którym określenie kary powinno nastąpić. Jednak zgodnie z zasadą określoności w przepisie zawierającym typizację zabronionego zachowania powinna się także znajdować norma określająca sankcję, a w jej ramach – kara grożąca za popełnienie przestępstwa. Środki karne, probacyjne i inne konsekwencje prawnokarne popełnienia czynu zabronionego mające zastosowanie do przypadków wskazanych w ustawie karnej mogą znaleźć ujęcie w Części ogólnej KK, niekoniecznie muszą być podane przy każdym typie rodzajowym przestępstwa.

Zobacz także:

Więcej o zmianach w prawie karnym znajdziesz w module Informacja publiczna, bezpieczeństwo publiczne >>




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych