Ustalanie dochodu dla celów pomocy społecznej – odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej

Aby prawidłowo odpowiedzieć na zadane pytanie, musimy odnieść się do definicji dochodu, która została uregulowana w art. 8 PomSpołU.

Na gruncie PomSpołU przez pojęcie dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 4 PomSpołU. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych definiując pojęcie dochodu, ustawodawca nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie – traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Rozważania, czy odsetki od depozytu (czy też innego sposobu przechowywania środków) należy traktować jako dochód dla celów pomocy społecznej, prowadzone są najczęściej na marginesie rozważań dotyczących oszczędności i ich wpływu na ustalenie dochodu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych znajdziemy więc pogląd, zgodnie z którym: „Za dochód nie można uznać wypłaty środków zgromadzonych uprzednio przez stronę na jej rachunku bankowym, książeczce oszczędnościowej, lokacie oszczędnościowej lub innej formie przechowywania i oszczędzania środków pieniężnych. Wypłata tych środków (oszczędności) nie powoduje bowiem przysporzenia majątkowego po stronie ich dysponenta, lecz stanowi tylko czynność polegającą na zmianie sposobu przechowywania już wcześniej posiadanych środków. Nie dotyczy to jedynie wypłaty kwoty uzyskanej z tytułu odsetek od oszczędności zgromadzonych na tym rachunku czy lokacie, albowiem wartość odsetek stanowi przysporzenie majątkowe, a więc przychód właściciela rachunku/lokaty (zob. wyr. WSA w Poznaniu z 24.2.2022 r., II SA/Po 790/21, Legalis).

Mając to na uwadze, odsetki od depozytu należałoby potraktować jako dochód, przy czym rozliczyć je w dochodzie osoby należałoby zgodnie z art. 8 ust. 12 PomSpołU (z uwagi na kwartalny sposób ich naliczania).

Jednocześnie warto pamiętać o brzmieniu art. 106 ust. 3b PomSpołU, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne (tj. także w przypadku odpłatności za pobyt w DPS) nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Zwrot utraconych przez gminy dochodów z tytułu przekazania podatku rolnego uprawnionym podmiotom

W Dz.U. z 2025 r. pod poz. 910 opublikowano rozporządzenie Ministra Finansów z 3.7.2025 r. w sprawie zwrotu utraconych przez gminy dochodów z tytułu przekazania 1,5% należnego podatku rolnego.

Zgodnie z art. 6d ust. 1 ustawy o podatku rolnym (dalej: PodRolU), organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia gruntów, na wniosek podatnika podatku rolnego, będącego osobą fizyczną, oraz podatnika podatku rolnego będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną przekazuje kwotę w wysokości 1,5% należnego podatku rolnego na rzecz wybranego przez tego podatnika podmiotu uprawnionego, którym jest:

Z tytułu przekazania kwot podatku rolnego na rzecz podmiotów uprawnionych gminom przysługuje z budżetu państwa zwrot utraconych dochodów, którego zasady określa Minister Finansów (art. 6f PodRolU). W związku z tym, z omawianego rozporządzenia wynika, że warunkiem zwrotu jest złożenie przez gminę odpowiedniego wniosku, którego wzór określa załącznik do rozporządzenia.

Jeżeli podatnik podatku rolnego, który złożył wniosek o przekazanie 1,5% podatku uprawnionym podmiotom, złoży korektę deklaracji na podatek rolny albo organ podatkowy wyda decyzje wymiarową na ten podatek, które skutkują obniżeniem wysokości należnego podatku rolnego, gmina składa korektę wniosku o zwrot. Korektę wniosku składa się jednorazowo do 31 marca roku następującego po roku, w którym wystąpiły te okoliczności, przy czym jeżeli przekazanie kwot podatku uprawnionym podmiotom w związku z wystąpieniem tych okoliczności nastąpiło po tym terminie, korektę wniosku składa się do 31 marca roku następującego po roku, w którym nastąpiło przekazanie tych kwot.

Właściwy wojewoda przekazuje na rachunek budżetu gminy kwotę środków stanowiącą równowartość wysokości utraconych dochodów z tytułu przekazania podatku rolnego uprawionym podmiotom do 31 sierpnia roku, w którym złożono wniosek o zwrot albo – następującego po roku, w którym złożono korektę wniosku, jeżeli kwota utraconych dochodów wykazana w korekcie jest wyższa niż kwota utraconych dochodów wykazana we wniosku.

Wydłużenie istniejącej drogi publicznej

Stosownie do art. 1 ustawy o drogach publicznych (dalej: DrPublU), „drogą publiczną” jest droga zaliczona na podstawie DrPublU do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych. Do dróg publicznych zalicza się przy tym m.in. drogi gminne. „Drogą” jest z kolei budowla składająca się z części i urządzeń drogi, budowli ziemnych, lub drogowych obiektów inżynierskich, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 7 Prawa budowlanego, stanowiąca całość techniczno-użytkową, usytuowaną w pasie drogowym i przeznaczoną do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, ruchu osób poruszających się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt (art. 4 pkt 2 DrPublU).

Zaliczenie danej nieruchomości do kategorii dróg gminnych następuje zaś w drodze uchwały rady gminy po zasięgnięciu opinii właściwego zarządu powiatu (art. 7 ust. 2 DrPublU). Również ustalenie przebiegu istniejących dróg gminnych następuje w drodze uchwały rady gminy. Podjęcie uchwały o zaliczeniu danej nieruchomości do kategorii dróg gminnych skutkuje zaś tym, że dana nieruchomość staje się drogą publiczną, która może być wykorzystywana wyłącznie zgodnie z jej przeznaczeniem oraz ograniczeniami wynikającymi z przepisów DrPublU. Przeznaczeniem drogi jest zaś prowadzenie ruchu drogowego.

Jak wyjaśnia się to przy tym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, aby droga posiadała status drogi publicznej, musi więc najpierw – co do zasady – zostać zaliczona do takiej kategorii w drodze odrębnej uchwały rady gminy, w trybie art. 7 ust. 2 DrPublU. Nie jest wystarczający w tym względzie zapis MPZP. Bez znaczenia w takiej sytuacji jest także fakt, iż działka wydzielona pod drogę stanowi własność jednostki samorządu terytorialnego (wyr. WSA w Olsztynie z 27.10.2009 r., II SA/Ol 670/09, Legalis).

Odnosząc się przy tym do zagadnienia budowy samej drogi jako budowli i podjęcia uchwały o zaliczeniu tej drogi do jednej z kategorii dróg publicznych, to – jak wyjaśnił to NSA w wyroku z 1.10.2013 r., II OSK 1820/13, Legalis – w zależności od okoliczności, z jakimi mamy do czynienia, samo zakwalifikowanie do określonej kategorii dróg gminnych może nastąpić na podstawie stosownej uchwały rady gminy (miejskiej), co dotyczy dróg już istniejących (art. 7 ust. 2 DrPublU) bądź może nastąpić z mocy samego prawa, w odniesieniu do nowo wybudowanych dróg lub nowo wybudowanych odcinków, leżących w ciągu istniejących dróg publicznych o określonej kategorii (art. 10 ust. 4 i 5 DrPublU). Jak wskazał zaś dalej NSA w postanowieniu z 16.12.2016 r., II OW 75/16, Legalis, przepis art. 10 ust. 4 DrPublU ma charakter lex specialis, rozstrzyga bowiem o zmianie kategorii drogi publicznej z mocy prawa, w sposób całkowicie odmienny od ogólnych zasad przewidzianych w DrPublU i niezależny od woli podmiotów zainteresowanych.

Tak też, w zależności od okoliczności, z jakimi mamy do czynienia, samo zakwalifikowanie do określonej kategorii dróg gminnych może nastąpić na podstawie stosownej uchwały rady gminy (miejskiej), co dotyczy dróg już istniejących (por. art. 7 ust. 2 DrPublU) bądź może nastąpić z mocy samego prawa, w odniesieniu do nowo wybudowanych dróg lub nowo wybudowanych odcinków leżących w ciągu istniejących dróg publicznych o określonej kategorii (por. art. 10 ust. 4 i 5 DrPublU). Nie w każdym więc przypadku o przyznaniu określonej drodze statusu drogi gminnej będzie decydowała uchwała rady gminy (zob. wyr. NSA z 1.10.2013 r., II OSK 1820/13, Legalis).

Oznacza to, że w razie, gdy zastosowanie znajdzie art. 10 ust. 4 DrPublU, zaliczenie nowego odcinka drogi do drogi gminnej nastąpi z mocy prawa, bez konieczności podjęcia uchwały przez radę gminy i uzyskania opinii ją poprzedzającej, wyrażonej z kolei przez zarząd powiatu.

Oświadczenie majątkowe pracownika samorządowego

Zgodnie z art. 24h ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym oświadczenie majątkowe wraz z kopią swojego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT) za rok poprzedni i jego korektą składają w dwóch egzemplarzach:

1) radny – przewodniczącemu rady gminy,

2) wójt, przewodniczący rady gminy – wojewodzie,

3) zastępca wójta, sekretarz gminy, skarbnik gminy, kierownik jednostki organizacyjnej gminy, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu wójta – wójtowi.

W kontekście podanych wątpliwości należy uwzględnić uwarunkowania systemowe wynikające z przepisów KPA, które wskazują na prawne odmienności decyzji i zaświadczeń. W art. 104 KPA postanowiono, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Z kolei, z art. 217 KPA wynika, że organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli:

1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa;

2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

Wymóg zaświadczenia o niekaralności i sprawdzanie kandydata do pracy w rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym

Zgodnie przepisami ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym (dalej: PrzestSekU) przed nawiązaniem z osobą stosunku pracy lub przed dopuszczeniem osoby do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, świadczeniem porad psychologicznych, rozwojem duchowym, uprawianiem sportu lub realizacją innych zainteresowań przez małoletnich, lub z opieką nad nimi na pracodawcy lub innym organizatorze takiej działalności oraz na osobie, z którą ma być nawiązany stosunek pracy, lub która ma być dopuszczona do takiej działalności, ciążą obowiązki określone w art. 21 ust. 2-8 PrzestSekU. Przepis ten dotyczy wyraźnie osób, które mają być zatrudnione lub dopuszczone do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, świadczeniem porad psychologicznych, rozwojem duchowym, uprawianiem sportu lub realizacją innych zainteresowań przez małoletnich, oraz z opieką nad małoletnimi. Osoby te powinny zatem mieć stały kontakt jako osoby pracujące z małoletnimi lub wspomagające pracę z małoletnimi. Jeżeli zatem osoby wskazane w pytaniu nie mają bezpośrednich kontaktów z małoletnimi w danej instytucji, to osoby te nie muszą być weryfikowane przez pracodawcę pod kątem popełnienia przestępstw wymienionych w art. 21 ust. 3 PrzestSekU, tj. w zakresie przestępstw określonych w rozdziale XIX i XXV Kodeksu karnego, w art. 189a Kodeksu karnego i art. 207 Kodeksu karnego oraz w przepisach ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, lub za odpowiadające tym przestępstwom czyny zabronione określone w przepisach prawa obcego (dotyczyć to może w szczególności osób zatrudnionych w administracji wyłącznie przy pracy biurowej, tj. np. w księgowości, czy kadrach). W przypadku jednak stanowisk, które mogą mieć styczność z małoletnimi w toku swojej pracy i praca na tych stanowiskach ma związek z działalnością danej instytucji na rzecz osób małoletnich, może zaistnieć konieczność weryfikacji osoby zatrudnianej w takiej instytucji (dotyczy to stanowisk pomocniczych, takich jak wymienione w pytaniu stanowisko sprzątaczki, pomocy kuchennej, portiera, a także osób zatrudnionych w sekretariacie).

Dyżur i gotowość w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej

Godziny urzędowania jednostek organizacyjnych gminy ustalone są w regulaminach organizacyjnych tych jednostek. Jednostki pomocy społecznej, takie jak ośrodek pomocy społecznej czy centrum usług społecznych są jednostkami organizacyjnymi gminy działającymi na zasadach analogicznych jak inne urzędy gminne. Oznacza to, że pracują one w oznaczonych godzinach urzędowania.

Żaden przepis prawa nie obliguje ośrodków pomocy społecznej czy centrów usług społecznych do zapewnienia dyżuru i pozostawania w gotowości. Taka sytuacja wymagałaby zastosowania regulacji art. 151⁵ § 1 Kodeksu pracy, który stanowi, że pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę (dyżur). Pozostawanie na dyżurze wiąże się jednak z prawem do wynagrodzenia. Jak stanowi art. 151⁵ § 3 Kodeksu pracy, za czas dyżuru, z wyjątkiem dyżuru pełnionego w domu, pracownikowi przysługuje czas wolny od pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego – wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania – 60% wynagrodzenia.

Mając na uwadze powyższe, należy odpowiedzieć jednostce Policji kierującej zapytanie do ośrodka pomocy społecznej, że brak jest „telefonu dyżurującego”, ponieważ jednostki pomocy społecznej nie pracują w trybie gotowości całodobowej, ale w godzinach pracy urzędowania.

Dane podmiotu, z którym zawierana jest dana umowa, mogą być ujawniane w związku z jej wykonaniem. Udzieleni informacji Policji, celem podjęcia przez tą instytucję dalszych działań związanych zabezpieczeniem zwłok mieści się w zakresie pojęcia „wykonania umowy”. Inną kwestią jest natomiast ujawnienie samej umowy. W tym zakresie przekazanie kopii takiej umowy może zostać potraktowane jako nieuzasadnione ujawnienie danych.

Podstawą prawną ujawnienia danych podmiotu, z którym gmina ma podpisaną umowę w przedmiocie zabezpieczenia zwłok osób zmarłych, jest art. 6 ust. 1 RODO. Przepis ten stanowi, że przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy – i w takim zakresie, w jakim – spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków: b) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy.

Z uwagi na fakt, że przekazanie danych podmiotu celem podjęcia dalszych czynności związanych z zabezpieczeniem zwłok jest związane z wykonaniem umowy i jest niezbędne do jej wykonania, przekazanie danych tego podmiotu jest zgodne z prawem.

Natomiast ujawnienie samej umowy wykracza już poza zakres „niezbędności”. Brak jest uzasadnienia dla żądania ujawnienia takiej umowy ze strony Policji, ponieważ umowa może zawierać dane dodatkowe, które nie są niezbędne w tym przypadku.

Udzielanie pomocy finansowej między JST

Z kontekstu stanu faktycznego należy domniemywać, że wątpliwości związane są ze stosowaniem przepisów ustawy o finansach publicznych (dalej: FinPubU), w tym art. 128 FinPubU, zgodnie z którym:

„1. Udzielanie dotacji celowych dla jednostek samorządu terytorialnego określają odrębne ustawy.

2. Kwota dotacji na dofinansowanie zadań własnych bieżących i inwestycyjnych nie może stanowić więcej niż 80% kosztów realizacji zadania, chyba że odrębne ustawy stanowią inaczej”.

Należy jednak zauważyć, że ten przepis dotyczy dotacji (pomoc finansowa jest także dotacją), jednakże w kontekście relacji budżet państwa – budżet JST, a nie budżet JST – budżet JST.

Nie ma kwotowego/procentowego ograniczenia w udzielaniu pomocy finansowej pomiędzy JST. Oznacza to, że gmina – udzielając pomocy finansowej na realizację inwestycji innej gminie – może udzielić jej w wysokości wyższej niż 80% kosztów realizacji zadania. W tym zakresie należy podjąć standardową uchwałę w sprawie pomocy finansowej na podstawie art. 220 FinPubU w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 5 FinPubU w zw. z odpowiednimi przepisami ustawy o samorządzie gminnym.

Kolejna kadencja dyrektora przedszkola przechodzącego na emeryturę

Z przepisów Karty Nauczyciela nie wynika jednoznacznie, czy możliwe jest podjęcie pracy przez dyrektora jednostki. Z art. 10 Karty Nauczyciela wynika m.in., że „stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się w szkole, a w przypadku powołania zespołu szkół jako odrębnej jednostki organizacyjnej – w zespole szkół na podstawie umowy o pracę lub mianowania, z zastrzeżeniem ust. 8”.

Zatem, w świetle powyższego należy uznać, że dyrektor może przejść na emeryturę, np. 27.8.2025 r. i jednocześnie podjąć pracę jako dyrektor przedszkola od 1.9.2025 r.

Specyfika instalacji do magazynowania odpadów

Pojęcie instalacji do magazynowania odpadów należy wyprowadzić z ogólnego pojęcia instalacji zawartej w przepisach ustawy Prawo ochrony środowiska (dalej: PrOchrŚrod).

Zgodnie z art. 3 pkt 6 PrOchrŚrod pojęcie instalacji obejmuje:

1) stacjonarne urządzenie techniczne,

2) zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu,

3) budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami,

– których eksploatacja może spowodować emisję.

W kontekście zadanego pytania, kwestię instalacji, w której mogą być magazynowane odpady, wyłączającej jednocześnie obiekt budowlany (przyjmujący postać m.in. budowli) rozpatrywałabym w odniesieniu do stacjonarnych urządzeń technicznych mogących powodować emisję i ich zespołów powiązanych technologicznie, położonych na terenie jednego zakładu (ujętych w art. 3 pkt 6 lit. a i b PrOchrŚrod).

Przykładem instalacji, w postaci stacjonarnego urządzenia technicznego, wykorzystywanego do magazynowania odpadów może być chłodnia, w której magazynuje się np. zakaźne odpady medyczne lub weterynaryjne. Ponadto inne urządzenia techniczne lub ich zespoły posiadają zasobniki (zbiorniki) niestanowiące budowli, które mogą być miejscami magazynowania odpadów, w części składowej instalacji.

Okresy składkowe KRUS a wysługa lat w budżetówce

Okres prowadzenia gospodarstwa rolnego wlicza się do pracowniczego stażu pracy po spełnieniu warunków określonych w ustawie z dnia 20.7.1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. z 1990 r. nr 54, poz. 310 ze zm.; dalej: ustawa). Ustawa ta wskazuje szczegółową procedurę, którą pracownik musi przejść, aby okres ten został zaliczony. Pracodawca z sektora finansów publicznych ma obowiązek wymagać od pracownika dopełnienia tej procedury.

Krok 1.

Pracownik składa wniosek do właściwego urzędu gminy o wydanie zaświadczenia potwierdzającego okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym – w celu przedłożenia go pracodawcy.

Krok 2.

Organ gminy wydaje stosowne zaświadczenie albo na piśmie zawiadamia wnioskodawcę, że nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym.

Krok 3.

Jeżeli pracownik dysponuje kopią swojego wniosku do organu gminy oraz pismem od organu gminy, wówczas zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej 2 świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. Określenie „mogą być udowodnione” należy interpretować w ten sposób, że pracownik może przedstawić także inne dowody, np. dokumenty z KRUS. Jednakże, aby wypełnić procedurę z ustawy, wskazane jest, aby pracownik dostarczył także zeznania świadków.

W przypadku pracodawców prywatnych, którzy wypłacają dodatek stażowy lub nagrodę jubileuszową, możliwe jest zaliczenie okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego do stażu pracy na podstawie dowolnych wiarygodnych dokumentów, bez konieczności przeprowadzania pełnej procedury przewidzianej ustawą.