Zasady realizacji przez gminy obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu dzieci oraz opieki w czasie przewozu lub też zwrotu kosztów przejazd, regulują przepisy PrOśw. Obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4 PrOśw, gmina spełnia zaś poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców.
Tak też, zgodnie z art. 39 ust. 4 PrOśw, obowiązkiem gminy jest:
1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 PrOśw (kształcenie specjalne i nauczanie indywidualne), bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;
2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17 PrOśw (udział w zajęciach rewalidacyjno – wychowawczych), a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:
a) 24. rok życia – w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,
b) 25. rok życia – w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych;
Co istotne, gmina może zorganizować dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 PrOśw, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły ponadpodstawowej oraz ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7 PrOśw, również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku.
Jak wyjaśnia się to w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, przepis art. 39 ust 4 PrOśw obejmuje swym zakresem odbiorcę ze wszech miar wyjątkowego i szczególnego. Odbiorcą uprawnień opisanych w omawianej regulacji prawnej są bowiem dzieci niepełnosprawne, zarówno w zakresie ruchowym, jak też w zakresie ograniczeń intelektualnych. Ocena potrzeb i możliwości takich osób powinna więc być dokonywana w sposób szczególnie wnikliwy, roztropny i delikatny, a przede wszystkim z wykorzystaniem wiedzy fachowej (vide: wyr. WSA w Szczecinie z 21.1.2021 r., II SA/Sz 358/20).
Jak wyjaśnia się to zaś w literaturze fachowej, symbol 12-C w orzeczeniu o niepełnosprawności oznacza całościowe zaburzenia rozwojowe, do których zalicza się m.in. autyzm, zespół Aspergera czy inne całościowe zaburzenia rozwojowe powstałe przed 16. rokiem życia. Nie jest to tożsame z niepełnosprawnością intelektualną, choć te dwa stany mogą występować jednocześnie. Oznacza to, że opisany w pytaniu stan faktyczny nie kwalifikuje się do zastosowania art. 39 ust. 4 i 4a PrOśw, co oznacza że gmina nie ma obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu wskazanemu uczniowi.
Jeśli uczeń ze względu na całościowe zaburzenia rozwojowe (12-C) wymaga specjalnej organizacji nauki, warto wystąpić do poradni psychologiczno-pedagogicznej o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Dopiero ten dokument otworzy drogę do formalnego ubiegania się o zwrot kosztów dojazdu w urzędzie gminy lub miasta.
