Na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej (dalej: PomSpołU) nie jest możliwe, by osoba bezdomna sama opłacała pobyt w schronisku bez wydawania decyzji przez ośrodek pomocy społecznej.
Podmiot prowadzący działalność gospodarczą będący zwolniony z VAT, co do zasady, nie ma obowiązku wystawienia faktury, a wykonanie usługi można teoretyczne udokumentować w formie rachunku.
W pytaniu mamy kilka zagadnień do rozstrzygnięcia.
Odpowiadając na pierwszą kwestię, zgodnie z art. 48a ust. 2f PomSpołU, w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi mogą przebywać jedynie osoby na podstawie decyzji o przyznaniu tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi albo decyzji o przyznaniu tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych, wydanej przez gminę. Z kolei regulacja dotycząca odpłatności za pobyt w schronisku została ustalona w art. 97 PomSpołU. Nie ma więc możliwości prawnych, na podstawie przepisów PomSpołU, by osoba bezdomna sama opłacała pobyt w schronisku bez wydawania decyzji przez ośrodek pomocy społecznej. Jedynie pomoc przyznawana w formie tymczasowego schronienia w ogrzewalni lub noclegowni nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, a wydatki poniesione za udzieloną pomoc nie podlegają zwrotowi (art. 48a ust. 8 PomSpołU).
W polskich przepisach zasadą jest obowiązek dokumentowania dokonanych czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Przepisy ustawy o VAT stanowią, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą i jednocześnie będący czynnym podatnikiem VAT ma zawsze obowiązek wystawić fakturę na rzecz innego podatnika. Jednak usługi pomocy społecznej posiadają status czynności zwolnionych od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy o VAT. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą będący zwolniony z VAT (podmiotowo lub przedmiotowo), co do zasady, nie ma zatem obowiązku wystawienia faktury, a wykonanie usługi można teoretyczne udokumentować w formie rachunku. Zgodnie z art. 87 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli z odrębnych przepisów nie wynika obowiązek wystawienia faktury, podatnicy prowadzący działalność gospodarczą są zobowiązani, na żądanie kupującego lub usługobiorcy, wystawić rachunek potwierdzający dokonanie sprzedaży lub wykonanie usługi.
W 2026 r. w dwóch etapach (od 1 lutego – dla dużych podmiotów i od 1 kwietnia – dla pozostałych) wejdzie obowiązek stosowania faktur ustrukturyzowanych w ramach Krajowego Systemu eFaktur (KSeF). Obowiązek ten będzie dotyczył również jednostek samorządu terytorialnego i jego jednostek organizacyjnych, jak również organizacji pozarządowych. Proces ten będzie obejmować zarówno wystawianie, jak i odbiór, przechowywanie oraz raportowanie faktur ustrukturyzowanych. W regulacjach wprowadzających ten obowiązek nie przewidziano żadnych zwolnień lub wyjątków dla podmiotów pomocy społecznej. W związku z tym płatności za usługi między ośrodkami pomocy społecznej i schroniskami dokumentowane w formie faktur będą musiały przechodzić przy użyciu KSeF.
