Zasada bezpośredniości i jej ograniczenia w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organ podatkowy

Wyrok Sądu I instancji

Przedmiotem kontroli NSA jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 10.1.2019 r. (I SA/Łd 373/18, Legalis). Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji oddalił skargę T.W. (dalej: Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 11.4.2018 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. oraz wysokości odsetek od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy za okres od stycznia do grudnia 2014 r.

Dowody pochodzące z innych postępowań

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA w Łodzi wskazał, że przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy oceny, czy wydatki wynikające z faktur wystawionych przez siedem spółek z o.o.: G., S., B., M., J., C. i M. – Skarżąca mogła zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu. Ponadto, Sąd I instancji zauważył, że w rozpatrywanej sprawie Skarżąca nie wykazała poniesienia wydatków w wysokościach, które wynikały z zakwestionowanych faktur oraz na rzecz podmiotów będących ich wystawcami. Płatności za towar były bowiem dokonywane wyłącznie gotówką, na potwierdzenie czego Skarżąca nie otrzymywała żadnych innych dowodów zapłaty niż faktury. Natomiast wiarygodność spornych faktur została podważona zarówno dowodami przeprowadzonymi w niniejszej sprawie, jak i pochodzącymi z innych postępowań, dotyczących wystawców tych faktur. Sąd I instancji uznał, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają decyzje wydane przez organy właściwe dla ww. spółek z o.o. (kontrahentów Skarżącej wynikających z zakwestionowanych faktur), w których orzeczono o obowiązku zapłaty VAT za poszczególne miesiące 2014 r. wynikającego z nierzetelnych faktur wystawionych przez te firmy (między innymi na rzecz Skarżącej).

W oparciu zebrany materiał dowodowy, z którego wynika, że wystawcy spornych faktur nie mogli sprzedać Skarżącej towaru, a także powołując dotychczasowe orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wskazał, że w przypadku transakcji udokumentowanych za pomocą faktur lub dowodów zakupu nieodzwierciedlających rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych, określone w nich wydatki nie mogą stanowić kosztu podatkowego. Taki pogląd przyjmuje się jednolicie w dotychczasowym orzecznictwie NSA (wyrok NSA z 19.5.2017 r., II FSK 3009/15, Legalis).

Skarga kasacyjna

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła m.in. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 180 § 1, art. 121 § 1, art. 122 oraz art. 187 § 1 i § 3 oraz art. 191 ustawy z 29.8.1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: OrdPU), przez dowolną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego, nadto oparcie rozstrzygnięcia na podstawie decyzji administracyjnych dotyczących kontrahentów Skarżącej, a niedotyczących osoby Skarżącej, w sytuacji gdy organ podatkowy winien dokonywać samodzielnej oceny okoliczności faktycznych sprawy, albowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca zakupiła towary tekstylne od: G. sp. z o.o. S. sp. z o.o., B. sp. z o.o., M. sp. z o.o., J. sp. z o.o., C. sp. z o.o., M. sp. z o.o., błędne wnioskowanie z faktów znanych organowi z urzędu, prowadzenie postępowania w sposób niweczący zaufanie obywateli do organów podatkowych poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w szczególności brak jakichkolwiek wyjaśnień co do przyczyn niezaksięgowania faktur kosztowych (skutkujących uznaniem ksiąg za nierzetelne) i świadomości Skarżącej co do wadliwości działania podatkowo - gospodarczego jej kontrahentów podatkowych (ww. spółek).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Stanowisko NSA

Zdaniem NSA zarzuty podniesione przez Skarżącą nie zasługują na uwzględnienie, a skarga kasacyjna, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu.

W ocenie NSA wniosek wyrażony w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym organy podatkowe zgromadziły obszerny materiał dowodowy, a okoliczność, że dostawy towarów na rzecz Skarżącej nie mogły być zrealizowane przez ww. spółki wynikają m.in. z jednoznacznego ustalenia, że spółki S., B., M., J., C. i M. nie były najemcami lokali w C.H. w W., gdzie według zeznań Skarżącej towar był odbierany, jest prawidłowa. Żadna z firm wynajmujących lokale również nie zgłosiła podnajmu i nie uzyskała zgody na podnajem tym spółkom. Spółki zostały założone przez P.S. oraz R.K., tj. te same osoby. Zaraz po powstaniu zostały odsprzedane osobom pochodzenia wietnamskiego, z którymi nie można było nawiązać kontaktu. Osoby te nie figurowały również w zbiorze rejestrów ewidencji i wykazu cudzoziemców. W konsekwencji podmioty te zostały wykreślone z rejestru podatników VAT. Organ rejestracyjny ponadto nie odnotował zgłoszenia ww. spółek o prowadzeniu działalności w W.

Zasada bezpośredniości postępowania dowodowego i jej ograniczenia w postępowaniu podatkowym

W ocenie NSA, Sąd I instancji prawidłowo zauważył, że tożsame ustalenia odnalazły odzwierciedlenie w decyzjach wydanych wobec kontrahentów Skarżącej, w których organy podatkowe, na podstawie art. 108 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 106 ze zm.) określiły tym podmiotom obowiązek zapłaty podatku z tytułu wystawienia nierzetelnych „pustych” faktur. W tym miejscu wymaga też wyjaśnienia, że ze względu na art. 181 OrdPU, który wprowadza odstępstwo od reguły bezpośredniego prowadzenia postępowania dowodowego przez organ podatkowy i w istotny sposób ogranicza zasadę bezpośredniości, jest dopuszczalne, aby w postępowaniu podatkowym były wykorzystane dowody i materiały zgromadzone w innych postępowaniach.

Z treści przepisu, do którego odniósł się NSA wynika, że dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku działalności analitycznej Krajowej Administracji Skarbowej, czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.

Dodatkowo, NSA uznał, że należy wskazać, że zgodnie z art. 122 OrdPU w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Z kolei art. 121 OrdPU ma charakter klauzuli generalnej i aby zasadnie można było twierdzić, że regulacja ta została w sprawie naruszona, konieczne jest powiązanie tak sformułowanego zarzutu z zarzutami naruszenia konkretnych, precyzujących ją przepisów. Wbrew zarzutom skargi, zasadnie Sąd I instancji uznał, że organy podatkowe nie naruszyły wskazanych przepisów postępowania, albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, że wystawcy spornych faktur nie mogli sprzedać Skarżącej towaru.

W ocenie NSA, w sytuacji, kiedy w skardze kasacyjnej wskazuje się na naruszenie art. 122, art. 180, art. 181, art. 187 § 1 oraz art. 191 OrdPU należy w jej uzasadnieniu szczegółowo wykazać, w czym autor upatruje niekompletności materiału dowodowego sprawy na tle jej podatkowoprawnego stanu faktycznego, w kontekście zastosowania art. 22 ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1387 ze zm.). Autor skargi kasacyjnej powinien wykazać, że dowody, które zgodnie z przepisami art. 187 § 1 i art. 180 OrdPU powinny były zostać przeprowadzone w sprawie dla celów prawidłowego ustalenia przesłanek do zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, mogą mieć wpływ na potwierdzenie lub zakwestionowanie tych przesłanek. Tymczasem w skardze kasacyjnej takiej argumentacji nie przedstawiono.

Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).

Analizowane rozstrzygnięcie zapadłe przed NSA dotyczy zasady bezpośredniości i jej ograniczeń w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organ podatkowy. Zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym przez NSA w tym wyrok, wykorzystanie dowodów i materiałów zgromadzonych w innych postępowaniach jest dopuszczalne w postępowaniu podatkowym. Tym samym NSA podzielił pogląd prezentowany w dotychczasowym orzecznictwie, m.in. w wyroku NSA z 16.3.2012 r. (II FSK 241/11, niepubl.), zgodnie z którym przepis art. 181 OrdPU wprowadza odstępstwo od reguły bezpośredniego prowadzenia postępowania dowodowego przez organ podatkowy i w istotny sposób ogranicza zasadę bezpośredniości.




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych