Gniazda ptaków objętych ochroną gatunkową można usunąć bez zezwolenia przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek:
1) w kwestii terminu: od dnia 16 października do końca lutego;
2) w kwestii miejsca: z obiektów budowlanych lub terenów zieleni;
3) w kwestii uzasadnienia: jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne.
Przy braku ustawowych definicji pojęć „względy bezpieczeństwa” i „względy sanitarne” należy odnieść się do nich w sposób obiektywny i funkcjonalny, przez pryzmat celu przepisu. Oznacza to wykazanie, że istnienie gniazda powoduje realne lub wysoce prawdopodobne zagrożenie dla zdrowia ludzi, bezpieczeństwa użytkowników terenu albo utrzymania właściwych warunków sanitarnych, a zagrożenie to pozostaje w bezpośrednim związku z lokalizacją gniazda. Ocena ta powinna opierać się na konkretnych okolicznościach faktycznych (miejsce, sposób użytkowania terenu, skala oddziaływania), a nie na kryteriach estetycznych czy subiektywnych.
W razie wątpliwości interpretacyjnych możliwe jest wystąpienie do RDOŚ o opinię, przy czym brak takiej opinii nie wpływa na dopuszczalność usunięcia gniazda, jeżeli spełnione są przesłanki określone w § 9 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt.
W świetle przepisów ustawy o ochronie przyrody (dalej: OchrPrzyrodU), z uwagi na przedmiot sprawy, znaczenie ma zakaz ustanowiony w stosunku do dziko występujących zwierząt gatunków objętych ochroną gatunkową obejmujący niszczenie, usuwanie lub uszkadzanie gniazd, mrowisk, nor, legowisk, żeremi, tam, tarlisk, zimowisk lub innych schronień (art. 52 ust. 1 pkt 8 OchrPrzyrodU) – w tym konkretnym przypadku gniazd sikorki i bociana białego.
Przepisami § 6 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Środowiska z 16.12.2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2380) w stosunku do dziko występujących zwierząt, należących do gatunków objętych ochroną ścisłą oraz częściową, o których mowa w lp. 1–478 i 480–592 w załączniku nr 1 do rozporządzenia oraz w lp. 1–210 w załączniku nr 2 do rozporządzenia, wprowadzono zakaz niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd, mrowisk, nor, legowisk, żeremi, tam, tarlisk, zimowisk lub innych schronień.
W § 9 rozporządzenia wprowadzono następujące odstępstwa od zakazu usuwania gniazd, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia:
1) nie dotyczy usuwania od dnia 16 października do końca lutego gniazd z budek dla ptaków i ssaków;
2) nie dotyczy usuwania od dnia 16 października do końca lutego gniazd ptasich z obiektów budowlanych lub terenów zieleni, jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne.
Terenami zieleni, w świetle art. 5 pkt 21 OchrPrzyrodU są tereny urządzone wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nimi związanymi, pokryte roślinnością, pełniące funkcje publiczne, a w szczególności parki, zieleńce, promenady, bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe, cmentarze, zieleń towarzysząca drogom na terenie zabudowy, placom, zabytkowym fortyfikacjom, budynkom, składowiskom, lotniskom, dworcom kolejowym oraz obiektom przemysłowym.
Zgodnie z art. 46 ust. 1 OchrPrzyrodU ochrona gatunkowa obejmuje okazy gatunków oraz siedliska i ostoje roślin, zwierząt i grzybów. Siedliskiem jest obszar występowania roślin, zwierząt lub grzybów w ciągu całego życia lub dowolnym stadium ich rozwoju (art. 5 pkt 18 OchrPrzyrodU). Gniazdo ptasie jest siedliskiem.
