Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (cz. 10)

(t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201)

Rozdział 2 Egzekucja z wynagrodzenia za pracę

Art. 72. [Zajęcie wynagrodzenia za pracę]

§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych.

§ 2. Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę.

§ 3. W stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu.

§ 4. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis wezwania przesłanego do pracodawcy, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób;

2) wzywa pracodawcę, aby:

a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył za okres 3 miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie, zestawienie otrzymanego w tym czasie wynagrodzenia zobowiązanego z wyszczególnieniem wszystkich jego składników,

b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętego wynagrodzenia, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o to wynagrodzenie oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli;

3) poucza pracodawcę o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2.

komentarz

● Egzekwowanie należności z wynagrodzenia za pracę od uchylających się od wykonania obowiązku jest bardzo skutecznym środkiem egzekucyjnym. Może jednak dotyczyć wyłącznie zobowiązanych będących osobami fizycznymi i utrzymujących się z wynagrodzenia za pracę1.

● W świetle art. 1a pkt 17 u.p.e.a. przez wynagrodzenie rozumie się wynagrodzenie oraz inne świadczenia związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy, a także na innej podstawie, jeżeli z tego tytułu otrzymuje on okresowe świadczenia pieniężne. W konsekwencji u.p.e.a. za wynagrodzenie za pracę uznaje nie tylko wynagrodzenie ze stosunku pracy, lecz także np. z tytułu umowy-zlecenia. Warto przy tym wskazać, że wynagrodzeniem zgodnie z u.p.e.a. są również premie, nagrody, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe oraz urlop, nagrody jubileuszowe, odszkodowania2.

● W zawiadomieniu o zajęciu wynagrodzenia powinna być wskazana kwota, która ma być uzyskana w wyniku zastosowania tego środka egzekucyjnego. Zajęcie wynagrodzenia za pracę trwa do zaspokojenia egzekwowanej należności. Obowiązkiem pracodawcy jest przekazywanie organowi egzekucyjnemu zajętej części wynagrodzenia aż do pełnego pokrycia należności. Jeżeli obok egzekucji z wynagrodzenia za pracę zastosowano inne środki, to organ egzekucyjny powinien czuwać nad tym, aby łączna suma kwot uzyskanych na skutek zastosowania tych środków nie przekroczyła wysokości egzekwowanej należności. Jeżeli to nastąpi, organ powinien powiadomić pracodawcę o zakończeniu egzekucji i ustaniu zajęcia wynagrodzenia3.

● Formularz zajęcia wynagrodzenia za pracę stanowi załącznik nr 1 do r.w.d.e.n.p.

Art. 73. (uchylony).

Art. 74. (uchylony).

Art. 75. [Zmiana pracodawcy]

§ 1. Jeżeli w czasie prowadzenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę zobowiązany przestał pracować u pracodawcy, u którego dokonano zajęcia wynagrodzenia, pracodawca ten niezwłocznie zawiadamia o tym organ egzekucyjny oraz we wzmiance o zajęciu wynagrodzenia w wydanym zobowiązanemu świadectwie pracy wskazuje organ egzekucyjny, numer sprawy egzekucyjnej i wysokość potrąconych już kwot.

§ 2. Jeżeli nowe miejsce pracy zobowiązanego jest znane dotychczasowemu pracodawcy, pracodawca ten przesyła niezwłocznie dokumenty dotyczące zajęcia wynagrodzenia zobowiązanego nowemu pracodawcy i zawiadamia o tym organ egzekucyjny. Doręczenie tych dokumentów nowemu pracodawcy ma skutki prawne zajęcia wynagrodzenia zobowiązanego u tego pracodawcy.

§ 3. Nowy pracodawca, któremu zobowiązany przedstawił świadectwo pracy ze wzmianką o zajęciu wynagrodzenia, zawiadamia niezwłocznie o zatrudnieniu dawnego pracodawcę oraz organ egzekucyjny.

komentarz

● W razie rozwiązania stosunku pracy do obowiązków pracodawcy, który w związku z zatrudnieniem zobowiązanego prowadził egzekucję z wynagrodzenia za pracę, należy niezwłoczne zawiadomienie organu egzekucyjnego o tym, że przestał on pracować u dotychczasowego pracodawcy, oraz umieszczeniu wzmianki w wydanym świadectwie pracy o zajęciu wynagrodzenia za pracę (z oznaczeniem organu egzekucyjnego i ze wskazaniem wysokości potrąconych już kwot). Dodatkowy obowiązek powstaje w przypadku, gdy dotychczasowemu pracodawcy znane jest nowe miejsce pracy zobowiązanego. Wówczas poprzedni pracodawca musi niezwłocznie przesłać nowemu dokumenty dotyczące zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego oraz zawiadomić o tym organ egzekucyjny. Dokumentami, które podlegają przesłaniu, są w szczególności:

– zawiadomienie organu egzekucyjnego o zajęciu części wynagrodzenia za pracę zobowiązanego,

– inne pisma pochodzące od organu egzekucyjnego.

Obowiązek przesłania tych dokumentów powstaje także wówczas, gdy nowy pracodawca, w związku ze wzmianką w świadectwie pracy, zawiadamia – w trybie art. 75 par. 3 u.p.e.a. – o zatrudnieniu zobowiązanego jego dawnego pracodawcę4.

Art. 76. (uchylony).

Art. 77. (uchylony).

Art. 78. (uchylony).

Rozdział 3 Egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej

Art. 79. [Zajęcie świadczeń]

§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej „świadczeniami”, przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych.

§ 2. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń.

§ 3. W stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia świadczeniami przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po ich zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu.

§ 4. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób;

2) wzywa organ rentowy, aby:

a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości,

b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli;

3) poucza organ rentowy o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2.

§ 5. Przy egzekucji ze świadczeń stosuje się odpowiednio przepis art. 75.

komentarz

● U.p.e.a. nie zawiera definicji wierzytelności w trybie egzekucji ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, odwołując się w tym zakresie do u.e.r.f.u.s. Zgodnie z art. 3 u.e.r.f.u.s. świadczenia takie obejmują emeryturę (w tym emeryturę częściową)5, rentę z tytułu niezdolności do pracy (w tym rentę szkoleniową), rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny, dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej i zasiłek pogrzebowy.

● Podobnie jak w przypadku egzekucji z wynagrodzenia za pracę organ dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej przez przesłanie do organu rentowego zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona od egzekucji. Oprócz tego egzekwowane są odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie i koszty wynikające z dokonanego zajęcia. Organ rentowy wzywany jest jednocześnie do niewypłacania zobowiązanemu zajętej części świadczenia, lecz do przekazania jej organowi egzekucyjnemu, aż do pokrycia tych należności. O zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej organ egzekucyjny zawiadamia również zobowiązanego, przesyłając mu odpis tytułu wykonawczego (jeżeli nie został wcześniej doręczony) i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego. Dodatkowo poucza go o zakazie odbierania świadczeń poza częścią wolną od zajęcia i rozporządzania nimi w inny sposób. Zajęcie świadczeń następuje z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu, tym samym nieodebranie przedmiotowego zawiadomienia przez zobowiązanego nie ma wpływu na jego skuteczność. Zajęcie zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń6.

● Formularz zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego stanowi załącznik nr 2 do r.w.d.e.n.p.

● Jak wskazał NSA w wyroku z 22 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II FSK 1096/14), wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Możliwe jest więc zastosowanie środka egzekucyjnego przed doręczeniem tytułu wykonawczego.

Rozdział 4 Egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych

Art. 80. [Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego]

§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.

§ 2. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

§ 3. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.

komentarz

● E. Niezbecka wskazuje, że z tytułu umowy rachunku bankowego bank jest dłużnikiem posiadacza rachunku (zobowiązanego w egzekucji administracyjnej), który ma wierzytelność (roszczenie) o zwrot określonej sumy środków pieniężnych. Wierzytelność ta podlega więc egzekucji administracyjnej7. Oznacza to, że w następstwie egzekucji z rachunku bankowego organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym lub wkładzie oszczędnościowym. W praktyce, gdy organ nie ma informacji na temat numeru rachunku bankowego zobowiązanego, bardzo często wysyła zawiadomienie o zajęciu do wszystkich banków w Polsce. Zajęcie obejmuje wierzytelności do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu jej niezapłacenia w terminie oraz kosztami egzekucyjnymi8.

● Treść umowy rachunku bankowego jest określona w art. 725–733 KC oraz art. 49–62 u.p.b. Zgodnie z art. 725 KC przez taką umowę bank zobowiązuje się względem jego posiadacza, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz (jeżeli umowa tak stanowi) do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń. W myśl natomiast art. 49 ust. 1 u.p.b. banki mogą prowadzić następujące rodzaje rachunków bankowych: rozliczeniowe (w tym bieżące i pomocnicze), lokat terminowych, oszczędnościowe, oszczędnościowo-rozliczeniowe (w tym rachunki rodzinne) oraz terminowych lokat oszczędnościowych, a także rachunki powiernicze.

● Spośród występujących form gromadzenia oszczędności należy wskazać książeczki oszczędnościowe, na których mogą być przechowywane wkłady płatne na każde żądanie, lub lokaty terminowe, bony oszczędnościowe, wkłady na rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych, depozytowe bony oszczędnościowe, wkłady systematycznego oszczędzania, bony rewaloryzacyjne i premiowe, imienne rachunki oszczędnościowo-kredytowe – tzw. kasy mieszkaniowe9.

● Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie, a także z kosztami egzekucyjnymi10.

Formularz zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych stanowi załącznik nr 3 do r.w.d.e.n.p.

Na skutek zajęcia rachunku bankowego dochodzi do zajęcia praw zobowiązanego, przysługujących mu w związku z zawarciem umowy rachunku bankowego. W przypadku zastosowania tego typu środka egzekucyjnego zostaje ograniczone prawo zobowiązanego do udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych. Ograniczenie to nie dotyczy jednak nadwyżki ponad dochodzoną należność11.

● Użycie w art. 80 par. 3 pojęcia „zawiadomienie skierowane do banku” w formie dokonanej wskazuje na kolejność działań podejmowanych przez organ egzekucyjny. Ich kolejność, polegająca na kierowaniu zawiadomienia najpierw do banku, a następnie do zobowiązanego, jest w tym przypadku uzasadniona szczególnym rodzajem środka egzekucyjnego i możliwością szybkiego podjęcia gotówki z rachunku w celu udaremnienia egzekucji12.

● Zdaniem NSA wyrażonym w wyroku z 7 lipca 2016 r. (sygn. akt I FSK 289/15, Legalis nr 1537306), art. 80 par. 2 i art. 81 par. 1 u.p.e.a. interpretowane z uwzględnieniem art. 730 i art. 3651 KC należy rozumieć w ten sposób, że zajęcie rachunku bankowego dłużnika dokonane po upływie terminu skutecznego wypowiedzenia przez niego umowy, na podstawie której ten rachunek był prowadzony, a przed jego formalnym zamknięciem przez bank – jest bezskuteczne. [przykład 1]

PRZYKŁAD 1

Bezskuteczność zajęcia rachunku bankowego

Zobowiązany 3 czerwca 2017 r. wypowiedział umowę rachunku bankowego prowadzonego przez X Bank SA. Przewidziany w umowie termin wypowiedzenia był jednomiesięczny, co oznacza, że umowa uległa rozwiązaniu 3 lipca 2017 r. Jednak zamknięcie rachunku nastąpiło 3 sierpnia 2017 r. Zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem wpłynęło do niego 17 lipca 2017 r. O czynności tej zobowiązany został skutecznie zawiadomiony 27 lipca 2017 r. Zestawienie powyższych dat wskazuje, że czynność zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego na podstawie pisma, które wpłynęło do banku 17 lipca 2017 r., była nieskuteczna. Jak stanowi bowiem art. 730 KC, rozwiązanie umowy rachunku bankowego zawartej na czas nieoznaczony może nastąpić w każdym czasie wskutek wypowiedzenia przez którąkolwiek ze stron; jednak bank może wypowiedzieć taką umowę tylko z ważnych powodów. Zgodnie natomiast z art. 3651 KC zobowiązanie bezterminowe o charakterze ciągłym wygasa po wypowiedzeniu przez dłużnika lub wierzyciela z zachowaniem terminów umownych, ustawowych lub zwyczajowych, a w razie braku takich terminów, niezwłocznie po wypowiedzeniu. Norma ta odnosi się także do umowy rachunku bankowego zawartej na czas nieoznaczony. Jeżeli zobowiązany wypowiedział umowę rachunku bankowego 3 czerwca 2017 r., a okres wypowiedzenia był jednomiesięczny, w świetle powyższych regulacji nie może budzić wątpliwości, że 3 sierpnia 2017 r. doszło do wygaśnięcia zobowiązania ciągłego, jakim była umowa prowadzenia przez bank rachunku skarżącego, ze skutkiem ex nunc, a więc na przyszłość.

Art. 81. [Skutki zajęcia]

§ 1. Zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków.

§ 1a. Zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Przepis art. 80 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Jeżeli zobowiązanym jest jednostka budżetowa, zajęciu podlega wyłącznie rachunek wydatków.

§ 3. Jeżeli wierzytelności z innych rodzajów rachunków bankowych zobowiązanego niż lokata terminowa, nie pokrywają dochodzonej należności, bank realizuje zajęcie wierzytelności z rachunku tej lokaty w ostatniej kolejności.

§ 4. Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym – tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń.

§ 5. Przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia.

komentarz

● Jest to istotny przepis z punktu widzenia skuteczności tego środka egzekucyjnego. Skierowanie do banku zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych jest bowiem równoznaczne z zajęciem wszystkich, jakie zobowiązany w nim posiada. Zajęcie jest zatem skuteczne niezależnie od tego, czy organ wskazał w zawiadomieniu numery tych rachunków zobowiązanego, ale pod warunkiem, że w danym banku jest prowadzony rachunek dla określonego dłużnika. W tym drugim przypadku bank zwraca organowi egzekucyjnemu zawiadomienia o zajęciu13.

● Zajęcie wierzytelności (co wynika z art. 81 par. 1a u.p.e.a.) jest również skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Zajęcie wierzytelności z rachunku zobowiązanego jest dokonane w momencie doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje także kwoty, których nie było na rachunku w chwili zajęcia, ale zostały wpłacone już po dokonaniu zajęcia. Skuteczność zajęcia wierzytelności występuje wyłącznie w przypadku, gdy współposiadaczami rachunku są osoby fizyczne. W przypadku innego statusu współposiadaczy, zajęcie takie nie wywołuje skutków prawnych14.

● Według par. 2 niniejszego artykułu, jeżeli zobowiązanym jest jednostka budżetowa, zajęciu podlega wyłącznie rachunek wydatków. Wynika to z tego, że zgodnie z art. 11 ust. 1 u.f.p. jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Według art. 7 u.o.n.d.f.p. przeznaczenie dochodów uzyskiwanych przez jednostkę budżetową na wydatki ponoszone w tej jednostce stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Przeznaczanie uzyskanych dochodów na wydatki godzi bowiem w istotę jednostki budżetowej15.

● Zgodnie z komentowanym przepisem dokonanie wypłaty na bieżące wynagrodzenia za pracę i na inne należności zależy od przedstawienia bankowi przez zobowiązanego odpisu listy płac lub innego dowodu wskazanego w tym przepisie. Nie ma znaczenia fakt dokonania wpłaty na zajęty rachunek określonej kwoty z przeznaczeniem jej na wypłatę bieżącego wynagrodzenia za pracę lub na wypłatę innych należności, o których mowa w art. 81 u.p.e.a. Podstawą do wypłaty z zajętego rachunku, bez zgody organu egzekucyjnego, alimentów i rent o charakterze alimentacyjnym, jest ugoda sądowa lub orzeczenie zasądzające dane świadczenie od zobowiązanego, tj. prawomocne orzeczenie sądu zaopatrzone w klauzulę wykonalności lub postanowienie sądu o udzieleniu zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych. Dopuszczalność ta zatem nie dotyczy świadczeń wypłacanych przez zobowiązanego na innej podstawie. Zgodne z prawem jest dokonanie wypłaty z zajętego rachunku bankowego zarówno zaliczek na podatek dochodowy pobieranych od wypłaconych wynagrodzeń za pracę, jak i należnego podatku dochodowego, jeżeli wypłata jest dokonywana w związku z rozliczeniem podatku dochodowego od osób fizycznych za pośrednictwem pracodawcy. Składkami na ubezpieczenie społeczne, w rozumieniu komentowanego przepisu, są składki: emerytalna, rentowa, chorobowa i wypadkowa16.

Art. 82. (uchylony).

Art. 83. (uchylony).

Art. 84. [Zajęcie rachunku bankowego związanego z dokumentem]

§ 1. Jeżeli przed zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w trybie art. 80 zostanie ujawniony dokument potwierdzający posiadanie rachunku bankowego, zwany dalej „dokumentem”, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego związanego z tym dokumentem przez wpisanie jej do protokołu zajęcia.

§ 2. W protokole, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny podaje wysokość egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi.

§ 3. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego związanego z dokumentem jest skuteczne wobec zobowiązanego z chwilą podpisania przez poborcę skarbowego protokołu zajęcia, o którym mowa w § 1.

§ 4. Organ egzekucyjny zawiadamia niezwłocznie zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności w części, w jakiej nie została zwolniona spod egzekucji, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego oraz odpis protokołu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego związanego z dokumentem. Jednocześnie organ egzekucyjny poucza zobowiązanego, że nie może realizować zajętej wierzytelności poza częścią wolną od egzekucji ani rozporządzać nią w żaden inny sposób.

§ 5. Niezależnie od zawiadomienia, o którym mowa w § 4, organ egzekucyjny przesyła do banku zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego. Przepisy art. 80 stosuje się odpowiednio.

komentarz

● Artykuł dotyczy przypadków, w których zostanie ujawniony dokument potwierdzający posiadanie rachunku bankowego przez zobowiązanego jeszcze przed zajęciem wierzytelności z jego rachunku w trybie art. 80 u.p.e.a. Ustawodawca nie definiuje tego dokumentu, co oznacza, że może nim być dowolny dokument, z którego będzie wynikało posiadanie rachunku bankowego przez zobowiązanego, jednak przy uwzględnieniu istotnego zastrzeżenia, iż będzie on ponadto związany z tym rachunkiem. Oznacza to, że powinien on wiązać się z prowadzeniem rachunku, a dotyczyć w szczególności zawarcia umowy rachunku bankowego lub bankowych rozliczeń pieniężnych na nim dokonywanych. Może to być zatem np. egzemplarz umowy o prowadzenie rachunku, potwierdzenie jego otwarcia, zaświadczenie o jego prowadzeniu, wyciąg z rachunku, potwierdzenie dokonania z niego przelewu, formularz czeku, karta płatnicza, dokumenty potwierdzające wpłatę lub wypłatę z rachunku gotówki, ale nie np. faktura VAT zawierająca numer rachunku bankowego zobowiązanego. Taki dokument może mieć formę pisemną (papierową) bądź elektroniczną. Do tego rodzaju dokumentów nie można też zaliczyć imiennej książeczki oszczędnościowej lub innego imiennego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy rachunku bankowego, o których mowa w art. 53 u.p.b., ponieważ sposób zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego związanego z tego typu dokumentami, wymagający dla swojej skuteczności odebrania takiego dokumentu, reguluje art. 5 u.p.e.a.17.

Art. 85. [Odbiór dokumentu]

§ 1. Jeżeli dokument jest tego rodzaju, że bez jego okazania zobowiązany nie może realizować wierzytelności z rachunku bankowego, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego związanego z tym dokumentem przez jego odbiór.

§ 2. Organ egzekucyjny potwierdza odbiór dokumentu protokołem odbioru dokumentu. Przepisy art. 84 § 2–4 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Niezależnie od zajęcia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny przesyła do banku zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego. Przepisy art. 80 stosuje się odpowiednio.

komentarz

● Realizacja wierzytelności z rachunku bankowego może być uzależniona od przedstawienia dokumentu na okaziciela lub dokumentu imiennego wystawionego przez bank, stwierdzającego posiadanie rachunku bankowego, z którego wynika prawo do realizowania wierzytelności z rachunku bankowego. Dokumentem takim jest np. książeczka oszczędnościowa. Okazanie dokumentu stwierdzającego tożsamość zobowiązanego jest konieczne do zrealizowania wierzytelności, jednak dokument tożsamości nie stwierdza posiadania rachunku bankowego, wobec czego organ egzekucyjny nie może go odebrać zobowiązanemu. Nie odbiera się także karty płatniczej wystawionej przez bank prowadzący rachunek i związanej z nim, ponieważ karta taka uprawnia do dokonywania niektórych operacji i jej posiadanie nie jest niezbędne do rozporządzania pieniędzmi zgromadzonymi na rachunku18.

● Szczegółowy tryb zawiadamiania przez banki o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego określa r.t.z.

● Wzór protokołu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego związanego z dokumentem określa załącznik nr 4 do r.w.d.e.n.p.

Art. 86. [Umorzenie dokumentu]

§ 1. Organ egzekucyjny poucza wierzyciela, żeby w terminie 14 dni od dnia zajęcia, o którym mowa w art. 85 § 1, wystąpił do sądu o umorzenie dokumentu i zawiadomił o tym właściwy oddział banku przez doręczenie mu w tym samym terminie odpisu złożonego do sądu wniosku w sprawie wszczęcia postępowania o umorzenie dokumentu.

§ 2. W przypadku nieotrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania o umorzenie dokumentu właściwy oddział banku, po upływie 21 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, odwołuje wstrzymanie wypłat z tego rachunku, o czym zawiadamia posiadacza rachunku.

§ 3. Sąd rozpatruje wniosek o umorzenie dokumentu na zasadach i w trybie przewidzianych w przepisach o umarzaniu utraconych dokumentów. W postępowaniu w sprawie umorzenia dokumentu nie mogą być zgłaszane zarzuty dotyczące zasadności roszczenia wierzyciela. Koszty postępowania obciążają właściciela dokumentu. Sąd przesyła właściwemu oddziałowi banku wypis prawomocnego postanowienia w sprawie umorzenia dokumentu.

§ 4. W przypadku umorzenia dokumentu, właściwy oddział banku wystawia w jego miejsce nowy, aktualny dokument, który wydaje właścicielowi. W przypadku nieuwzględnienia wniosku o umorzenie dokumentu, właściwy oddział banku niezwłocznie odwołuje wstrzymanie wypłat z rachunku bankowego i zawiadamia o tym właściciela.

komentarz

● Artykuł reguluje dalsze postępowanie w przypadku dokonania zajęcia, o którym mowa w art. 85 par. 1 u.p.e.a., tj. przez odebranie dokumentu, bez okazania którego zobowiązany nie może realizować wierzytelności z rachunku bankowego. Zgodnie z jego treścią odebranie dokumentu stanowi podstawę do zainicjowania przez organ egzekucyjny dalszych czynności z udziałem wierzyciela, banku, sądu i zobowiązanego. Celem tych czynności w pierwszej kolejności jest pouczenie wierzyciela, żeby w terminie 14 dni od zajęcia wystąpił do sądu o umorzenie dokumentu i zawiadomił o tym właściwy oddział banku przez doręczenie mu w tym samym terminie odpisu złożonego do sądu wniosku w sprawie wszczęcia postępowania o umorzenie dokumentu. Po rozpatrzeniu tego wniosku sąd jest zobowiązany do przesyłania właściwemu oddziałowi banku wypisu prawomocnego postanowienia w sprawie umorzenia dokumentu. Na podstawie tego wypisu bank wystawia w jego miejsce nowy, aktualny dokument, który wydaje właścicielowi (zobowiązanemu). W efekcie procedura ta powinna doprowadzić do odpisania przez bank, przed wydaniem zobowiązanemu nowego, aktualnego dokumentu, części wkładu do wysokości należności wskazanej w tytule wykonawczym łącznie z kosztami egzekucyjnymi. W przypadku nieotrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania o umorzenie dokumentu, po upływie 21 dni od doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego lub nieuwzględnienia wniosku o umorzenie dokumentu, właściwy bank niezwłocznie odwołuje wstrzymanie wypłat z rachunku bankowego i zawiadamia o tym właściciela (zobowiązanego)19.

Art. 86a. [Skutki zajęcia rachunku bankowego]

§ 1. Wskutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego rachunku i niezwłocznie zawiadamia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego inne oddziały banku, inne banki, placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe i inne podmioty uprawnione do dokonywania wypłat zobowiązanemu z zajętego rachunku. Zajęcie nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji.

§ 2. Inne banki, placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe i inne podmioty uprawnione do dokonywania wypłat, o których mowa w § 1, po zawiadomieniu ich o zajęciu, ponoszą względem wierzyciela odpowiedzialność za dokonane wypłaty.

§ 3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw łączności i Ministrem Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, tryb zawiadamiania oddziałów banków, placówek pocztowych w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe i innych podmiotów uprawnionych do dokonywania wypłat z zajętego rachunku w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zapewniający prawidłowe orzekanie o ich odpowiedzialności za dokonane wypłaty.

komentarz

● Celem art. 86a par. 1 u.p.e.a. jest niedopuszczenie do podjęcia przez zobowiązanego środków pieniężnych podlegających egzekucji, znajdujących się na jego rachunku. Swobodę dysponowania środkami znajdującymi się na rachunku bankowym będzie miał jego posiadacz (współposiadacz) wyłącznie odnośnie do kwot wolnych od egzekucji. W przypadku zajętej wierzytelności pieniężnej, bez zgody organu egzekucyjnego bank nie może dokonywać wypłat z rachunku bankowego20.

Art. 86b. [Sposób dokonywania zawiadomień i wezwań]

Zawiadomienia i wezwania, o których mowa w przepisach niniejszego rozdziału, przesyła się do banku i organu egzekucyjnego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Jeżeli wykorzystanie tego systemu jest niemożliwe z przyczyn technicznych, w czasie niezbędnym do przywrócenia jego funkcjonowania zawiadomienia i wezwania doręcza się na piśmie.

komentarz

● Możliwość elektronicznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego stanowi realizację postulatów komorników sądowych i banków zmierzających do usprawnienia wymiany informacji związanych z wykonywaniem takiego zajęcia. Wykorzystanie systemu teleinformatycznego umożliwia tanią i szybką realizację tych czynności. Komentowany przepis przewiduje zatem, że zawiadomienia i powiadomienia dokonywane między organem egzekucyjnym a bankiem w trakcie realizacji tego zajęcia składane są wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego takie zajęcia. Analogiczną regulację zawiera art. 8932a KPC21.

Art. 87. [Przepisy stosowane przy egzekucji z rachunków prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe]

Przepisy dotyczące egzekucji z rachunków bankowych i wierzytelności z rachunku bankowego związanego z dokumentem stosuje się odpowiednio w egzekucji z rachunków prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, z wyłączeniem przepisu art. 86b.

komentarz

● Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe są spółdzielniami. Stosuje się do nich u.s.k.o.k., a w zakresie w niej nieuregulowanym – przepisy u.p.s. Celem kas jest gromadzenie środków pieniężnych wyłącznie swoich członków, udzielanie im pożyczek i kredytów, przeprowadzanie na ich zlecenie rozliczeń finansowych oraz pośredniczenie przy zawieraniu umów ubezpieczenia na zasadach określonych w u.p.u. Do rozliczeń finansowych przeprowadzanych przez kasy stosuje się odpowiednio przepisy u.p.b. o bankowych rozliczeniach pieniężnych oraz przepisy u.u.p. w zakresie świadczenia usług płatniczych22.

Art. 88. (uchylony).

Rozdział 5 Egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych

Oddział 1 Egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych

Art. 89. [Zajęcie wierzytelności]

§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72–85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.

§ 2. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

§ 3. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) – i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.

komentarz

● Za wierzytelności w doktrynie prawa cywilnego uważa się prawo podmiotowe przysługujące jednej ze stron zobowiązaniowego stosunku prawnego (wierzycielowi), w ramach którego podmiot ten może żądać od drugiej strony (dłużnika) świadczenia, a dłużnik powinien to świadczenie spełnić. Wierzytelność pieniężna zaś polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika zapłaty określonej sumy pieniężnej. Wykonanie zobowiązania pieniężnego przez dłużnika może nastąpić w formie gotówkowej, bezgotówkowej lub elektronicznie. Egzekucja administracyjna z wierzytelności pieniężnych może być przeprowadzona wtedy, gdy zobowiązanemu – przeciwko któremu prowadzona (bądź wszczynana) jest egzekucja – przysługuje wierzytelność pieniężna, w ramach której zobowiązany jako wierzyciel może od innego podmiotu (dłużnika) żądać zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej23.

● Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu. Od tego momentu wierzytelność w części objętej zajęciem nie może być przekazana do rąk zobowiązanego. Co do zasady zakaz ten dotyczy wierzytelności istniejących w momencie doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu. W szczególny sposób została jednak określona skuteczność zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Zajęcie takie dotyczy bowiem również wierzytelności z tytułu tych dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po jego dokonaniu. Oznacza to, że dłużnik zajętej wierzytelności nie ma prawa nie przyjąć do realizacji zajęcia z tego tylko powodu, iż w chwili otrzymania zawiadomienia o zajęciu nie posiada zobowiązań wobec osoby, której zajęcie dotyczy, jeżeli w przyszłości zobowiązanie takie powstanie (będzie w przyszłości zawierał umowy w sprawie dostaw, robót lub usług)24. [przykład 2]

PRZYKŁAD 2

Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług

Na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zaległość producenta mebli w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności przypadające mu od właściciela sklepu, do którego zobowiązany dostarczał swoje wyroby w ostatnich kilku latach. Właściciel sklepu w momencie otrzymania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nie posiadał żadnych zobowiązań wobec producenta mebli. Nie mógł jednak odmówić realizacji zajęcia, ponieważ w najbliższym czasie zamierzał ponownie nabyć meble u tego producenta. W przypadku ich dostarczenia do sklepu jego właściciel jako dłużnik zajętej wierzytelności będzie musiał należność za dostarczone meble (do wysokości kwoty egzekwowanej) przekazać do organu egzekucyjnego w celu realizacji zajęcia, chyba że wcześniej organ egzekucyjny wycofa je.

● Zdaniem WSA w Gliwicach wyrażonym w wyroku z 25 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Gl 1055/16, Legalis nr 1597324) obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności ograniczają się do złożenia oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego oraz przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty z zajętej wierzytelności na pokrycie należności bądź podania przyczyn odmowy tego przekazania. Przy czym zdaniem gliwickiego sądu administracyjnego dłużnik zajętej wierzytelności nie ma uprawnień do oceny prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego, nie ma także legitymacji do występowania o zwrot przekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności zobowiązanego w sytuacji, gdy uprzednio ją uznał.

● Wzór zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej określa załącznik nr 5 do r.w.d.e.n.p.

Art. 89a. [Wierzytelności przyszłe. Złożenie oświadczenia]

§ 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa obejmuje także wierzytelności przyszłe, wynikające z nadpłaty lub zwrotu podatku powstałych w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia.

§ 2. Dłużnik zajętej wierzytelności składa oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 1, jednocześnie z przekazaniem organowi egzekucyjnemu kwoty na pokrycie dochodzonych należności albo informuje o braku swojej właściwości, jeżeli nie jest dłużnikiem wierzytelności.

§ 3. Zawiadomienie o zajęciu i inne pisma w ramach egzekucji z nadpłaty lub zwrotu podatku sporządza się i doręcza z użyciem środków komunikacji elektronicznej w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 67 § 2c.

komentarz

● Zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku jest skuteczne w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia. Komentowany przepis skorelowany został z art. 76 par. 2a u.o.p. W ten sposób przyznany jest priorytet zaliczeniu nadpłaty (zwrotu podatku) na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek. Nadpłata (zwrot podatku) podlega zaliczeniu na poczet tych należności, a nadwyżka przekazywana jest komornikowi lub do depozytu sądowego w ramach realizacji zajęcia25.

Art. 90. [Obowiązek przesłania wniosku o wpis w księdze wieczystej]

§ 1. Jeżeli organowi egzekucyjnemu jest wiadomo, że zajęta wierzytelność jest zabezpieczona przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów, składa on do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o zajęciu wierzytelności lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów. Do wniosku organu egzekucyjnego dołącza się odpis tytułu wykonawczego.

§ 2. Jeżeli zajęta wierzytelność należy się zobowiązanemu od organów będących jednocześnie jednostkami budżetowymi lub samorządowymi zakładami budżetowymi albo od funduszy, których są dysponentami, za dłużnika zajętej wierzytelności uważa się organ właściwy do wydania polecenia wypłaty.

komentarz

● Wpis do księgi wieczystej lub złożenie wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów umożliwia organowi egzekucyjnemu skorzystanie z uprawnień przysługujących zobowiązanemu jako wierzycielowi hipotecznemu, w tym z pierwszeństwa przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji. Dłużnikiem zajętej wierzytelności jest wówczas każdorazowo właściciel obciążonej nieruchomości jako dłużnik hipoteczny. Dochodzenie wierzytelności od dłużnika odpowiadającego rzeczowo nie wyłącza dochodzenia od zobowiązanego (dłużnika odpowiadającego osobiście). Organ egzekucyjny, działając na rzecz wierzyciela, niezależnie od egzekucji prowadzonej z wierzytelności, której dłużnikiem jest właściciel nieruchomości, może prowadzić egzekucję z wierzytelności, której dłużnikiem (zobowiązanym) jest dłużnik osobiście odpowiedzialny26.

Art. 91. [Uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej kwoty]

Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b.

komentarz

● Odpowiednie stosowanie art. 71b u.p.e.a. oznacza, że organ egzekucyjny posiada uprawnienie do ściągnięcia zajętej sumy od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w takim przypadku jest postanowienie organu egzekucyjnego, w którym określa on wysokość nieprzekazanej kwoty (art. 71a par. 9 u.p.e.a.). Na wskazane postanowienie przysługuje zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego. Należy zaznaczyć, że tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał czynności kontrolnych u dłużnika zajęcia wierzytelności27.

Art. 92. [Przekaz pocztowy]

W egzekucji z kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych. Za wierzyciela zajętej wierzytelności uważa się w tym przypadku adresata przekazu, a za dłużnika zajętej wierzytelności – placówkę pocztową w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, która obowiązana jest wypłacić kwotę przekazu adresatowi.

komentarz

● Przepis ten wskazuje, że możliwe jest przeprowadzenie egzekucji z kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych przy odpowiednim zastosowaniu przepisów regulujących egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych, w sytuacji gdy adresatem zajętego przekazu jest zobowiązany (wierzyciel zajętej wierzytelności), natomiast dłużnikiem zajętej wierzytelności – placówka pocztowa (w rozumieniu u.p.p.) adresata, która ma wypłacić kwotę przekazu zobowiązanemu (adresatowi)28.

Oddział 2 Egzekucja z praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunkach papierów wartościowych lub innych rachunkach oraz z wierzytelności z rachunków pieniężnych

Art. 93. [Zajęcie praw z papierów wartościowych]

§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego zobowiązanego przez przesłanie do podmiotu prowadzącego te rachunki, zwanego dalej „prowadzącym rachunki”, zawiadomienia o zajęciu praw z instrumentów finansowych oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego zobowiązanego do wysokości dochodzonych należności, o których mowa w § 2.

§ 2. Organ egzekucyjny wzywa prowadzącego rachunki, aby przekazał organowi egzekucyjnemu z rachunku pieniężnego zobowiązanego środki do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, a jeżeli środki na rachunku pieniężnym nie są wystarczające do pokrycia egzekwowanych kwot, aby dokonał na żądanie organu egzekucyjnego sprzedaży zajętych instrumentów finansowych i uzyskaną ze sprzedaży kwotę wpłacił organowi egzekucyjnemu albo zawiadomił ten organ w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o przeszkodzie w dokonaniu realizacji zajęcia, w tym również o nieprowadzeniu rachunku pieniężnego, rachunku papierów wartościowych lub innego rachunku zobowiązanego.

§ 3. Zajęcie praw z instrumentów finansowych oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego jest dokonane z chwilą doręczenia prowadzącemu rachunki zawiadomienia o zajęciu tych praw i obejmuje również prawa i wierzytelności, które nie zostały zapisane lub nie znajdowały się na rachunkach zobowiązanego w chwili zajęcia.

§ 4. Zajęcie praw z instrumentów finansowych oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego jest skuteczne także wtedy, gdy zawiadomienie, o którym mowa w § 1, zawiera tylko imię i nazwisko lub firmę oraz adres zobowiązanego.

§ 5. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego praw z instrumentów finansowych i wierzytelności z rachunku pieniężnego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do prowadzącego rachunki o zajęciu praw z instrumentów finansowych i wierzytelności z rachunku pieniężnego, jak również zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętymi prawami rozporządzać;

2) wzywa zobowiązanego, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, o którym mowa w pkt 1, poinformował organ egzekucyjny, w jakiej kolejności i po jakiej cenie instrumenty finansowe mają być zbywane.

§ 6. W przypadku, o którym mowa w § 5 pkt 2, organ egzekucyjny, stosownie do dyspozycji zobowiązanego, wystawia zlecenie sprzedaży instrumentów finansowych będących przedmiotem obrotu zorganizowanego w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi.

§ 7. Jeżeli zobowiązany w wyznaczonym terminie nie wskazał ceny lub kolejności zbycia instrumentów finansowych lub jeżeli w terminie 5 kolejnych dni transakcyjnych sprzedaż instrumentów finansowych zgodnie z dyspozycją zobowiązanego nie dojdzie do skutku, organ egzekucyjny wystawia zlecenie sprzedaży instrumentów finansowych po cenie umożliwiającej realizację zlecenia w obrocie zorganizowanym.

§ 8. Organ egzekucyjny ustala zakres i kolejność sprzedaży instrumentów finansowych na podstawie notowań z dnia poprzedzającego dzień zlecenia ich sprzedaży w obrocie zorganizowanym.

§ 9. W pierwszej kolejności sprzedaży podlegają instrumenty finansowe, których ceny w dniu poprzedzającym dzień zlecenia sprzedaży zapewniały najwyższy dochód lub najniższą stratę liczoną w stosunku do wartości nominalnej tych instrumentów.

§ 10. Jeżeli w pierwszym dniu transakcyjnym po upływie okresu, o którym mowa w § 7, sprzedaż instrumentów finansowych nie dojdzie do skutku lub uzyskana ze sprzedaży kwota nie wystarcza na pokrycie dochodzonych należności, organ egzekucyjny zleca dokonanie sprzedaży uzupełniających, stosując zasady określone w § 8 i 9.

komentarz

● W świetle art. 2 u.o.i.f. instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są:

1) papiery wartościowe;

2) niebędące papierami wartościowymi:

a) tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania,

b) instrumenty rynku pieniężnego,

c) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne,

d) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne lub mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron,

e) opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez dostawę, pod warunkiem że są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu,

f) niedopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani w alternatywnym systemie obrotu opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar, które mogą być wykonane przez dostawę, które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych,

g) instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego,

h) kontrakty na różnicę,

i) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych, uprawnień do emisji oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne albo mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, a także wszelkiego rodzaju inne instrumenty pochodne odnoszące się do aktywów, praw, zobowiązań, indeksów oraz innych wskaźników, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych.

● Papierami wartościowymi są natomiast m.in. akcje, prawa poboru w rozumieniu KSH, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego oraz tzw. prawa pochodne. Wskazuje się, że w Polsce przyjęto tzw. zasadę numerus clausus (zamknięty katalog) papierów wartościowych, która oznacza niedopuszczalność pojawiania się w obrocie prawnym nowych postaci papierów wartościowych (np. emitowanych w ramach swobody umów), bez wyraźnej zgody ustawodawcy. Należy zaznaczyć, że papiery wartościowe, do których ma zastosowanie omawiany środek egzekucji należności pieniężnych, nie mają formy dokumentu. Oznacza to zastąpienie dokumentu inkorporującego prawa z papierów wartościowych przez zapisy komputerowe – jest to tzw. dematerializacja papierów wartościowych29.

● W u.p.e.a. przewidziano trzy odrębne sposoby prowadzenia egzekucji z instrumentów finansowych, w tym papierów wartościowych, w zależności od formy i miejsca, w którym one występują, tj.:

1) art. 93 u.p.e.a. regulujący egzekucję z praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego;

2) art. 94 u.p.e.a. regulujący egzekucję instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, lecz niebędących przedmiotem obrotu zorganizowanego;

3) art. 95 u.p.e.a. regulujący egzekucję papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych.

Z punktu widzenia postępowania egzekucyjnego istotne jest uwzględnienie formy, pod jaką występują instrumenty finansowe w obrocie prawnym, tj. formy dokumentowej (zmaterializowanej) lub formy zdematerializowanej. Użyte w art. 93 i 94 u.p.e.a. określenie „instrumenty finansowe zapisane na rachunkach papierów wartościowych lub innych rachunkach” pozwala na stwierdzenie, że przepisy te mają zastosowanie do instrumentów finansowych mających postać zdematerializowaną, których warunkiem powstania jest zapisanie ich na tych rachunkach (art. 7 u.o.i.f.). Z kolei egzekucja uregulowana w art. 95 u.p.e.a. dotyczy papierów wartościowych występujących wyłącznie w postaci dokumentów30.

● Pierwszą czynnością przy egzekucji z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku jest przesłanie do podmiotu prowadzącego rachunki papierów wartościowych lub inne rachunki oraz rachunki pieniężne zawiadomienia o zajęciu. Należy jednak zaznaczyć, że niekiedy dwa różne podmioty mogą prowadzić wskazane wyżej rachunki, np. rachunek papierów wartościowych (lub inny rachunek) klienta może prowadzić bank powierniczy. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa prowadzącego rachunki, aby przekazał mu z rachunku pieniężnego zobowiązanego środki do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi. a jeżeli środki na rachunku pieniężnym nie są wystarczające do pokrycia egzekwowanych kwot, aby dokonał sprzedaży zajętych instrumentów finansowych i uzyskaną ze sprzedaży kwotę wpłacił organowi egzekucyjnemu. Zajęcie praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunkach papierów wartościowych lub innych rachunkach i wierzytelności z rachunku pieniężnego następuje z chwilą doręczenia prowadzącemu rachunki zawiadomienia o zajęciu tych praw i obejmuje również prawa i wierzytelności, które nie zostały zapisane lub nie znajdowały się na rachunkach zobowiązanego w chwili zajęcia. Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny powinien łącznie zająć oba rachunki. Zaznacza się, że taka konstrukcja ustawowa wynika z tego, iż przed dokonaniem zajęcia informacje o stanie rachunków są objęte tajemnicą zawodową, a więc dopiero zajęcie daje podstawę organom egzekucyjnym do żądania od podmiotów prowadzących działalność maklerską lub banków prowadzących rachunki papierów wartościowych takich informacji. Przed dokonaniem zajęcia organ egzekucyjny nie ma więc zwykle danych pozwalających przyjąć, że egzekucja z rachunku pieniężnego okaże się wystarczająca31.

● W zawiadomieniu o zajęciu praw z instrumentów finansowych oraz wierzytelności z rachunku bankowego należy wskazać imiona i nazwisko lub firmę zobowiązanego oraz jego adres (art. 93 par. 4 u.p.e.a.). Zawiadomienie jest skuteczne pomimo niewskazania numeru rachunku, na którym zapisane są instrumenty finansowe, i rachunku pieniężnego. Oznacza to, że wystarczająca jest identyfikacja zobowiązanego przez podanie jego danych zawartych w tytule wykonawczym, tj. imienia i nazwiska lub firmy oraz jego adresu. Zajęcie egzekucyjne daje podstawę organom egzekucyjnym do żądania takich informacji. Zgodnie bowiem z art. 36 par. 1b u.p.e.a. udostępnianie informacji przez dłużników zajętej wierzytelności nie narusza obowiązku zachowania przez nich tajemnicy określonej w odrębnych przepisach. Ponadto na podstawie art. 67a u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia prawa majątkowego wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji, w tym żądania informacji o stanie rachunków zobowiązanego. Prowadzący rachunki z chwilą doręczenia mu zawiadomienia o zajęciu nabywa status dłużnika zajętej wierzytelności, który jest zobowiązany do realizacji zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego (art. 1a pkt 3 u.p.e.a.), w tym udzielania wszelkich informacji w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Prowadzący rachunki ma obowiązek poinformować organ egzekucyjny o każdej przeszkodzie w dokonaniu realizacji zajęcia, w tym również o nieprowadzeniu rachunku pieniężnego, rachunku papierów wartościowych lub innego rachunku zobowiązanego (art. 93 par. 2 u.p.e.a.). Brak oświadczenia o przeszkodzie w realizacji zajęcia może narażać dłużnika zajętej wierzytelności, do którego organ egzekucyjny przesłał zawiadomienie o zajęciu, na odpowiedzialność administracyjnoprawną wyrażającą się w nałożeniu kary porządkowej określonej w art. 168d u.p.e.a.32.

● Unormowanie zawarte w par. 5 pkt 2 komentowanego przepisu stanowi jedną z form realizacji zasady gospodarnego prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wskazany w tej regulacji tryb współdziałania zobowiązanego z organem egzekucyjnym przy zbywaniu zajętych praw ma za zadanie zminimalizować straty zobowiązanego spowodowane egzekucją oraz zapewnić uzyskanie optymalnej (najwyższej) ceny sprzedawanych instrumentów finansowych. W omawianym trybie organ wzywa zobowiązanego, aby w terminie siedmiu dni od doręczenia zawiadomienia o zajęciu poinformował organ egzekucyjny, w jakiej kolejności i po jakiej cenie instrumenty finansowe mają być zbywane33.

● Wzór zawiadomienia o zajęciu praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego stanowi załącznik nr 6 do r.w.d.e.n.p.

Art. 94. [Odesłanie]

§ 1. Do zajęcia instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, lecz niebędących przedmiotem obrotu zorganizowanego, stosuje się odpowiednio przepisy art. 93 § 1, 3, 4 i § 5 pkt 1.

§ 2. Po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu instrumentów finansowych, o których mowa w § 1, prowadzący rachunki niezwłocznie przesyła organowi egzekucyjnemu wyciąg z rachunków zobowiązanego.

§ 3. Sprzedaż instrumentów finansowych, o których mowa w § 1, następuje na rzecz osób fizycznych w trybie przepisów działu II rozdziału 6 oddziału 2.

komentarz

● Instrumenty finansowe zapisane na rachunku papierów wartościowych lub na innym rachunku są zdematerializowane i istnieją wyłącznie jako zapis na rachunku. Nabywca instrumentu finansowego zapisanego na rachunku uzyskuje roszczenie o zapisanie tych papierów na jego rachunku, a nie prawo do uzyskania zakupionych papierów w zmaterializowanej postaci. Podstawą do dokonania zapisu na rachunku nabywcy jest postanowienie organu egzekucyjnego o stwierdzeniu nabycia w postępowaniu egzekucyjnym praw do papierów wartościowych (art. 94a u.p.e.a.). Przepisy działu II rozdziału 6 oddziału 2 u.p.e.a. dotyczą sprzedaży zajętych rzeczy ruchomych. Powinny być stosowane do sprzedaży papierów wartościowych, z wyłączeniem art. 105 par. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 108 par. 2 u.p.e.a. Ponadto nie należy ustalać wartości szacunkowej tych papierów, ale brać pod uwagę ich wartość nominalną34.

Art. 94a. [Zapis na rachunku]

Prowadzący rachunki dokonuje zapisu instrumentów finansowych nabywcy na jego rachunku na podstawie postanowienia, o którym mowa w art. 68b.

komentarz

● Artykuł przewiduje wydawanie przez organ egzekucyjny postanowienia o stwierdzeniu nabycia w postępowaniu egzekucyjnym z instrumentów finansowych, o ile jest ono niezbędne do wykonywania tych praw. Postanowienie może być złożone podmiotowi prowadzącemu rachunki i jest wtedy podstawą do dokonania zapisu praw z instrumentów finansowych na rachunku nabywcy. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 3 u.o.i.f., w przypadku gdy nabycie zdematerializowanych papierów wartościowych nastąpiło na podstawie zdarzenia prawnego powodującego z mocy ustawy przeniesienie tych papierów, zapis na rachunku papierów wartościowych nabywcy jest dokonywany na jego żądanie35.

Art. 94b. [Skutki wypłaty zajętych kwot zobowiązanemu]

W przypadku dokonania przez prowadzącego rachunki wypłaty zobowiązanemu zajętych kwot lub kwot uzyskanych ze sprzedaży zajętych praw z instrumentów finansowych albo wykonania rozporządzeń zobowiązanego powodujących nieskuteczność prowadzonej egzekucji, stosuje się odpowiednio przepis art. 71b.

komentarz

● Odesłanie do odpowiednio stosowanego art. 71b u.p.e.a. oznacza, że organ egzekucyjny po stwierdzeniu postanowieniem wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez prowadzącego rachunki wystawia tytuł wykonawczy, w którym wskazuje prowadzącego rachunki jako zobowiązanego, po czym kieruje tytuł wykonawczy do egzekucji administracyjnej36.

Art. 94c. (uchylony).

Art. 94d. [Wyłączenie stosowania przepisów]

Przepisów niniejszego oddziału nie stosuje się do rachunku zbiorczego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 1636, z późn. zm.).

komentarz

● Rachunkiem zbiorczym jest prowadzony przez podmioty uprawnione do prowadzenia rachunków papierów wartościowych rachunek w ramach depozytu papierów wartościowych lub systemu rejestracji papierów wartościowych prowadzonego przez Narodowy Bank Polski, na którym mogą być rejestrowane zdematerializowane papiery wartościowe nienależące do osoby, dla której rachunek ten jest prowadzony, ale należące do innej osoby lub osób (art. 8a u.o.i.f.).

Oddział 3 Egzekucja z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych

Art. 95. [Zajęcie papierów wartościowych]

§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych przez odbiór dokumentu, którego posiadanie jest koniecznym warunkiem wykonywania prawa z tych papierów. Przepisy art. 84 § 2–4 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Zajęte papiery wartościowe niezapisane na rachunku papierów wartościowych organ egzekucyjny przekazuje do sprzedaży podmiotowi posiadającemu zezwolenie Komisji Nadzoru Finansowego na podejmowanie czynności związanych z obrotem takimi papierami, a w przypadku jego braku lub gdy sprzedaż w tym trybie wiązałaby się z poniesieniem zbyt dużych kosztów, sprzedaje je w trybie określonym przepisami działu II rozdziału 6 oddziału 2.

§ 3. Zlecając sprzedaż papierów wartościowych podmiotowi, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny stosuje zasady określone w art. 93 § 8–9.

§ 4. Jeżeli sprzedaż papierów wartościowych zobowiązanego następuje w trybie przepisów działu II rozdziału 6 oddziału 2, a oszacowanie wartości zajętych papierów wartościowych przez biegłego skarbowego wiązałoby się ze zbyt dużymi kosztami, organ egzekucyjny, za zgodą zobowiązanego, przyjmuje cenę wywołania w wysokości ceny nominalnej papierów wartościowych.

komentarz

● Jeżeli zobowiązany utraci papier wartościowy, to zajęcie prawa wynikającego z tego dokumentu nie może być zrealizowane. Chodzi m.in. o akcje zmaterializowane, obligacje, czeki, konosamenty, losy loteryjne, certyfikaty inwestycyjne (również specjalne), dowody składowe, bony skarbowe37.

● Z literalnego brzmienia art. 95 par. 1 u.p.e.a. wynika, że przedmiotem egzekucji ze zmaterializowanych papierów wartościowych będą dokumenty występujące w roli nośnika praw w nich inkorporowanych, mające określoną wartość materialną, a więc dające możliwość pokrycia należności pieniężnej. Należy zaznaczyć, że sam dokument papieru wartościowego, z wyłączeniem inkorporowanych w nim praw, nie może być samodzielnym przedmiotem egzekucji. Nie dotyczy to dokumentów umorzonych czy też np. dokumentów akcyjnych spółek już nieistniejących. Nie są one jednak papierami wartościowymi, ale w rozumieniu u.p.e.a. stanowią ruchomości. Podkreśla się, że zwykle posiadać będą znikomą wartość materialną, a więc są bezwartościowe jako przedmiot egzekucji38.

● Komentowana regulacja dotyczy zarówno zmaterializowanych papierów wartościowych na okaziciela, jak i imiennych. Odebranie przez organ egzekucyjny papieru wartościowego na okaziciela jest równoznaczne z zajęciem wierzytelności związanej z posiadaniem dokumentu. Poborca skarbowy może odebrać papier wartościowy na okaziciela samemu zobowiązanemu lub osobie trzeciej. Odebrać papier wartościowy znajdujący się u osoby trzeciej może organ egzekucyjny, jednak tylko wtedy, gdy osoba ta się na to zgadza albo przyznaje, że stanowi on własność zobowiązanego (bądź też w innych przypadkach przewidzianych w ustawie). Podkreśla się, że zgoda osoby trzeciej może być wyrażona przez czynności konkludentne, tj. te, które w niewątpliwy i widoczny sposób wskazują na taką zgodę. W protokole zajęcia dokumentu inkorporującego papier wartościowy organ egzekucyjny podaje wysokość egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i z kosztami egzekucyjnymi. Zajęcie papieru wartościowego (zmaterializowanego, tzn. związanego z dokumentem) jest skuteczne wobec zobowiązanego z chwilą podpisania przez poborcę skarbowego protokołu zajęcia. Organ egzekucyjny ma obowiązek zawiadomić niezwłocznie zobowiązanego o zajęciu, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego oraz odpis protokołu zajęcia. Jednocześnie organ egzekucyjny poucza zobowiązanego, że nie może rozporządzać zajętymi papierami wartościowymi. Zajęte papiery wartościowe niezapisane na rachunku papierów wartościowych organ egzekucyjny przekazuje do sprzedaży, np. podmiotowi prowadzącemu działalność maklerską, a gdy sprzedaż w tym trybie wiązałaby się z poniesieniem zbyt dużych kosztów, sprzedaje je w trybie określonym dla egzekucji z ruchomości39. Wzór protokołu odbioru dokumentu jest określony w załączniku nr 7 do r.w.d.e.n.p. [przykład 3]

PRZYKŁAD 3

Odebranie przez organ egzekucyjny papieru wartościowego na okaziciela

Na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zaległość w podatku od nieruchomości czynności egzekucyjnych w stosunku do Jana K. dokonywał poborca skarbowy. Na jego wezwanie zobowiązany nie uregulował zaległości. W związku z tym poborca przystąpił do zajmowania ruchomości. W trakcie czynności Jan K. stwierdził, że posiada czek na okaziciela, który otrzymał od kontrahenta. Poborca dokonał zajęcia przez odbiór czeku (dokumentu). Na tę okoliczność sporządził protokół odbioru.

Oddział 4 Egzekucja z weksla

Art. 96. [Zajęcie weksla]

Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia weksla, w rozumieniu ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 160), przez odbiór weksla, stosując odpowiednio zasady określone w art. 84.

komentarz

● Weksel jest papierem wartościowym. Wystawiający go (trasat) zobowiązuje się do zapłaty określonej w wekslu sumy osobie wskazanej w wekslu (weksel imienny) lub jego okazicielowi. Zajęcie weksla polega zatem na zajęciu wierzytelności wynikającej z weksla. Musi być on sporządzony w formie pisemnej i zawierać – pod sankcją nieważności – treść określoną przez przepisy u.p.w. Z art. 96 u.p.e.a. wynika, że koniecznym warunkiem zajęcia weksla jest jego odebranie. Odesłanie do odpowiednio stosowanych zasad określonych w art. 84 u.p.e.a. oznacza zatem, że po odebraniu weksla konieczne jest wpisanie go do protokołu zajęcia, a nie do protokołu odebrania dokumentu oraz iż zajęcie weksla (dokładniej – wierzytelności z weksla), staje się skuteczne wobec zobowiązanego z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez poborcę skarbowego40.

Art. 96a. [Trasat. Zobowiązany]

Jednocześnie z zajęciem weksla organ egzekucyjny:

1) wzywa trasata, aby należnej od niego sumy wekslowej nie uiszczał prawnemu posiadaczowi weksla, lecz należną sumę wpłacił w terminie wykupu weksla organowi egzekucyjnemu;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu rozporządzać zajętym wekslem ani też odebrać od trasata sumy wekslowej.

komentarz

● Trasat to osoba, która ma zapłacić sumę wekslową. Może nim być zarówno osoba fizyczna, prawna, a niekiedy również podmiot niemający osobowości prawnej, ale mający zdolność do czynności prawnych. Dopuszczalne jest wskazanie kilku trasatów kumulatywnie. Wymienienie trasata może być dokonane w każdej części weksla, ale na jego przedniej stronie. Trasatem może być sam wystawca weksla. Natomiast weksel jest nieważny, jeżeli trasat i remitent to jedna osoba. Trasat odpowiada z weksla dopiero po jego przyjęciu (tzn. akcepcie), wcześniej nie jest on dłużnikiem wekslowym41.

● Kolejność działań polegająca na kierowaniu wezwania do głównego dłużnika wekslowego, a następnie zawiadomienia do zobowiązanego, jest w tym przypadku uzasadniona uniemożliwieniem podjęcia przez zobowiązanego działań mogących udaremnić egzekucję, a poprzedzających działania trasata. W rzeczywistości jednak zobowiązany co do zasady zostanie zawiadomiony już w momencie zakończenia czynności związanych z odebraniem weksla, a trasat otrzyma wezwanie po zakończeniu tych czynności. Równocześnie organ powinien pouczyć zobowiązanego o odpowiedzialności karnej wynikającej z podjęcia zajętej wierzytelności pieniężnej. Odpowiedzialność ta opiera się na tych samych zasadach co odpowiedzialność za usunięcie mienia spod egzekucji42.

Art. 96b. [Skutki zajęcia]

§ 1. Organ egzekucyjny może wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie realizacji zajętego weksla.

§ 2. Zobowiązany udziela organowi egzekucyjnemu wszelkich wyjaśnień potrzebnych do dochodzenia praw przeciwko trasatowi.

komentarz

● Organ egzekucyjny jest uprawniony do wezwania dłużnika wekslowego do spełnienia świadczenia. Obowiązkiem zobowiązanego jest wskazanie organowi egzekucyjnemu wystawcy weksla. Organ egzekucyjny nie może wypełnić weksla in blanco. Może jedynie wezwać dłużnika wekslowego do zapłaty43.

Art. 96c. [Przedstawienie weksla do zapłaty]

Organ egzekucyjny przedstawia weksel do zapłaty w trybie określonym w przepisach ustawy – Prawo wekslowe lub sprzedaje w trybie określonym przepisami działu II rozdziału 6 oddziału 2.

komentarz

● Przedstawienie weksla do zapłaty następuje przez okazanie jego oryginału głównemu dłużnikowi wekslowemu, tj. trasatowi (akceptantowi po przyjęciu weksla) lub wystawcy weksla własnego w celu zapoznania się z oryginałem weksla i zbadania legitymacji formalnej zobowiązanego, w imieniu i na rzecz którego działa organ egzekucyjny. Samo wezwanie trasata, o którym mowa w art. 96a pkt 1 u.p.e.a., nie czyni zadość przedstawieniu weksla do zapłaty zgodnie z wymogami u.p.w. W związku z tym poborca skarbowy, oprócz wezwania do zapłaty, powinien faktycznie umożliwić dłużnikowi wekslowemu zapoznanie się z treścią weksla. Ten przedstawia się do zapłaty głównemu dłużnikowi także wtedy, gdy zobowiązany, którego prawa realizuje organ egzekucyjny, jest indosatariuszem. W przypadku weksla domicylowanego należy przedstawić go do zapłaty domicyliantowi (osobie trzeciej, u której weksel ma być płatny). Przedstawienie do zapłaty ma nastąpić w miejscu płatności weksla wskazanym w jego treści. Jeżeli na wekslu nie oznaczono miejsca płatności, przedstawia się go w miejscu zamieszkania lub w siedzibie akceptanta lub wystawcy weksla własnego (art. 2 u.p.w.). Główni dłużnicy wekslowi odpowiadają niezależnie od tego, czy przedstawiono im weksel do zapłaty we właściwym terminie44.

Art. 96d. [Indos weksla na nabywcę]

§ 1. Jeżeli egzekucja z weksla jest dokonywana w formie sprzedaży, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, indosuje weksel na nabywcę. Dokonany przez organ egzekucyjny indos wywiera skutki indosu wpisanego przez zobowiązanego.

§ 2. Jeżeli na wekslu zostały umieszczone wyrazy „nie na zlecenie” lub inne zastrzeżenie równoznaczne, organ egzekucyjny może przenieść weksel na nabywcę tylko w formie i ze skutkami zwykłego przelewu.

komentarz

● Przeniesienie weksla przez indos następuje przez napisanie przez organ egzekucyjny klauzuli indosowej i podpisanie jej (indos może ograniczać się tylko do podpisu indosanta). Dokonany przez organ egzekucyjny indos wywiera skutki indosu wpisanego przez zobowiązanego. Podkreśla się, że aby przeniesienie praw z weksla było skuteczne, musi być on wręczony nabywcy. Indos to inaczej oświadczenie pisemne złożone na odwrotnej stronie weksla lub przedłużka stwierdzające przeniesienie praw z weksla na inną osobę, następuje tu przeniesienie weksla na zlecenie. Zaznacza się, że zakazać indosowania weksla może bądź wystawca bądź indosant (art. 11 oraz art. 15 u.p.w.). Komentowany art. 96d par. 2 dotyczy jednak tylko przypadku zakazu indosowania przez wystawcę weksla. Zamieszczenie klauzuli „nie na zlecenie” oznacza, że weksel (tzw. recta-weksel) może być przeniesiony tylko ze skutkami zwykłego przelewu45.

Art. 96e. (uchylony).

Art. 96f. [Nieskuteczność przedstawienia weksla do zapłaty]

§ 1. Jeżeli egzekucja z weksla w trybie określonym w art. 96c okaże się nieskuteczna, zajęcie weksla staje się zajęciem wierzytelności zabezpieczonej wekslem.

§ 2. Do wierzytelności, o której mowa w § 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu II rozdziału 5 oddziału 1.

komentarz

● Weksel jest niejednokrotnie wystawiany jako forma zabezpieczenia innej wierzytelności i wówczas, w przypadku nieskuteczności egzekucji z weksla, zajęcie weksla ulega przekształceniu w zajęcie wierzytelności zabezpieczonej wekslem. Skutek ten następuje z mocy prawa i nie ma potrzeby sporządzenia protokołu zajęcia wierzytelności46.

Oddział 5 Egzekucja z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej

Art. 96g. [Zajęcie praw]

§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia:

1) autorskiego prawa majątkowego i praw pokrewnych,

2) patentu,

3) prawa ochronnego na wzór użytkowy,

4) prawa z rejestracji wzoru zdobniczego,

5) prawa z rejestracji znaku towarowego,

6) prawa do używania znaku towarowego powszechnie znanego niezarejestrowanego,

7) prawa z rejestracji topografii układu scalonego,

8) prawa do projektu racjonalizatorskiego

oraz korzyści z tych praw, przez wpisanie ich do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez poborcę skarbowego, a także zobowiązanego lub świadków.

§ 2. Zajęcie praw, o których mowa w § 1 pkt 2–5, 7 i 8, może również nastąpić przez przesłanie do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej zawiadomienia o zajęciu prawa.

§ 3. Zajęciu nie podlega:

1) autorskie prawo majątkowe służące twórcy za jego życia, z wyjątkiem wymagalnych wierzytelności;

2) prawo do utworu nieopublikowanego, jeżeli spadkobiercy sprzeciwiają się egzekucji z tego prawa i sprzeciw ten jest zgodny z ujawnioną wolą twórcy nierozpowszechniania utworu;

3) patent i prawo ochronne na wzór użytkowy o charakterze tajnym.

§ 4. Zajęcie jest skuteczne z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez osoby, o których mowa w § 1, albo doręczenia Urzędowi Patentowemu Rzeczypospolitej Polskiej zawiadomienia o zajęciu, jeżeli było wcześniejsze.

§ 5. Organ egzekucyjny niezwłocznie po dokonaniu zajęcia:

1) doręcza zobowiązanemu protokół zajęcia;

2) doręcza odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony;

3) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu rozporządzać zajętymi prawami;

4) przesyła do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o dokonanie we właściwym rejestrze wpisu o zajęciu prawa, jeżeli przedmiotem zajęcia są prawa objęte tymi rejestrami.

komentarz

● Podobnie jak w przypadku innych środków egzekucyjnych, organ egzekucyjny jest zobowiązany niezwłocznie po dokonaniu zajęcia doręczyć zobowiązanemu protokół zajęcia oraz odpis tytułu wykonawczego (jeśli nie został wcześniej doręczony), a także zawiadomić zobowiązanego, że nie wolno mu rozporządzać zajętymi prawami. Oczywiście szczególnym rozwiązaniem występującym tylko przy stosowaniu omawianego środka egzekucyjnego jest obowiązek niezwłocznego przesłania do Urzędu Patentowego RP wniosku o dokonanie w rejestrze wpisu o zajęciu prawa (jeżeli przedmiotem zajęcia są prawa objęte tymi rejestrami)47.

● Wzór protokołu zajęcia autorskiego prawa majątkowego i prawa pokrewnego lub prawa własności przemysłowej/zawiadomienia o zajęciu prawa własności przemysłowej określa załącznik nr 8 do r.w.d.e.n.p.

Art. 96h. [Oszacowanie wartości zajętych praw]

§ 1. Poborca skarbowy zamieszcza w protokole zajęcia opis zajętych praw i jeżeli jest to możliwe – wartość szacunkową zajętych praw.

§ 2. Jeżeli oszacowanie przez poborcę skarbowego wartości zajętych praw nie jest możliwe lub zajęcie jest dokonane przez doręczenie Urzędowi Patentowemu Rzeczypospolitej Polskiej zawiadomienia o zajęciu, organ egzekucyjny zwraca się do biegłego skarbowego o oszacowanie wartości tych praw.

§ 3. Na oszacowanie dokonane przez poborcę skarbowego zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do organu egzekucyjnego zarzutu – w terminie 7 dni od dnia zajęcia. W przypadku nieuwzględnienia zarzutu zobowiązanego, organ egzekucyjny zwraca się do biegłego skarbowego o oznaczenie wartości zajętych praw.

§ 4. Sprzedaż zajętych praw następuje w trybie przepisów działu II rozdziału 6 oddziału 2.

§ 5. (uchylony).

komentarz

● W protokole zajęcia prawa własności intelektualnej oraz korzyści z tego prawa poborca skarbowy musi zamieścić oprócz opisu zajętych praw ich wartość szacunkową, o ile jest to możliwe. Na oszacowanie wartości zajętych praw dokonane przez poborcę skarbowego zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do organu egzekucyjnego zarzutów w terminie siedmiu dni od dnia zajęcia. Zarzuty rozpatruje organ egzekucyjny w drodze postanowienia, na które nie służy zażalenie (art. 17 par. 1 u.p.e.a.). W przypadku nieuwzględnienia zarzutu zobowiązanego organ egzekucyjny zwraca się do biegłego skarbowego (rzeczoznawcy w określonej dziedzinie uprawnionego do wyceny majątku zobowiązanego i wpisanego na listę biegłych skarbowych prowadzoną przez izbę skarbową – art. 1a pkt 1 u.p.e.a.) o oszacowanie wartości zajętych praw zgodnie z art. 96h par. 3 u.p.e.a. Oszacowanie wartości zajętych praw może być dokonane przez:

1) poborcę skarbowego, o ile jest to możliwe (art. 96h par. 1 u.p.e.a.);

2) biegłego skarbowego, w sytuacji gdy:

a) oznaczenie wartości szacunkowej przez poborcę skarbowego nie było możliwe z uwagi na występujące trudności, np. brak specjalistycznej wiedzy (art. 96h par. 2 u.p.e.a.),

b) zajęcie dokonane jest przez doręczenie Urzędowi Patentowemu RP zawiadomienia o zajęciu (art. 96h par. 2 u.p.e.a.),

c) zarzut zobowiązanego na oszacowanie dokonane przez poborcę skarbowego nie zostanie uwzględniony (art. 96h par. 3 u.p.e.a.);

3) biegłego sądowego, jeżeli zobowiązany nie zgadza się z oszacowaniem przez biegłego skarbowego (art. 67d par. 2–4 u.p.e.a.)48.

Art. 96i. [Odesłanie]

W egzekucji z wierzytelności z praw, o których mowa w art. 96g § 1, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych.

komentarz

● Artykuł nakazuje do egzekucji z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej w zakresie nieunormowanym w oddziale 5 stosować, z zachowaniem odpowiedniości, przepisy dotyczące egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych49. Ta została określona w art. 89–92 u.p.e.a.

Oddział 6 Egzekucja z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

Art. 96j. [Zajęcie udziału w spółce]

§ 1. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, zwanej dalej „spółką”, oraz wierzytelności z tego prawa przez przesłanie do spółki zawiadomienia o zajęciu udziału i wezwanie jej, aby żadnych należności przypadających zobowiązanemu z tytułu zajętego udziału do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi nie uiszczała zobowiązanemu, lecz należne kwoty przekazała organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.

§ 2. Zajęcie udziału oraz wierzytelności z tego prawa jest dokonane z chwilą doręczenia spółce zawiadomienia, o którym mowa w par. 1.

§ 3. Organ egzekucyjny jednocześnie z przesłaniem spółce zawiadomienia o zajęciu:

1) kieruje do sądu rejestrowego wniosek o dokonanie w Krajowym Rejestrze Sądowym wpisu o zajęciu udziału;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu odebrać należności, o których mowa w par. 1, ani rozporządzać zajętym udziałem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w pkt 1.

komentarz

● Egzekucja z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością dotyczy podmiotu, którego status prawny został uregulowany w przepisach art. 151–300 KSH Należy jednak odróżnić egzekucję przeciwko spółce od egzekucji kierowanej do wspólnika posiadającego w niej udział (udziały). W pierwszym przypadku dłużnikiem z tytułu niezrealizowanych zobowiązań jest spółka i egzekucja może być prowadzona tylko z jej majątku (rachunków bankowych, ruchomości, wierzytelności). Natomiast w sytuacji gdy należności ciążą na wspólniku spółki z o.o., możliwa jest egzekucja z jego udziału (udziałów). Egzekucja administracyjna, o której mowa w art. 96j i 96k u.p.e.a., obejmuje zatem zajęcie udziału w spółce z o.o. oraz wierzytelności z tego prawa. Dłużnikiem (zobowiązanym) jest wspólnik spółki z o.o., natomiast spółka może być określona mianem dłużnika zajętej wierzytelności (por. art. la pkt 3 u.p.e.a.), ponieważ na wezwanie organu egzekucyjnego realizuje zajęcie prawa majątkowego zobowiązanego, jakim jest udział (udziały). Procedura towarzysząca zastosowaniu tego środka nie różni się istotnie od innych środków egzekucji należności pieniężnych50.

● Do wierzytelności związanych z udziałem należą: przypadająca wspólnikowi część z zysku (art. 191 KSH), sumy uzyskane na skutek umorzenia udziału (art. 199 KSH), dopłaty zwracane wspólnikom (art. 179 KSH), wpłaty zwracane dłużnikowi w wyniku obniżenia kapitału zakładowego (art. 263 KSH), części majątku przypadające wspólnikowi po likwidacji spółki (art. 286 KSH) lub rozwiązania umowy spółki w przypadku, o którym mowa w art. 169 KSH, i inne prawa majątkowe przysługujące wspólnikowi od spółki z tytułu posiadanych udziałów51.

● W przepisie jest mowa o zajęciu udziału. Należy jednak przyjąć, że w sytuacji gdy wspólnik ma więcej udziałów, zajęcie dotyczy wszystkich. Organ egzekucyjny nie ma obowiązku wskazania liczby udziałów posiadanych przez zobowiązanego. Odmienna sytuacja może mieć miejsce tylko w przypadku, gdy organ egzekucyjny wyraźnie określi, że zajmuje tylko te udziały, z których egzekucja wystarczy na pokrycie należności. Zajęcia organ dokonuje jednak jedną czynnością egzekucyjną, a nie każdego udziału z osobna52.

● Egzekucja przy zastosowaniu tego środka egzekucyjnego kończy się, jeżeli kwoty przypadające zobowiązanemu z tytułu udziału w spółce pozwalają pokryć całą egzekwowaną kwotę. Natomiast w sytuacji gdy kwoty te są niewystarczające, organ egzekucyjny występuje do właściwego sądu rejestrowego o zarządzenie sprzedaży zajętego udziału53.

● WSA w Białymstoku w wyroku z 23 maja 2017 r. (sygn. akt I SA/Bk 182/17) uznał, że ujawnienie w toku postępowania egzekucyjnego majątku zobowiązanego obliguje organ egzekucyjny do podjęcia kroków umożliwiających wyegzekwowanie obowiązku nałożonego na zobowiązanego. Wstrzymywanie się z zajęciem udziałów do czasu zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego, a taki obowiązek nie wynika z przepisów prawa, mogłoby stanowić działanie na szkodę wierzyciela.

● Wzór zawiadomienia o zajęciu udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi załącznik nr 9 do r.w.d.e.n.p.

Art. 96k. [Sprzedaż zajętego udziału]

§ 1. Jeżeli egzekucja z należności przysługujących zobowiązanemu z tytułu zajętego udziału nie prowadzi do pełnego pokrycia dochodzonej należności, organ egzekucyjny występuje do właściwego sądu rejestrowego o zarządzenie sprzedaży zajętego udziału.

§ 2. Jeżeli sąd nie zarządzi sprzedaży zajętego udziału, pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne.

§ 3. Jeżeli sąd zarządzi sprzedaż udziału, a umowa spółki:

1) nie zawiera ograniczeń zbycia udziału albo

2) zawiera ograniczenia zbycia udziału, lecz spółka, w terminach i na zasadach określonych w Kodeksie spółek handlowych, nie wystąpi o dokonanie oszacowania wartości zajętego udziału albo wystąpi o takie oszacowanie, ale nie wskaże osoby, która nabędzie udział, albo osoba wskazana przez spółkę nie wpłaci organowi egzekucyjnemu ustalonej ceny

– organ egzekucyjny sprzedaje zajęty udział, stosując odpowiednio przepisy rozdziału 6 oddziału 2, z zastrzeżeniem par. 4.

§ 4. Jeżeli sąd rejestrowy dokonał oszacowania wartości zajętego udziału, organ egzekucyjny przyjmuje kwotę oszacowania jako cenę wywołania.

komentarz

● Warunkiem wystąpienia przez organ egzekucyjny do sądu jest sytuacja, w której należności otrzymane w wyniku zajęcia udziału nie pokrywają w pełni zobowiązań dłużnika wraz z kosztami egzekucyjnymi (ewentualnie żadne środki pieniężne z tytułu własności udziału nie należą się wspólnikowi). Sąd według własnego uznania zarządza lub nie zarządza sprzedaży zajętego udziału. Z uwagi na cel egzekucji administracyjnej, jakim jest przymusowe dochodzenie należności, w przypadku spełnienia warunku określonego w art. 96k par. 1 u.p.e.a. (tj. niemożność zaspokojenia roszczenia z należności przypadających z zajętego udziału), sąd rejestrowy powinien zarządzić sprzedaż udziału. Jest to bowiem jedyna droga prowadząca do zaspokojenia wierzyciela. W przypadku gdy sąd nie zarządzi sprzedaży zajętego udziału, dokonane czynności egzekucyjne, czyli jego zajęcie, pozostają w mocy niezależnie od tego, czy doprowadziło to do pełnego pokrycia dochodzonej należności. Jeżeli natomiast sąd zarządzi sprzedaż udziału (czyni to w formie postanowienia – por. art. 516 KPC), to organ egzekucyjny sprzedaje zajęty udział, o ile spełnione są warunki określone w art. 96k par. 3 u.p.e.a.54.

Oddział 7 Egzekucja z pozostałych praw majątkowych

Art. 96l. [Zajęcie innych praw]

Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia innych praw majątkowych niż określone w art. 89–96k, przez:

1) odbiór dokumentu, jeżeli warunkiem wykonywania prawa majątkowego jest posiadanie dokumentu, albo

2) zawiadomienie dłużnika zobowiązanego, jeżeli zajęte prawo majątkowe jest tego rodzaju, że jest oznaczony podmiot obciążony względem zobowiązanego.

komentarz

● Artykuł 96l u.p.e.a. ma zastosowanie w egzekucji wyłącznie takich praw majątkowych, których wykonywanie uzależnione jest od posiadania dokumentu (pkt 1) albo które są tego rodzaju, że jest oznaczony podmiot obciążony względem zobowiązanego (pkt 2). Jednym z praw podlegających egzekucji w trybie art. 96l–96m u.p.e.a. jest prawo majątkowe zwane ekspektatywą własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu (art. 19 ust. 1 u.s.m.), które dotyczy obecnie wznoszonych przez spółdzielnię mieszkaniową lokali zarówno mieszkaniowych, jak i użytkowych na rzecz członków spółdzielni. Do innych praw majątkowych podlegających egzekucji w trybie art. 96l–96m u.p.e.a. należą prawa wynikające z bonów handlowych i losów loteryjnych, jak również prawa z rejestracji wzorów przemysłowych i innych praw własności przemysłowej, z których nie jest możliwe przeprowadzenie egzekucji na podstawie art. 96g–96h u.p.e.a.55. Przykładem praw zajmowanych w trybie art. 96l u.p.e.a. mogą być też np. prawa majątkowe z tytułu umowy ubezpieczenia na życie56.

● Wzór zawiadomienia o zajęciu pozostałych praw majątkowych określa załącznik nr 10 do r.w.d.e.n.p.

Art. 96m. [Odesłanie]

W egzekucji z pozostałych praw majątkowych stosuje się odpowiednio przepisy działu II rozdziału 5 oddziału 1, z tym że w przypadku sprzedaży stosuje się przepisy dotyczące sprzedaży ruchomości.

komentarz

● Przy egzekucji z pozostałych praw majątkowych stosuje się przepisy regulujące egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych, przy czym w przypadku sprzedaży prawa stosuje się przepisy dotyczące sprzedaży ruchomości57.

Rozdział 6 Egzekucja z ruchomości

Oddział 1 Zajęcie

Art. 97. [Zajęcie ruchomości]

§ 1. Do egzekucji z ruchomości zobowiązanego poborca skarbowy przystępuje przez ich zajęcie.

§ 2. Zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione.

§ 3. Ruchomości przysłane jako krajowe przesyłki pocztowe pod adresem zobowiązanego podlegają zajęciu w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe obowiązanej do doręczenia tych przesyłek. Zajęcie tych ruchomości jest równoznaczne z ich doręczeniem adresatowi. Poborca skarbowy dokonuje otwarcia zajętej przesyłki pocztowej w obecności przedstawiciela placówki pocztowej.

§ 4. Można dokonać zajęcia ruchomości stanowiącej współwłasność łączną spółki nieposiadającej osobowości prawnej lub współwłasność w częściach ułamkowych, której zobowiązany jest współwłaścicielem, jeżeli pozostali współwłaściciele wyrażą zgodę na sprzedaż takiej ruchomości. Po sprzedaży ruchomości każdemu z pozostałych współwłaścicieli organ egzekucyjny przekazuje kwotę uzyskaną ze sprzedaży odpowiadającą ich części ułamkowej we współwłasności lub udziałowi określonemu w umowie spółki.

§ 4a. Jeżeli organ egzekucyjny nie uzyskał zgody, o której mowa w par. 4, dokonuje zajęcia udziału zobowiązanego we współwłasności. Zajęcie części ułamkowej współwłasności ruchomości następuje w sposób przewidziany dla zajęcia ruchomości, lecz sprzedaży podlega tylko zajęty udział zobowiązanego.

§ 4b. Innym współwłaścicielom lub każdemu z nich przysługuje prawo nabycia zajętego udziału zobowiązanego po cenie oszacowania tego udziału. Jeżeli zamiar nabycia zajętego udziału zgłosi więcej niż jeden współwłaściciel, organ egzekucyjny sprzedaje udział temu współwłaścicielowi, który zaoferował najwyższą cenę.

§ 5. Nie podlegają zajęciu ruchomości o wartości ponad kwotę potrzebną do zaspokojenia egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, jeżeli zobowiązany posiada inną podlegającą egzekucji ruchomość o wartości wystarczającej na zaspokojenie tych należności, a sprzedaż egzekucyjna tej ruchomości nie nastręcza trudności.

komentarz

● Egzekucja z ruchomości jest – obok stosowanej warunkowo egzekucji z nieruchomości – najbardziej dolegliwym dla zobowiązanego środkiem egzekucji należności pieniężnych. Ta szczególna dolegliwość egzekucji z ruchomości wynika z dwóch powodów. Przede wszystkim dotyczy ona przeważnie takich składników majątku, z których zobowiązany najczęściej korzysta przy czynnościach życia codziennego, a więc które stanowią o standardzie jego egzystencji. Ponadto egzekucja z ruchomości wywołuje zazwyczaj dalej idące uszczuplenie majątku zobowiązanego niż inne środki egzekucji należności pieniężnych. Wynika to ze specyfiki tej formy egzekucji, która – w przeciwieństwie do egzekucji z wynagrodzenia za pracę czy z rachunku bankowego – nie prowadzi bezpośrednio do uzyskania pieniędzy. Dlatego realna wartość składników majątku zobowiązanego poddanych egzekucji w tym trybie często przewyższa kwotę wyegzekwowanej z nich należności. Z powyższych powodów w praktyce najczęściej nie dochodzi do drugiego etapu egzekucji, tj. sprzedaży zajętych ruchomości, gdyż zobowiązany po dokonaniu zajęcia sam reguluje należność będącą przedmiotem egzekucji58.

● Zajęciu mogą podlegać wszystkie rzeczy, które nie są nieruchomościami ani ich częściami składowymi, tj. tym wszystkim, co należy do rzeczy głównej jako do całości i nie może być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączanego. Należy dodać, że będące przedmiotem zajęcia ruchomości muszą stanowić własność zobowiązanego. Ruchomości te nie muszą jednak znajdować się w jego władaniu59.

● Artykuł 97 par. 4 u.p.e.a. dopuszcza egzekucję z rzeczy, której zobowiązany jest tylko współwłaścicielem, i na podstawie właśnie tego przepisu prowadzona była egzekucja. Przedmiotem egzekucji może być również współwłasność łączna spółki nieposiadającej osobowości prawnej lub współwłasność w częściach ułamkowych, której zobowiązany jest współwłaścicielem. Warunkiem prowadzenia takiej egzekucji jest wyrażenie zgody na sprzedaż takiej ruchomości przez pozostałych współwłaścicieli. W przypadku nieuzyskania zgody na sprzedaż organ egzekucyjny dokonuje zajęcia udziału zobowiązanego we współwłasności60. W świetle par. 4b komentowanego artykułu pozostałym współwłaścicielom ruchomości przysługują specjalne prawa, a mianowicie innym współwłaścicielom lub każdemu z nich przysługuje prawo nabycia zajętego udziału zobowiązanego po cenie oszacowania. Jeżeli zamiar nabycia zajętego udziału zgłosi więcej niż jeden współwłaściciel, organ egzekucyjny sprzedaje udział temu współwłaścicielowi, który zaoferował najwyższą cenę61.

● Wzór protokołu zajęcia i odbioru ruchomości określa załącznik nr 11 do r.w.d.e.n.p.

Przypisy

[1] A. Skoczylas [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red), B. Adamiak, J. Borkowski, A. Krawczyk, A. Skoczylas, „Prawo procesowe administracyjne”, [w:] „System prawa administracyjnego”, tom 9, Warszawa 2014, s. 435.

[2] M. Bielikow, A. Kwella, „Zasady prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę oraz ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych”, „Finanse Komunalne” 2013, nr 9, s. 35. Więcej na temat wynagrodzenia za pracę w kontekście egzekucji administracyjnej, zobacz: I. Piotrowiak, „Jednostka w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym z wynagrodzenia za pracę”, „Przegląd Prawa Publicznego” 2010, nr 4, s. 72–78 oraz A. Kosut, W. Perdus, „Egzekucja administracyjna z wynagrodzenia za pracę” [w:] (red.) J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, „System egzekucji administracyjnej”, Warszawa 2004, s. 314–318.

[3] P.M. Przybysz, „Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz”, LEX 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 72 u.p.e.a., teza 2.

[4] I. Piotrowiak, op. cit., s. 80.

[5] Od 1 października 2017 r. na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 38) świadczenia te nie będą obejmowały emerytury częściowej.

[6] M. Bielikow, A. Kwella, op. cit., s. 38. Więcej na ten temat, zobacz: M. Gajda-Durlik, „Egzekucja administracyjna ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego”, [w:] „System egzekucji administracyjnej”, op. cit., s. 324–338.

[7] E. Niezbecka, „Egzekucja administracyjna z rachunków bankowych”, [w:] „System egzekucji administracyjnej”, op. cit., s. 339. Więcej na temat tego środka egzekucyjnego, zobacz: G. Sikorski, „Egzekucja z rachunków bankowych”, Currenda 2011.

[8] A. Skoczylas [w:] „System prawa administracyjnego”, op. cit., s. 438–439.

[9] R. Hauser [w:] R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Z. Leoński, W. Sawczyn, W. Piątek, J. Olszanowski, „Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz”, Legalis 2016, wersja elektroniczna, komentarz do art. 80 u.p.e.a., teza 5.

[10] M. Karpiuk, „Egzekucja administracyjna z rachunków bankowych”, „Glosa” 2014, nr 4, s. 98. Od 8 września 2016 r. na podstawie art. 3 pkt 15 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1311 ze zm.) w art. 80 par. 1 skreślony został obowiązek przesłania zawiadomienia do właściwego oddziału banku.

[11] W. Łuczaj, [w:] D.R. Kijowski (red), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, „Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz”, LEX 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 80 u.p.e.a., teza 4.1.

[12] R. Hauser, op. cit., teza 16. Por. też wyrok WSA w Lublinie z 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 840/16, LEX nr 2231763.

[13] M. Staniszewski, „Egzekucja obowiązków podatkowych”, Warszawa 2010, s. 152.

[14] M. Karpiuk, op. cit., s. 101.

[15] W. Łuczaj, op. cit., komentarz do art. 81 u.p.e.a., teza 2.5.

[16] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 81 u.p.e.a., tezy 3–5.

[17] W. Łuczaj, op. cit., komentarz do art. 84 u.p.e.a., teza 2.1.

[18] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 85 u.p.e.a., teza 1.

[19] W. Łuczaj, op. cit., komentarz do art. 86 u.p.e.a., teza 2.1.

[20] M. Karpiuk, op. cit., s. 105.

[21] J. Olszanowski, „Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz”, op. cit., komentarz do art. 86b u.p.e.a., teza 1.

[22] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 87 u.p.e.a.

[23] J. Mojak, „Egzekucja administracyjna z tak zwanych innych wierzytelności pieniężnych”, [w:] „System egzekucji administracyjnej”, op. cit., s. 349–350.

[24] M. Staniszewski, op. cit., s. 156.

[25] R. Hauser, op. cit., komentarz do art. 89a u.p.e.a., teza 2.

[26] M. Faryna, „Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz”, op. cit., komentarz do art. 90 u.p.e.a., teza 3.

[27] R. Hauser, op. cit., komentarz do art. 91 u.p.e.a., teza 2 i 3.

[28] M. Faryna, op. cit., komentarz do art. 92 u.p.e.a., teza 2.

[29] A. Skoczylas [w:] „System prawa administracyjnego”, op. cit., s. 444.

[30] M. Faryna, op. cit., komentarz do art. 93 u.p.e.a., teza 2.2.

[31] A. Skoczylas, „Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz”, op. cit., komentarz do art. 93 u.p.e.a., teza 5 i 6. Więcej na ten temat, zobacz: R. Biskup, „Egzekucja administracyjna z papierów wartościowych, [w:] „System egzekucji administracyjnej”, op. cit., s. 356–373.

[32] M. Faryna, op. cit., tezy 3.4 i 3.5.

[33] A. Skoczylas, op. cit., teza 10.

[34] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 94 u.p.e.a.

[35] M. Faryna, op. cit., komentarz do art. 94a u.p.e.a., teza 2.

[36] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 94b u.p.e.a.

[37] A. Skoczylas [w:] „System prawa administracyjnego”, op. cit., s. 445.

[38] Ibidem, s. 445.

[39] Ibidem, s. 445–446.

[40] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 96 u.p.e.a.

[41] A. Skoczylas, „Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz”, op. cit., komentarz do art. 96a u.p.e.a., teza 2.

[42] M. Surma, „Egzekucja administracyjna z weksla”, [w:] „System egzekucji administracyjnej”, op. cit., s. 382.

[43] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 96b u.p.e.a.

[44] M. Faryna, op. cit., komentarz do art. 96c u.p.e.a., tezy 3.4 i 3.5.

[45] A. Skoczylas, op. cit., komentarz do art. 96d u.p.e.a., tezy 1 i 2.

[46] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 96f u.p.e.a.

[47] A. Skoczylas, op. cit., komentarz do art. 96g u.p.e.a., teza 11.

[48] M. Faryna, op. cit., komentarz do art. 96h u.p.e.a., tezy 2.1 i 2.2.

[49] A. Skoczylas, op. cit., komentarz do art. 96i u.p.e.a., teza 11.

[50] R. Cybulska, J. Jagoda, „Egzekucja administracyjna z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością”, [w:] „System egzekucji administracyjnej”, op. cit., s. 382.

[51] M. Faryna, op. cit., komentarz do art. 96j u.p.e.a., teza 1.2.

[52] M. Staniszewski, op. cit., s. 173.

[53] R. Cybulska, J. Jagoda, op. cit., s. 404–405.

[53] M. Staniszewski, op. cit., s. 173.

[54] R. Cybulska, J. Jagoda, op. cit., s. 406–407.

[55] M. Faryna, op. cit., komentarz do art. 96l u.p.e.a., tezy 1.1–1.4.

[56] A. Skoczylas, op. cit., komentarz do art. 96l u.p.e.a., teza 2.

[57] M. Faryna, op. cit., komentarz do art. 96l u.p.e.a., teza 1.

[58] Z.K. Kmiecik, D. Steć, „Egzekucja administracyjna z ruchomości”, [w:] „System egzekucji administracyjnej”, op. cit., s. 414.

[59] S. Saltarius, „Rozporządzenie ruchomością zajętą w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym”, „Samorząd Terytorialny” 2009, nr 4, s. 70.

[60] W. Grześkiewicz, „Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz”, op. cit., komentarz do art. 97 u.p.e.a., teza 2.4.

[61] R. Hauser, „Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz”, op. cit., komentarz do art. 97 u.p.e.a., teza 9.




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych