Ustanowienie służebności przesyłu według aktualnego przebiegu istniejących urządzeń przesyłowych

„O.” S.A. wystąpiła do sądu domagając się ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomości należącej do Janiny T. Właścicielka nieruchomości żądała natomiast usunięcia studni kablowej umieszczonej na środku działki, uniemożliwiało jej to bowiem zabudowę działki położonej w centralnej części miejscowości. Sąd I instancji uwzględnił żądanie „O.” S.A., zobowiązując ją jednocześnie do przesunięcia kabli bliżej granicy działki. Rozpoznając apelacje obu stron sporu, sąd II instancji zwrócił się do SN o rozstrzygnięcie: „Czy w postępowaniu z wniosku przedsiębiorcy przesyłowego o ustanowienie służebności przesyłu dla istniejącego urządzenia przesyłowego dopuszczalne jest ustanowienie służebności według innego przebiegu niż istniejący i nakazanie przeniesienia urządzenia?”.

W uzasadnieniu pytania prawnego wskazano, że w orzecznictwie przeważa pogląd negatywnie oceniający taką możliwość. Jeżeli urządzenia te już istnieją, to można przyjąć domniemanie faktyczne konieczności ich funkcjonowania w miejscu położenia i w takim wypadku ocenie sądu podlega tylko to, czy bez ustanowienia służebności możliwe jest właściwe korzystanie z tych urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego, ewentualnie jak należy ocenić zakres właściwego koniecznego korzystania, któremu odpowiada zakres ograniczenia korzystania z nieruchomości przez właściciela. Sąd nie ma zatem kompetencji do badania, czy inny przebieg urządzenia przesyłowego na gruncie prowadziłby do mniejszego ograniczenia wykonywania prawa własności albo w ogóle to ograniczenie wyłączał w wyniku uznania, że powinny być one posadowione na innej nieruchomości; sąd nie jest więc uprawniony do nakazania przeniesienia urządzeń przesyłowych lub oddalenia wniosku o ustanowienie służebności z tej przyczyny (zob. postanowienie SN z 20.4.2016 r., V CSK 510/15, Legalis oraz postanowienie SN z 29.9.2016 r., V CSK 2/16, Legalis).

W orzecznictwie prezentowany jest również pogląd dopuszczający możliwość zmiany przebiegu istniejącego urządzenia, z uwagi na zawarte w art. 3054 KC odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 287 i 288 KC (zob. wyrok SN z 18.1.2012 r., II CSK 231/11, Legalis).

W uzasadnieniu sąd podkreślił, że w obecnym stanie prawnym, właściciel zostanie pozbawiony realnej ochrony prawnej w zakresie możliwości eliminacji istniejącego obciążenia nieruchomości, czy nawet tylko jej ograniczenia do akceptowalnego dla niego poziomu przez doprowadzenie do jego przesunięcia. Uwzględnienie bowiem żądania właściciela urządzenia przesyłowego o ustanowienie służebności przesyłu według istniejącego przebiegu, w trwały i definitywny sposób pozbawia właściciela nieruchomości skutecznego prawa żądania jego usunięcia, skoro temu pierwszemu daje prawnorzeczowy tytuł prawny do władania nieruchomością w zakresie korzystania z nieruchomości w zakresie koniecznym do utrzymywania i eksploatacji urządzeń przesyłowych. Żądanie właściciela nieruchomości zmiany przebiegu służebności przesyłu na podstawie art. 291 KC, realnie nie będzie rokowało szans powodzenia, skoro podstawą dla jego uwzględnienia jest stwierdzenie istnienia zmiany stosunków, powstałej już po ustanowieniu prawa. Tymczasem zalegalizowanie istnienia urządzenia według jego obecnego przebiegu, odbiera znaczenie prawne, w procesie z art. 291 KC, tym okolicznościom faktycznym, które już istniały w dacie orzekania przez sąd w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu.

W ocenie sądu, za dopuszczeniem możliwości orzeczenia o zmianie przebiegu urządzenia przemawia również liniowy charakter urządzenia przesyłowego. Bardziej racjonalne jest rozpoznanie kwestii możliwości przeniesienia urządzenia przesyłowego już na etapie postępowania o ustanowienie służebności przesyłu, gdzie możliwe jest wariantowe rozważenie możliwości przeniesienia urządzenia i od razu ustanowienie służebności według nowego przebiegu, przy uwzględnieniu optymalizacji posadowienia urządzeń na dłuższym odcinku linii, w przeciwieństwie do sytuacji potencjalnego uzyskania w procesie o ochronę własności wyroku nakazującego usunięcie urządzenia z nieruchomości, bądź nawet tylko jego przeniesienia, co jednak wywołuje konieczność późniejszego wystąpienia przez właściciela urządzenia o ustanowienie służebności według nowego przebiegu, który przesłankowo, jako możliwy, ustalono w sprawie o ochronę własności, ale uczyniono to bez udziału właściciela nieruchomości, na jakie urządzenie ma zostać przesunięte. Konieczność podjęcia w takim wypadku działań tylko co do wycinka większej linii może utrudniać wykonanie prac, jak i podnosić ich koszty.

Sąd Najwyższy wskazał, że celem wprowadzenia art. 3051 –3054 KC dotyczących służebności przesyłu była legalizacja zastanych sytuacji na nieruchomościach oraz utrwalenie istniejącego stanu faktycznego, a nie zmiana w zakresie usytuowania urządzeń przesyłowych. Zwrócił również uwagę na występujący w sprawie aspekt procesowy, gdyż pojawiają się konsekwencje wynikające z połączenia dwóch trybów dochodzenia roszczeń na gruncie żądania ustanowienia służebności przesyłu. Jeżeli stanowiska uczestników postępowania nie będą zbieżne, to dojdzie do kumulacji dwóch postępowań: postępowania nieprocesowego w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu i postępowania procesowego, negatoryjnego, w sytuacji żądania usunięcia czy też przeniesienia służebności. Z przepisów KPC wprost wynika, że takie połączenie trybów w tym przypadku nie jest dopuszczalne. W ocenie SN, wbrew poglądowi sądu II instancji, właściciele nieruchomości, którzy chcą zmiany przebiegu służebności mogą skorzystać z rozwiązani wskazanego w art. 291 KC.




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych