Ustalenie stopnia i okresu niezdolności do pracy w sprawie o rentę

Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (zob. wyr. SN z 1.3.2018 r., I UK 570/16; wyr. SN z 4.7.2013 r., II UK 403/12). W orzecznictwie podkreśla się, że dokonując analizy pojęcia „całkowita niezdolność do pracy" należy brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne – stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy, jak i ekonomiczne, czyli całkowitą utratę zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy (zob. wyr. SA w Poznaniu z 25.7.2018 r., III AUa 614/17; wyr. SN z 17.4.2018 r., I UK 85/17). Dopiero koniunkcja tych dwóch elementów pozwala na uznanie danej osoby za niezdolną do pracy. W konsekwencji nie oznacza niezdolności do pracy niemożność wykonywania zatrudnienia spowodowana innymi przyczynami niż naruszenie sprawności organizmu i nie jest ową niezdolnością biologiczny stan kalectwa lub choroby nieimplikujący wskazanych wyłączeń lub ograniczeń w świadczeniu pracy (zob. wyr. SN z 2.2.2017 r., II UK 229/16; wyr. SN z 29.11.2016 r., II UK 426/15; wyr. SN z 12.5.2016 r., III UK 143/15).

Wyjaśnienie treści pojęcia „pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji", o którym mowa w art. 12 ust. 3 EmRentyFUSU, wymaga uwzględnienia zarówno kwalifikacji formalnych – zakresu i rodzaju przygotowania zawodowego udokumentowanego świadectwami, dyplomami, zaświadczeniami, jak i kwalifikacji rzeczywistych, czyli wiedzy i umiejętności faktycznych, wynikających ze zdobytego doświadczenia zawodowego (zob. wyr. SN z 7.2.2017 r., II UK 675/15; wyr. SN z 2.12.2014 r., I UK 159/14). Chodzi o spektrum różnych stanowisk pracy odpowiadających kwalifikacjom ubezpieczonego. Jedno miejsce pracy i stanowisko pracy z reguły nie będzie wypełniało zakresu pojęcia pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (zob. wyr. SN z 12.12.2018 r., III UK 199/17). Przy czym przy ocenie niezdolności do pracy dla celów rentowych, bardziej istotne są kwalifikacje rzeczywiste, gdyż ocena ta sprowadza się do stwierdzenia, w jakim stopniu wiedza i umiejętności, którymi dysponuje ubezpieczony, mogą być wykorzystane przez niego w pracy mimo zaistniałych ograniczeń sprawności organizmu (zob. wyr. SA w Szczecinie z 13.9.2018 r., III AUa 160/17; wyr. SN z 15.3.2018 r., III UK 45/17; wyr. SN z 7.9.2017 r., III UK 200/16; wyr. SN z 10.8.2016 r., III UK 221/15, OSNP Nr 1/2018, poz. 9). Ratio legis wyodrębnienia tej przesłanki stanowi wyeliminowanie sytuacji, w których ubezpieczeni o wyższych kwalifikacjach po utracie zdolności do ich zarobkowego wykorzystania zmuszeni byliby podjąć pracę niżej kwalifikowaną, do której zachowali zdolność, wobec braku środków do życia. Ubezpieczony może być uznany za częściowo niezdolnego do pracy, gdy zachował zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, lecz jednocześnie utracił w znacznym stopniu zdolność do pracy, do której posiada kwalifikacje (zob. wyr. SA w Poznaniu z 31.10.2018 r., III AUa 2439/16).

Przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji; możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne (zob. wyr. SN z 29.6.2017 r., III UK 170/16; wyr. SN z 4.8.2016 r., III UK 195/15; wyr. SN z 9.6.2016 r., III UK 149/15; wyr. SN z 21.4.2015 r., I UK 308/14). Pojęcie niezdolności należy więc wykładać przez pryzmat wiedzy i umiejętności ubezpieczonego, których możliwość wykorzystania uległa deprecjacji na skutek zaistniałych ograniczeń sprawności organizmu (zob. wyr. SA w Lublinie z 5.3.2019 r., III AUa 875/18; wyr. SA w Szczecinie z 31.1.2019 r., III AUa 409/18; wyr. SN z 7.9.2017 r., III UK 200/16). W rezultacie utrata zdolności do pracy nie może być utożsamiana z niezdolnością do wykonywania ostatniego z dotychczasowych zatrudnień, jeżeli pracownik może podjąć prace zgodne z poziomem posiadanych kwalifikacji (zob. wyr. SN z 26.7.2017 r., I UK 313/16). Należy więc podkreślić, że o ile niezdolność do wykonywania pracy dotychczasowej jest warunkiem koniecznym ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, to nie jest warunkiem wystarczającym, jeżeli wiek, poziom wykształcenia i predyspozycje psychofizyczne usprawiedliwiają rokowanie, że mimo upośledzenia organizmu możliwe jest podjęcie innej pracy w tym samym zawodzie albo po przekwalifikowaniu zawodowym (zob. wyr. SN z 7.9.2017 r., III UK 200/16; wyr. SN z 26.4.2017 r., I UK 191/16; wyr. SN z 4.8.2016 r., III UK 195/15).

Niezdolność do pracy orzeka się co do zasady na okres nie dłuższy niż 5 lat, natomiast na okres dłuższy wówczas, gdy według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu (zob. wyr. SN z 19.4.2017 r., I UK 151/16). Orzeczenie o niezdolności do pracy na okres dłuższy niż 5 lat nie jest jednak orzeczeniem stwierdzającym tę niezdolność na zawsze, lecz tylko prognozą, zgodną ze stanem wiedzy medycznej, że wcześniej nie zajdą zmiany zdrowia badanego, uzasadniające zmianę oceny niezdolności do pracy (zob. wyr. SA w Krakowie z 20.9.2018 r., III AUa 1552/16). Okres dłuższy niż 5 lat to każdy okres przekraczający tę miarę, jednak zawsze okres zamknięty (zob. wyr. SN z 2.3.2017 r., I UK 100/16).

O niezdolności do pracy nie decydują lekarze leczący, gdyż chodzi tu o ocenę niezdolności do pracy w prawnym rozumieniu, podejmowaną w trybie określonej procedury i przez odpowiednie organy (zob. wyr. SA w Lublinie z 8.8.2018 r., III AUa 25/18). W sprawie o rentę socjalną ograniczenie samodzielności sądu w zakresie dokonywania ustaleń wymagających wiadomości specjalnych obejmuje ocenę etiologii, momentu powstania, aktualnego stopnia nasilenia diagnozowanych schorzeń, ich wzajemnych powiązań i wpływu na możliwość świadczenia pracy zarobkowej. Sąd nie ma kompetencji do samodzielnego ustalania, czy równoczesne występowanie u danej osoby licznych dolegliwości zdrowotnych powoduje całkowitą niezdolność do pracy z tej tylko przyczyny, że jego zdaniem, charakter i zaawansowanie poszczególnych schorzeń nie daje podstaw do przyjęcia tej postaci niezdolności do pracy. Do kompleksowej analizy stanu zdrowia strony niezbędne jest zasięgnięcie opinii biegłego lub biegłych (zob. post. SN z 27.9.2018 r., I UK 399/17; wyr. SN z 24.1.2018 r., I UK 524/16; wyr. SN z 8.9.2015 r., I UK 430/14; wyr. SN z 27.11.2014 r., III UK 37/14; wyr. SN z 20.11.2014 r., I UK 134/14; wyr. SN z 6.12.2012 r., I UK 325/12). Jednak ostateczna ocena, czy ubezpieczony jest częściowo niezdolny do pracy musi uwzględniać także i inne elementy i ma charakter prawny, stanowiąc subsumcję stanu faktycznego do norm prawnych, wobec czego może jej dokonać wyłącznie sąd, a nie biegły (zob. wyr. SN z 2.12.2014 r., I UK 159/14).

Warto podkreślić, że niepełnosprawność nie jest odpowiednikiem niezdolności do pracy rozumianej jako utrata zdolności do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i brak rokowań co do odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, gdyż zdefiniowana została jako spowodowana naruszeniem sprawności organizmu niezdolność do wypełniania ról społecznych (zob. wyr. SN z 24.5.2016 r., III UK 145/15). Skutkiem niezdolności do wypełniania ról społecznych może być, ale nie musi, niezdolność do pracy (zob. wyr. SN z 8.8.2018 r., I UK 228/17; wyr. SN z 8.8.2018 r., I UK 228/17; wyr. SN z 14.12.2017 r., II UK 629/16).

Prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego powstaje z mocy samego prawa po spełnieniu przez uprawnionego wszystkich przesłanek jego nabycia. W przypadku prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy określa je co do zasady art. 57 EmRentyFUSU. Obejmują one ustalenie stanu zdrowia ubezpieczonego i ocenę, czy pozostaje niezdolny do pracy, a także, czy przyznanie świadczenia możliwe jest z uwagi na staż ubezpieczeniowy (zob. post. SN z 19.12.2018 r., I UK 496/17; post. SN z 18.11.2016 r., I UZ 42/16; wyr. SN z 1.3.2016 r., I UK 60/15). Wśród przesłanek warunkujących prawo do renty zawartych w art. 57 ust. 1 EmRentyFUSU nie został wymieniony stopień niezdolności do pracy, bowiem nie wpływa on na ukształtowanie tego prawa, a na ukształtowanie wysokości świadczenia rentowego (zob. post. SN z 6.3.2018 r., II UZ 4/18; post. SN z 27.7.2017 r., II UZ 32/17).




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych