W dniu 30.4.2024 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, opublikowano rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rada (UE) nr 2024/1157 z 11.4.2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, zmiany rozporządzeń (UE) nr 1257/2013 i (UE) 2020/1056 oraz uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 (Dz. Urz. UE L 2024/1157 z 30.4.2024, z późn. zm.), które z nielicznymi wyjątkami stosuje się do 21.5.2026 r. Rozporządzenie to zastępuje przepisy rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 14.6.2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz.Urz. UE L 190 z 12.7.2006, str. 1, z późn. zm.).
Obecnie krajowe przepisy w zakresie transgranicznego przemieszczenia odpadów obejmuje OdpadyMiędzynU, która określa postępowanie i organy właściwe do wykonania zadań z zakresu międzynarodowego przemieszczania odpadów wynikających z rozporządzenia 1013/2006 oraz kary pieniężne za naruszanie obowiązków w zakresie międzynarodowego przemieszczania odpadów.
Choć przepisy nowego rozporządzenia 2024/1157 obowiązują wprost, to jego wejście w życie wymaga określenia na ustawowym poziomie krajowym ram instytucjonalnych i organizacyjnych do wykonywania zadań z zakresu transgranicznego przemieszczania odpadów określonych w tym rozporządzeniu. Taka sytuacja uzasadnia uchwalenie nowej ustawy, która w całości zastąpi OdpadyMiędzynU. Nowa regulacja krajowa ma nosić nazwę ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów.
Nowa ustawa ma obejmować swoim zakresem kwestie transgranicznego przemieszczania odpadów, w szczególności przez określenie:
- właściwych organów i ich zadań;
- form przekazywania i wymiany informacji;
- współpracy organów krajowych w zakresie egzekwowania przepisów
- kar pieniężnych za naruszanie obowiązków.
Na projektowaną regulację składają się 54 artykuły, uporządkowane w 12 rozdziałów:
- Przepisy ogólne
- Właściwość organów
- Elektroniczne przekazywanie i wymiana informacji
- Decyzje dotyczące przemieszczania odpadów
- Zezwolenia wstępne dla instalacji odzysku
- Gwarancje finansowe
- Przemieszczenia, które nie mogą zostać zrealizowane zgodnie z planem i przemieszczenia nielegalne
- Właściwe przejścia graniczne
- Administracyjne kary pieniężne
- Zmiany w przepisach obowiązujących
- Przepisy przejściowe i końcowe
Zgodnie z projektem ustawy zarówno obowiązki, które rozporządzenie 2024/1157 nakłada wprost na właściwe organy, ale także te bardziej ogólne, które są przypisane państwom członkowskim, będą wykonywane przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ). Projektowane przepisy określają podstawę współpracy GIOŚ z innymi organami zaangażowanymi w system kontroli w zakresie transgranicznego przemieszczania odpadów, tj. z:
- Policją,
- Krajową Administracją Skarbową,
- Strażą Graniczną
- Inspekcją Transportu Drogowego
- wojewódzkimi inspektorami ochrony środowiska.
W wyniku współdziałania ww. organów będzie funkcjonował krajowy system kontroli transgranicznego przemieszczania odpadów.
Projekt ustawy obejmuje administracyjne procedury krajowe dla transgranicznego przemieszczenia odpadów dotyczące:
- wydawania decyzji o wyrażeniu zgody na przemieszczanie odpadów,
- cofania takiej decyzji,
- wnoszenie sprzeciwów,
- przypadków nielegalnego przemieszczania odpadów.
Na poziomie UE, w rozporządzeniu 2024/1157, wprowadzono przepisy dotyczące centralnego systemu, za pośrednictwem którego będzie odbywać się przekazywanie oraz wymiana informacji i dokumentów związanych z procesem uzyskania zgody na przemieszczanie odpadów oraz obieg dokumentacji związanej z realizacją przemieszczeń w ramach procedury informowania. System ten będzie prowadzony przez Komisję Europejską i będą z niego korzystać wszystkie państwa członkowskie UE. W projektowanej ustawie określono natomiast, w jaki sposób podmioty zaangażowane w transgraniczne przemieszczanie odpadów posiadające siedzibę na terytorium RP, będą identyfikowane przez systemy i oprogramowanie. W przepisach ustawy określono, jakie numery rejestracyjne, będą wymagane do celów rejestracji w systemach i oprogramowaniu. Założono, że zasadą będzie obowiązkowe podanie numerów NIP, REGON i BDO.
Planowane postępowania w zakresie wydawania zezwoleń na międzynarodowe przemieszczanie odpadów przewiduje możliwość wystąpienia GIOŚ, przed wydaniem decyzji w sprawie przemieszczania odpadów do Polski, do:
- WIOŚ,
- organu właściwego do wydania zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów oraz
- komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej (PSP)
– o udzielenie informacji dotyczących przestrzegania przez odbiorcę i instalację odzysku lub unieszkodliwiania odpadów przepisów o ochronie środowiska. Negatywna będzie mogła przełożyć się na wyrażenie sprzeciwu wobec planowanego przywozu odpadów do danej instalacji, w sytuacji, kiedy planowane przemieszczanie lub odzysk odpadów nie byłyby zgodne z przepisami krajowymi w zakresie ochrony środowiska, porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub ochrony zdrowia.
Przepisy projektowanej ustawy dopuszczają zmiany w zgłoszeniu, na które udzielono zgody, ale tylko te dotyczące przewoźnika, rodzaju transportu, rodzaj opakowania i trasy przewozu odpadów na terytorium kraju oraz rodzaju opakowania odpadów (w drodze zmiany decyzji). Zmiany pozostałych obligatoryjnych elementów decyzji będą wymagały dokonania nowego zgłoszenia.
Projekt wskazuje GIOŚ jako organ właściwy do wydawania decyzji o zatwierdzeniu lub odrzuceniu wniosku o wydanie zezwolenia wstępnego. Wydane zezwolenie wstępne będzie mogło zostać przez GIOŚ cofnięte bez odszkodowania.
Przepisy projektowanej ustawy proponują utrzymanie dotychczasowego obowiązku pozyskania przez GIOŚ opinii:
- właściwego WIOŚ,
- organu właściwego do wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów, pozwolenia zintegrowanego uwzględniającego przetwarzanie odpadów lub pozwolenia na wytwarzanie odpadów uwzględniającego przetwarzanie odpadów oraz
- komendanta powiatowego (miejskiego) PSP
– na temat funkcjonowania instalacji przed wydaniem zezwolenia wstępnego. Negatywna opinia dotycząca instalacji odzysku odpadów będzie mogła przełożyć się na odmowę wydania zezwolenia wstępnego dla danej instalacji.
Projekt zakłada, że Polska tak jak dotychczas, będzie korzystać z prawa do zakazu importu odpadów niebezpiecznych lub innych odpadów w celu ich unieszkodliwienia, co przełożono na przepis utrzymujący całkowity zakaz przywozu do Polski odpadów w celu unieszkodliwiania. Planuje się również utrzymanie zakazu przywozu do Polski odpadów komunalnych oraz odpadów powstających z przetwarzania odpadów komunalnych, z wyjątkiem przywozu odpadów zebranych selektywnie do recyklingu.
W projektowanych przepisach, odmiennie niż w obowiązującej ustawie, proponuje się wszczęcie postępowania administracyjnego w przypadkach braku realizacji przemieszczania odpadów zgodnie z planem, ale nie w każdej sytuacji, a dopiero w takiej, gdy dany podmiot nie zrealizuje w określonym terminie uzgodnionego pomiędzy właściwymi organami dalszego trybu postępowania z odpadami.
Projekt reguluje zasady działania GIOŚ w charakterze właściwego organu wysyłki, w sytuacji gdy decyzja administracyjna w przedmiocie odbioru i zagospodarowania odpadów jest niewykonalna (np. przy nieskuteczności postepowania egzekucyjnego mającego za przedmiot doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym). W projekcie ustawy zaproponowano, aby przejęcie obowiązków w zakresie zwrotu odpadów przez GIOŚ odbywało się po pisemnym poinformowaniu pozostałych zainteresowanych właściwych organów oraz zgłaszającego lub osoby, która organizuje przemieszczenie.
W obszarze nielegalnego przemieszczania odpadów zamiast dotychczasowego wszczynania przez GIOŚ postępowania administracyjnego oraz zobowiązywania w drodze decyzji podmiotu odpowiedzialnego za nielegalne przemieszczanie odpadów, do ich zagospodarowania – dopuszczono także alternatywne rozwiązanie w postaci fakultatywnego wezwania podmiotu, któremu można przypisać odpowiedzialność za nielegalne przemieszczanie odpadów, do zwrotu lub zagospodarowania tych odpadów, które będzie kierowane przez GIOŚ już na etapie wszczęcia postępowania administracyjnego.
Projektowane przepisy przewidują jednoinstancyjność postepowania administracyjnego prowadzonego przez GIOŚ, w sprawach dotyczących zobowiązania do odbioru i zagospodarowania odpadów w przypadku braku realizacji przemieszczenia odpadów zgodnie z planem, albo w przypadku nielegalnego przemieszczenia odpadów.
Projekt reguluje także kwestię wykonania obowiązków za podmiot odpowiedzialny za nielegalne przemieszczania odpadów – przez GIOŚ, w sytuacji, kiedy odbiór odpadów i ich zagospodarowanie przez zobowiązane podmioty jest niewykonalne.
Projektowane przepisy proponują wyodrębnienie odpadów w postaci pojazdów, które w toku prowadzonego postepowania administracyjnego w sprawie nielegalnego przemieszczania odpadów zostały naprawione i zarejestrowane. Takie pojazdy nie będą kierowane do systemu gospodarowania odpadami.
Projekt ustawy określa liczne delikty administracyjne, za które wymierza się administracyjną karę pieniężną, w tym m.in. za nielegalne przemieszczanie odpadów (w wysokości do 1 mln zł.). Karę wymierza, w drodze decyzji administracyjnej, WIOŚ. Projekt zakłada, że przy ustalaniu wysokości kary uwzględnia się wagę i okoliczności naruszenia, ilość, rodzaj i charakter odpadów, zagrożenia dla środowiska oraz życia i zdrowia ludzi powodowane przez te odpady oraz uprzednie naruszenia przepisów regulujących transgraniczne przemieszczanie odpadów, a także współpracę i zaangażowanie podmiotu, do którego skierowana jest decyzja w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w realizację odbioru lub zagospodarowania odpadów. Wykonanie nałożonej kary, zgodnie z projektem, ulega wstrzymaniu do czasu uprawomocnienia się decyzji w przedmiocie wymierzenia kary.
Postęp prac nad tym projektem można śledzić pod adresem: https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12407554/katalog/13189249#13189249
Opracowano na podstawie projektu ustawy z 5.2.2026 r. i jego uzasadnienia.
