Ochrona praw pracowników podczas przejęcia przedsiębiorstwa

Ramy prawne

1. Prawo UE

Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy 2001/23 stanowi:

„a) Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do każdego przypadku przejęcia przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa lub zakładu, przez innego pracodawcę w wyniku prawnego przeniesienia własności lub łączenia.

b) Zgodnie z lit. a) i dalszymi postanowieniami niniejszego artykułu, przejęcie w rozumieniu niniejszej dyrektywy, następuje wtedy, kiedy przejmowana jest jednostka gospodarcza, która zachowuje swoją tożsamość, oznaczającą zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa czy pomocnicza”.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ak. 1 dyrektywy 2001/23 prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejącego w momencie przejęcia, przechodzą, w wyniku tego przejęcia, na przejmującego.

2. Prawo portugalskie

Zgodnie z art. 285 Kodeksu pracy:

„1. W przypadku przeniesienia, z jakiegokolwiek tytułu, własności przedsiębiorstwa lub zakładu lub części przedsiębiorstwa lub zakładu, które stanowią jednostkę gospodarczą, następuje przeniesienie na przejmującego praw i obowiązków pracodawcy wynikających z umów o pracę danych pracowników, jak również odpowiedzialności za zapłatę kar nałożonych w przypadku naruszeń prawa pracy.

2. Zbywający odpowiada solidarnie za już powstałe w dniu przejęcia zobowiązania w trakcie kolejnego roku po przejęciu.

3. Przepisy poprzedzających ustępów mają zastosowanie również do przeniesienia, cesji lub przejęcia do bezpośredniego zarządzania działalnością przedsiębiorstwa, zakładu lub jednostki gospodarczej, przy czym w przypadku cesji lub przejęcia do bezpośredniego zarządzania działalnością solidarnie odpowiedzialny jest podmiot, który bezpośrednio wcześniej prowadził przedsiębiorstwo.

4. Przepisy poprzedzających ustępów nie mają zastosowania w przypadku pracownika, który przed przejęciem został przeniesiony przez zbywającego do innego zakładu lub do innej jednostki gospodarczej w rozumieniu art. 194, poprzez co utrzymano jego zatrudnienie, z wyjątkiem odpowiedzialności przejmującego za zapłatę kar nałożonych w wypadku naruszeń prawa pracy.

5. Za jednostkę gospodarczą uważa się zespół środków zorganizowanych w celu prowadzenia głównej lub ubocznej działalności gospodarczej.

6. Ciężkim wykroczeniem jest naruszenie ust. 1 i ust. 3 część pierwsza”.

Klauzula Nr 13 układu zbiorowego pracy zawartego w 2011 r. między stowarzyszeniem prywatnych agencji ochrony, krajowym stowarzyszeniem agencji ochrony a m.in. związkiem zawodowym pracowników sektora usług dozorowania, kontroli, sprzątania, personelu domowego i podobnych prac, stanowi:

„1. W przypadku przeniesienia, z jakiegokolwiek tytułu, własności przedsiębiorstwa lub zakładu lub części przedsiębiorstwa lub zakładu, które stanowią jednostkę gospodarczą, następuje przeniesienie na przejmującego praw i obowiązków pracodawcy wynikających z umów o pracę danych pracowników.

2. Pojęcie przejęcia przedsiębiorstwa lub zakładu nie oznacza utraty klienta przez podmiot po udzieleniu zamówienia na usługi innemu podmiotowi”.

Stan faktyczny

A.G. Resendes i 16 innych osób, którzy są pracownikami ICTS Portugal – Consultadoria de Aviaçăo Comercial SA[Dalej jako: ICTS.], do 14.7.2013 r. wykonywali swe obowiązki w zakresie dozorowania obiektów (przystań, port, nabrzeża) Portos dos Açores SA[Dalej jako: PDA.], na podstawie umowy zawartej między nią a ICTS. Byli oni odpowiedzialni m.in. za kontrolę wejść i wyjść osób i towarów za pomocą urządzeń nadzoru wideo, zgodnie z zasadami, jakie wskazał im ICTS. Pracodawca dostarczał im również ubrania identyfikacyjne oraz sprzęt radiowy.

W dniu 17.1.2013 r. PDA zorganizowała przetarg na świadczenie usług dozorowania i ochrony w jej obiektach. W dniu 17.4.2013 r. zamówienia udzielono Securitas – Serviços e Tecnologia de Segurança SA[Dalej jako: Securitas.]. W dniu 17.6.2013 r. ICTSpoinformował skarżących pracowników, że po udzieleniu zamówienia Securitas z dniem 15.7.2013 r. ich umowy o pracę miały zostać przejęte przez tę ostatnią spółkę. Securitasrozpoczął świadczenie usług dozorowania i ochrony w tym dniu. Securitas poinformował również A.G. Resendesa i pozostałych 16 pracowników, że nie weszli oni w skład personelu tej spółki i że ich pracodawcą pozostał ICTS. W konsekwencji ci pracownicy wnieśli skargi przeciwko Securitasi ICTS do sądu, w których domagali się nakazania tym spółkom uznania, że stanowią część personelu, i wypłacenia im od 15.7.2013 r. wynagrodzenia wraz z odsetkami za zwłokę albo, w przypadku trzech z nich, odszkodowania za zwolnienie. Sąd uwzględnił tę skargę. Stwierdził, że między dwiema spółkami nastąpiło przejęcie zakładu, a umowy o pracę z byłymi pracownikami ICTS zostały przejęte przez Securitas. W związku z tym zakwalifikował on zwolnienie tych pracowników przez Securitasjako „nadużycie” i nakazał tej spółce przywrócenie większości zainteresowanych osób do pracy oraz zaspokojenie ich roszczeń i wypłatę odszkodowania. Securitas wniósł apelację.

Poprzez pytania prejudycjalne sąd odsyłający zmierzał do ustalenia:

– czy wykładni art. 1 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2001/23 należy dokonywać w ten sposób, że w zakres pojęcia „przejęcie przedsiębiorstwa lub zakładu” w rozumieniu tego przepisu wchodzi sytuacja, w której zleceniodawca wypowiedział umowę o świadczenie usług nadzoru i dozorowania swoich obiektów, zawartą z jednym przedsiębiorstwem, a następnie w celu świadczenia tych usług zawarł nową umowę z innym przedsiębiorstwem, które odmawia przejęcia pracowników tego pierwszego przedsiębiorstwa?

– czy wykładni art. 1 ust. 1 dyrektywy 2001/23 należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, stanowiącemu, iż w zakres pojęcia „przejęcie przedsiębiorstwa lub zakładu” w rozumieniu tego art. 1 ust. 1 nie wchodzi utrata klienta przez podmiot w następstwie udzielenia zamówienia na świadczenie usług innemu podmiotowi.

Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości

1. Zakres pojęcia „przejęcie przedsiębiorstwa lub zakładu”

Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. a) dyrektywa 2001/23 ma zastosowanie do każdego przypadku przejęcia przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa bądź zakładu przez innego pracodawcę w wyniku prawnego przeniesienia własności lub łączenia. Z orzecznictwa TS wynika, że zakres stosowania dyrektywy 2001/23 obejmuje wszystkie sytuacje zmiany, w ramach stosunków umownych, osoby fizycznej lub prawnej odpowiedzialnej za działanie przedsiębiorstwa, która podejmuje zobowiązania pracodawcy wobec pracowników przedsiębiorstwa. Tym samym, aby dyrektywa 2001/23 była stosowana, nie jest konieczne istnienie bezpośrednich stosunków umownych pomiędzy zbywającym a przejmującym, ponieważ do zbycia może dojść za pośrednictwem osób trzecich[Zob. w szczególności wyroki TS: z 7.3.1996 r., Merckx i Neuhuys, C-171/94 i C-172/94, EU:C:1996:87, pkt 28, 30; z 20.11.2003 r., Abler i in., C-340/01, EU:C:2003:629, pkt 39.]. Wynika z tego, że brak związku umownego między oboma przedsiębiorstwami, którym kolejno powierzono zarządzanie nadzorem i dozorowaniem obiektów portowych, pozostaje bez znaczenia dla kwestii tego, czy dyrektywa 2001/23 jest stosowana w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2001/23 możliwość zastosowania tej dyrektywy jest uzależniona od spełnienia warunku, zgodnie z którym przejęcie dotyczy jednostki gospodarczej, która zachowuje swoją tożsamość, oznaczającą zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa czy pomocnicza. Trybunał stwierdził, że w celu ustalenia, czy ten warunek faktycznie został spełniony, należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne danej transakcji, do których zalicza się w szczególności rodzaj danego przedsiębiorstwa lub zakładu, przejęcie lub brak przejęcia aktywów, takich jak budynki i ruchomości, wartość składników niematerialnych w chwili przejęcia, przejęcie lub brak przejęcia większości pracowników przez nowego pracodawcę, przejęcie lub brak przejęcia klienteli, a także stopień podobieństwa działalności prowadzonej przed przejęciem i po przejęciu oraz czas ewentualnego zawieszenia tej działalności. Elementy te muszą podlegać analizie w ramach całościowej oceny okoliczności danej sprawy i z tego względu nie mogą być oceniane osobno[Podobnie wyrok TS z 26.11.2015 r., Aira Pascual i Algeposa Terminales Ferroviarios, C-509/14, EU:C:2015:781, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo.]. W szczególności Trybunał stwierdził, że w ocenie okoliczności faktycznych charakteryzujących daną transakcję sąd krajowy powinien zwłaszcza uwzględnić rodzaj przedsiębiorstwa lub zakładu, którego dotyczy transakcja[Zob. wyrok Aira Pascual i Algeposa Terminales Ferroviarios, pkt 33.]. Z powyższego zdaniem TS wynika, że waga poszczególnych kryteriów charakteryzujących fakt przejęcia, w rozumieniu dyrektywy 2001/23, musi się różnić w zależności od prowadzonej działalności, to jest metod produkcji lub eksploatacji, które stosuje się w danym przedsiębiorstwie, zakładzie lub w danej części zakładu[Wyrok Aira Pascual i Algeposa Terminales Ferroviarios, pkt 34.].

Trybunał stwierdził, że w branży, w której działalność opiera się zasadniczo na sile roboczej, tożsamość jednostki gospodarczej nie może zostać zachowana, jeśli nie doszło do przejęcia zasadniczej części pracowników przez domniemanego przejmującego[Por. wyrok Aira Pascual i Algeposa Terminales Ferroviarios, pkt 35.]. Natomiast w sytuacji gdy działalność opiera się zasadniczo na sprzęcie, okoliczność, że dawni pracownicy przedsiębiorstwa nie zostali przejęci przez nowego przedsiębiorcę do wykonywania tej działalności, tak jak ma to miejsce w sprawie w postępowaniu głównym, nie wystarcza, aby wykluczyć istnienie przejęcia jednostki gospodarczej zachowującej swą tożsamość w rozumieniu dyrektywy 2001/23. W ocenie TS odmienna wykładnia byłaby bowiem niezgodna z głównym celem tej dyrektywy polegającym na utrzymaniu umów o pracę pracowników zbywającego, nawet wbrew woli przejmującego[Wyrok Aira Pascual i Algeposa Terminales Ferroviarios, pkt 41.].

Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny – w świetle powyższych rozważań i przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych charakteryzujących sporny proces – czy tę transakcję należy uznać za przejęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu dyrektywy 2001/23. W tym celu będzie on musiał m.in. sprawdzić, czy ICTS bezpośrednio lub pośrednio przekazał Securitassprzęt lub składniki materialne lub niematerialne do wykonywania działalności dozorowania i ochrony rozpatrywanych obiektów. Ponadto czy takie składniki zostały udostępnione ICTS i Securitas przez PDA. Przy czym TS wskazał, że okoliczność, iż składniki materialne niezbędne do prowadzenia rozpatrywanej w postępowaniu głównym działalności i przejęte przez nowego przedsiębiorcę nie należały do jego poprzednika, lecz zostały po prostu udostępnione przez zleceniodawcę, nie może wykluczać istnienia przejęcia przedsiębiorstwa lub zakładu w rozumieniu dyrektywy 2001/23[Zob. wyrok Aira Pascual i Algeposa Terminales Ferroviarios, pkt 38, 39.]. Jednakże wyłącznie sprzęt, który był rzeczywiście używany do świadczenia usług ochrony, z wyłączeniem obiektów będących przedmiotem tych usług, powinien być ewentualnie brany pod uwagę w celu ustalenia istnienia przejęcia jednostki zachowującej swą tożsamość w rozumieniu dyrektywy 2001/23[Zob. wyrok TS z 29.7.2010 r., UGT FSP, C-151/09, EU:C:2010:452, pkt 31.].

2. Utrata zamówienia na usługi

Z orzecznictwa TS wynika, że utrata zamówienia na usługi na rzecz konkurenta nie może sama w sobie przesądzać o istnieniu przejęcia przedsiębiorstwa lub zakładu w rozumieniu dyrektywy 2001/23[Zob. wyrok TS z 11.3.1997 r., Süzen, C-13/95, EU:C:1997:141, pkt 16.]. Jednakże zdaniem TS przepis krajowy, który wyklucza w sposób ogólny z zakresu tego pojęcia utratę klienta przez podmiot po udzieleniu zamówienia na usługi innemu podmiotowi, nie pozwala uwzględnić wszystkich okoliczności faktycznych, które charakteryzują daną transakcję. Trybunał stwierdził – na podstawie orzecznictwa[Por. wyrok Aira Pascual i Algeposa Terminales Ferroviarios, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo.] oraz celu dyrektywy 2001/23, którym jest ochrona pracowników poprzez zapewnienie przestrzegania ich praw w przypadku zmiany pracodawcy – że wykładni art. 1 ust. 1 tej dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie takiemu przepisowi krajowemu.

Autorka jest doktorem nauk prawnych, ekspertem ds. prawa gospodarczego, WPiA UKSW w Warszawie.




 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw swoje dane, a Doradca zdalnie
zbada Twoje potrzeby i uruchomi dostęp:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

* Pola wymagane

Zasady przetwarzania danych osobowych: Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo C.H.Beck sp. z o.o., Warszawa, ul. Bonifraterska 17, kontakt: daneosobowe[at]beck.pl. Dane przetwarzamy w celu marketingu własnych produktów i usług, w celach wskazanych w treści zgód, jeśli były wyrażane, w celu realizacji obowiązków prawnych, oraz w celach statystycznych. W sytuacjach przewidzianych prawem, przysługują Ci prawa do: dostępu do swoich danych, otrzymania ich kopii, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia, cofnięcia zgody oraz wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych. Pełne informacje w Polityce prywatności.


Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych