Ustawa przewiduje zmiany zasadniczo w przepisach FinPubU a w pewnym zakresie również w innych aktach prawnych. Co prawda, głównym celem nowelizacji było wprowadzenie rozwiązań w obszarach klasyfikacji budżetowej oraz zarządzania budżetem państwa, to ustawodawca wprowadził również inne rozwiązania w kontekście funkcjonowania JST, a w pewnym stopniu związane również ze zmianami przepisów w zakresie finansów państwowych. W ramach niniejszej informacji skupiono się na przepisach istotnych z punktu widzenia JST.

Przepisy zmienione lub dodane w FinPubU

Poniżej przedstawiono wybrane zmiany wprowadzone ww. ustawą do ustawy o finansach publicznych.

Zmiana brzmienia art. 232 ust. 2 FinPubU. Nowe brzmienie przepisu: „2. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może upoważnić zarząd jednostki samorządu terytorialnego do dokonywania zmian limitów zobowiązań i kwot wydatków na realizację przedsięwzięcia, w tym finansowanego z udziałem środków europejskich albo środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3, w związku ze zmianami w realizacji tego przedsięwzięcia, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu dla każdego roku objętego wieloletnią prognozą finansową”.

Dodanie art. 232 ust. 3 FinPubU o treści: „Upoważnienie, o którym mowa w ust. 2, obejmuje także możliwość dokonywania zmian limitów zobowiązań i kwot wydatków przeznaczonych na finansowanie realizacji przedsięwzięć, o których mowa w ust. 2, w tym wkładu własnego beneficjenta, wynikających z konkursów rozstrzygniętych zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o zasadach realizacji programów lub z projektów wybranych zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji programów 2021–2027”.

W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że wprowadzono zmianę polegającą na rozszerzeniu kompetencji zarządu jednostki samorządu terytorialnego (JST) dotyczącej dokonywania zmian w wieloletniej prognozie finansowej o możliwość zmiany limitów zobowiązań lub kwot wydatków na wszystkie przedsięwzięcia wieloletnie (a nie, jak dotychczas, wyłącznie związanych z realizacją projektów UE). Zmiany mają na celu usprawnienie procesu realizacji przedsięwzięć wieloletnich określonych w wieloletnich prognozach finansowych jednostek samorządu terytorialnego.

W aktualnym stanie prawnym zmiana limitu zobowiązań i kwot wydatków na przedsięwzięcia wieloletnie jest wyłączną kompetencją organu stanowiącego JST i może nastąpić, zgodnie z art. 231 FinPubU, w wyniku podjęcia uchwały tego organu zmieniającej zakres wykonania lub wstrzymującej wykonywanie przedsięwzięcia.

Ponadto zakres zmian dokonywanych przez zarząd nie może pogorszyć wyniku budżetu JST dla każdego roku objętego prognozą. Rozwiązanie ma pozwolić na uelastycznienie gospodarki finansowej JST. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że przepis ma charakter fakultatywny. Co ważne, organ stanowiący JST zachowa wpływ na dokonywane zmiany – ich dokonanie będzie warunkowane stosownym upoważnieniem.

W ramach art. 236 FinPubU:

1) zmieniono brzmienie ust. 3 pkt 1 lit. a:

„a) uposażenia i wynagrodzenia oraz składki od nich naliczane”;

2) zmieniono brzmienie pkt 2:

„2) transfery bieżące, które obejmują przepływy, o których mowa w art. 124 ust. 3 pkt 1”;

3) dodano ust. 3a:

„3a. Wydatki bieżące, o których mowa w ust. 3 pkt 1 lit. b, obejmują w

szczególności:

1) daniny publiczne;

2) zakupy towarów i usług;

3) inne wydatki związane z funkcjonowaniem jednostek budżetowych i

realizacją ich statutowych zadań”;

4) zmieniono brzmienie ust. 4:

„4. W planie wydatków majątkowych wyodrębnia się w układzie działów i rozdziałów planowane kwoty wydatków majątkowych, do których zalicza się:

1) nakłady na niefinansowe aktywa trwałe (wydatki inwestycyjne) obejmujące wydatki, o których mowa w art. 124 ust. 6 pkt 1;

2) transfery majątkowe obejmujące przepływy, o których mowa w art. 124 ust. 7;

3) wydatki na zakup i objęcie akcji i udziałów;

4) wydatki na wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego”;

5) dodano ust. 4a:

„4a. W ramach wydatków, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, wyodrębnia się wydatki na realizację programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, w części związanej z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego”.

W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że zmiana w art. 236 FinPubU, dotyczącym wydatków JST, wprowadza nowe grupowanie wydatków – jest to zmiana skorelowana z nowym sposobem grupowania wydatków budżetu państwa (art. 124 FinPubU). Nowy układ grup wydatków pozwoli na bardziej czytelną prezentację ich ekonomicznego charakteru. Z grupy wydatków majątkowych wyodrębnia się transfery majątkowe, co zapewni analogiczny podział jak w przypadku wydatków i transferów bieżących. Jednocześnie zakres wydatków majątkowych samorządowych jednostek budżetowych pozostaje bez zmian. Zmiana terminologii ma na celu jedynie uporządkowanie oraz większą spójność stosowanej terminologii.

W celu jednolitego sposobu prezentacji danych w budżecie państwa i w budżetach jednostek samorządu terytorialnego proponuje się wprowadzenie analogicznej zmiany w zakresie grupowania wydatków prezentowanych w uchwałach budżetowych tych jednostek.

W ramach art. 255 FinPubU:

1) zmieniono brzmienie ust. 1–2:

„1. Zarząd jednostki samorządu terytorialnego przekazuje pobrane dochody budżetowe związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostce samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami, pomniejszone o określone w odrębnych ustawach dochody budżetowe przysługujące jednostce samorządu terytorialnego z tytułu wykonywania tych zadań, na rachunek bieżący dochodów dysponenta części budżetowej przekazującego dotację celową, według stanu środków określonego na:

1) 10. dzień miesiąca – w terminie do 15. dnia danego miesiąca,

2) 20. dzień miesiąca – w terminie do 25. dnia danego miesiąca

– a w przypadku gdy ten dzień przypada w dniu ustawowo wolnym od pracy lub w sobotę – do dnia następnego, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą.

2. Pobrane od dnia 21 grudnia do dnia 31 grudnia dochody budżetowe, o których mowa w ust. 1, są przekazywane przez zarząd jednostki samorządu terytorialnego na rachunek bieżący dochodów dysponenta części budżetowej przekazującego dotację celową w terminie do dnia 8 stycznia roku następującego po roku budżetowym, a w przypadku gdy ten dzień przypada w dniu ustawowo wolnym od pracy lub w sobotę – do dnia następnego, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą”;

2) dodano ust. 6:

„6. Od kwot dochodów budżetowych związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych odrębnymi ustawami jednostce samorządu terytorialnego przekazanych po terminie określonym w ust. 1 lub 2, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ich przekazania”.

W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że zmiany polegają na dodaniu ust. 6, który przewiduje, że od kwot dochodów budżetowych związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych odrębnymi ustawami jednostce samorządu terytorialnego, przekazanych po terminie określonym w ust. 1 lub 2, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin przekazania dochodów. Podano, że dotąd przepisy FinPubU nie zawierały regulacji wskazującej, od jakiego terminu należy liczyć odsetki od kwot dochodów przekazanych w trybie art. 255 FinPubU z naruszeniem terminów określonych w ustawie.

W ramach art. 257a pkt 2 FinPubU zmieniono brzmienie pkt 2 (zmiana dostosowawcza – przyczyna to uchylenie w art. 258 – pkt 3): „2) czynności, o których mowa w art. 258 ust. 1 pkt 2”.

W ramach art. 258 FinPubU:

1) zmieniono brzmienie ust. 1:

„pkt 3 (uchylono)

4) dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków związanych:

a) ze zmianą kwot lub uzyskaniem płatności przekazywanych z budżetu środków europejskich, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu,

b) ze zmianami w realizacji przedsięwzięcia, w tym finansowanego z udziałem środków europejskich albo środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu,

c) ze zwrotem płatności otrzymanych z budżetu środków europejskich,

d) z otrzymaniem środków pochodzących z darowizn z poleceniem, o którym mowa w art. 893 Kodeksu cywilnego”;

2) zmieniono brzmienie ust. 3:

„3. Sejmik województwa może upoważnić zarząd województwa do dokonywania przeniesień w planie wydatków między działami, wynikających z konkursów rozstrzygniętych zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o zasadach realizacji programów lub z projektów wybranych zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji programów 2021–2027, w zakresie zadań związanych z realizacją programów, dla których zarząd województwa jest instytucją zarządzającą”.

W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że zmiany w tym przepisie polegają na:

1) uchyleniu w ust. 1 pkt 3, który dotyczy przekazania innym jednostkom organizacyjnym samorządu terytorialnego uprawnień zarządu JST do zaciągania zobowiązań z tytułu umów, których realizacja w roku budżetowym i w latach następnych jest niezbędna do zapewnienia ciągłości działania jednostki i z których wynikające płatności wykraczają poza rok budżetowy. Takie upoważnienie wynikało również z art. 228 ust. 2 FinPubU (analogiczna treść jak w uchylanym przepisie). W związku z powyższym, mając na uwadze przejrzystość przepisów prawa, zaproponowano uchylenie pkt 3 w ust. 1;

2) usprawnieniu realizacji budżetu JST polegającym na umożliwieniu przekazania przez organ stanowiący JST decyzji dotyczących potencjalnie niewielkich kwot do kompetencji zarządu JST, tak jak w przypadku zmiany art. 232 FinPubU;

3) rozszerzeniu zakresu upoważnienia zarządu do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków o środki pochodzące z darowizn celowych; zmiana ta wynika z postulatów strony samorządowej i ma na celu umożliwienie sprawnego włączania do planu dochodów i wydatków budżetu środków pochodzących z darowizn celowych otrzymanych na realizację konkretnego celu, np. walki ze skutkami powodzi.

W ramach art. 267 FinPubU zmieniono brzmienie ust. 3:

„3. Zarząd jednostki samorządu terytorialnego przedstawia regionalnej izbie obrachunkowej, w terminie do dnia 31 marca roku następującego po roku budżetowym:

1) sprawozdanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1; [chodzi o sprawozdanie roczne z wykonania budżetu tej jednostki – przyp. aut.]

2) sprawozdanie, o którym mowa w art. 265 pkt 2 [chodzi o sprawozdania m.in. SP ZOZ i instytucji kultury – przyp. aut.];

3) informację, o której mowa w ust. 1 pkt 3 [chodzi o informację o stanie mienia – przyp. aut.]”

W ramach art. 270 FinPubU:

1) zmieniono brzmienie ust. 2:

2. Komisja rewizyjna organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego rozpatruje:

1) sprawozdanie finansowe;

2) sprawozdanie z wykonania budżetu wraz z informacją, o której mowa w art. 267 ust. 1 pkt 3, oraz opinią regionalnej izby obrachunkowej o tych dokumentach;

3) sprawozdanie z badania sprawozdania finansowego, o którym mowa w art. 268 – w przypadku gdy jednostka samorządu terytorialnego jest obowiązana do badania tego sprawozdania.

2) dodano w ust. 3 po wyrazach „organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego” wyrazy „oraz regionalnej izbie obrachunkowej”;

Wskazany ust. 3 po nowelizacji ma treść:

„Komisja rewizyjna przedstawia organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego oraz regionalnej izbie obrachunkowej, w terminie do dnia 15 czerwca roku następującego po roku budżetowym, wniosek w sprawie absolutorium dla zarządu”.

W ramach art. 271 FinPubU dodano w ust. 1 pkt 7:

„7) opinią regionalnej izby obrachunkowej o wniosku komisji rewizyjnej, o którym mowa w art. 270 ust. 3”.

W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że zmieniono przepisy regulują kwestie związane z terminem przedstawienia organowi stanowiącemu JST sprawozdań i informacji (art. 267 FinPubU), sprawozdań finansowych JST (art. 270 FinPubU) oraz uchwał w sprawie absolutorium dla zarządu JST (art. 271 FinPubU). Zmiany polegają na doprecyzowaniu przepisów dotyczących procedury udzielania absolutorium zarządowi JST przez zwiększenie liczby dokumentów wymaganych w toku tej procedury. RegIzbObrachU do zadań izby zalicza m.in. opiniowanie wniosków komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium (art. 13 pkt 8 RegIzbObrachU), natomiast w art. 271 FinPubU opinia izby o wniosku komisji rewizyjnej nie została wymieniona jako obowiązkowy dokument, z którym powinien zapoznać się organ stanowiący JST przed podjęciem uchwały w sprawie absolutorium. W związku z powyższym proponuje się uzupełnienie dokumentów, z którymi powinien zapoznać się organ stanowiący JST przed podjęciem uchwały w sprawie absolutorium, o opinię regionalnej izby obrachunkowej o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium dla zarządu. Podobną rozbieżność usunięto w przypadku opiniowania przez regionalne izby obrachunkowe informacji o stanie mienia JST.

Przepisy przejściowe

Poniżej przedstawiono wybrane przepisy zawarte w ustawie z 27.2.2026 r.

Zgodnie z art. 10:

„W przypadku zmiany:

1) ustawy budżetowej na rok 2026,

2) uchwał budżetowych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2026

– stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1–5, art. 7 i art. 9, w brzmieniu dotychczasowym”.

Oznacza to, że w 2026 r. stosuje się jeszcze przepisy dotychczasowe, a nie nowe.

Zgodnie z art. 11:

„Do sprawozdań z wykonania:

1) planów finansowych agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej, państwowych funduszy celowych, funduszy, o których mowa w art. 9 pkt 8 ustawy zmienianej w art. 1, oraz państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 14 ustawy zmienianej w art. 1, na rok 2026,

2) ustawy budżetowej na rok 2026,

3) budżetów jednostek samorządu terytorialnego na rok 2026

– stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1–5, art. 7 i art. 9, w brzmieniu dotychczasowym”.

Zgodnie z art. 15:

„1. Przepis art. 236 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się po raz pierwszy do opracowania projektów uchwał budżetowych na rok 2027 i wieloletnich prognoz finansowych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2027 i na kolejne lata.

2. Przepisy art. 267, art. 270 ust. 2 i art. 271 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się po raz pierwszy do sprawozdań finansowych jednostek samorządu terytorialnego za rok 2026”.

Oznacza to, że w 2026 r. stosuje się jeszcze przepisy art. 236, art. 267, art. 270 ust. 2 i art. 271 ust. 1 FinPubU, czyli dotychczasowe, a nie nowe.

Zgodnie z art. 22:

„Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 39 ust. 4 i art. 153 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 39 ust. 4 i art. 153 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, jednak nie dłużej niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, i mogą być zmieniane”.

Podany przepis odnosi się do rozporządzenia z 2.3.2010 r. Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 513 ze zm.).