Unieważnienie postępowania w sprawie zamówienia publicznego na roboty budowlane
Opis sytuacji: Prowadzimy postępowanie w trybie podstawowym bez negocjacji na roboty budowlane (portal e-zamówienia). Wpłynęło 5 ofert, z czego 4 przewyższają kwotę przeznaczoną na sfinansowanie zamówienia, której nie możemy jej zwiększyć. Jedna oferta mieści się w tej kwocie, ale prawdopodobnie nie jest w niej ujęty cały zakres prac ze specyfikacji – wysłaliśmy do wykonawcy wezwanie do wyjaśnienia treści oferty. Obecnie na stronie e-zamówienia mamy informację z otwarcia ofert z datą 21.5.2026 r.
Postępowanie unieważnia się bez przeprowadzania wyboru najkorzystniejszej oferty, ponieważ „z góry” wiadomo, że ceny lub koszty określone we wszystkich pozostałych złożonych ofertach nie mieszczą się w limicie środków finansowych ustalonym przez zamawiającego.
Stosownie do art. 255 pkt 3 ustawy z 11.9.2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1320 ze zm.; dalej: PrZamPubl), zamawiający unieważnia postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli cena lub koszt najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny lub kosztu najkorzystniejszej oferty.
W razie unieważnienia postępowania na zamawiającym spoczywają zaś obowiązki informacyjne względnie wykonawców, którzy złożyli swoje oferty w postępowaniu. Tak też, zgodnie z art. 260 ust. 1 PrZamPubl, o unieważnieniu postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający zawiadamia równocześnie wszystkich tych wykonawców, którzy złożyli oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub zostali zaproszeni do negocjacji – podając uzasadnienie faktyczne i prawne.
Jak wyjaśnia się to bowiem w doktrynie, zgodnie z zasadą jawności i przejrzystości postępowania zamawiający zobowiązany jest zawiadomić jego uczestników o unieważnieniu postępowania. Brak zadośćuczynienia przedmiotowemu obowiązkowi stanowi zaś naruszenie przepisów PrZamPubl oraz może być podstawą wnoszenia środków odwoławczych. Jednocześnie, jeżeli unieważnienie postępowania następuje po upływie terminu składania ofert, zamawiający informuje o tym fakcie jedynie wykonawców, którzy złożyli oferty, niezależnie od tego, czy oferty te podlegały zaś odrzuceniu. Wraz z zawiadomieniem o unieważnieniu postępowania zamawiający zobowiązany jest również przesłać uzasadnienie faktyczne i prawne swojej decyzji. Dodatkowo zamawiający udostępnia niezwłocznie informacje, o których mowa wyżej, również na stronie internetowej prowadzonego postępowania.
Jeżeli z kolei – niezależnie od unieważnienia samego postępowania – oferta złożona przez danego wykonawcę podlegała również odrzuceniu, zamawiający zawiadamia także wykonawców o tym fakcie, podając przyczyny odrzucenia oferty.
W opisanej w pytaniu sytuacji, dotyczącej prowadzenia postępowania w trybie art. 275 pkt 1 PrZamPubl, gdy wszystkie oferty (poza podlegającą odrzuceniu) są z cenami przewyższającymi kwotę, jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia (a nie może on zwiększyć kwoty na zamówienie), postępowanie unieważnia się bez przeprowadzania wyboru najkorzystniejszej oferty, ponieważ „z góry” wiadomo, że ceny lub koszty określone we wszystkich pozostałych złożonych ofertach nie mieszczą się w limicie środków finansowych ustalonym przez zamawiającego.
Możliwość awansowania lub zatrudnienia pracownika socjalnego na stanowisku zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej
Nie jest dopuszczalne zatrudnienie pracownika socjalnego na stanowisku zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej bez przeprowadzenia naboru.
Stanowisko pracownika socjalnego jest kwalifikowane jako stanowisko pomocnicze i obsługi, podczas gdy stanowisko zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej stanowi stanowisko kierownicze urzędnicze.
Stanowisko zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej należy kwalifikować jako stanowisko kierownicze urzędnicze, natomiast pracownik socjalny zajmuje stanowisko nieurzędnicze – pomocnicze i obsługi, zgodnie z zaszeregowaniem wynikającym z rozporządzenia w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych.
W konsekwencji pracownik socjalny nie może zostać zatrudniony na stanowisku zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej, również wtedy, gdy chodzi o stanowisko zastępcy kierownika w tym samym ośrodku, w którym jest zatrudniony, bez udziału w naborze na to stanowisko.
W szczególności niedopuszczalne jest zatrudnienie pracownika socjalnego na stanowisku zastępcy kierownika OPS w drodze awansu wewnętrznego, ponieważ forma ta nie znajduje zastosowania w przypadku przejścia ze stanowiska nieurzędniczego na stanowisko urzędnicze.
Opłaty za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej
W stanie faktycznym, który opisany został w pytaniu, należy dokonać analizy, czy opłata za wskazane usługi jest w ogóle legalna. Jeżeli tak, to właściwą drogą postępowania jest egzekucja administracyjna, a nie postępowanie przed sądem cywilnym.
Zakładanie i prowadzenie cmentarzy komunalnych stanowi przedmiot regulacji ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Zgodnie z art. 1 ust.1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych (dalej: CmentU) zakładanie i rozszerzanie cmentarzy komunalnych należy do zadań własnych gminy. Przepis art. 2 ust. 1 CmentU stanowi, że utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarządzanie nimi należy do właściwych wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), na których terenie cmentarz jest położony.
Zakładanie i rozszerzenie oraz utrzymanie cmentarzy komunalnych – jako zadanie własne gminy – służy zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty. Sam cmentarz należy natomiast zidentyfikować jako obiekt użyteczności publicznej.
Oznacza to, że w zakresie opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej należy zastosować przepisy ustawy o gospodarce komunalnej. Na mocy art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej (dalej: GospKomU) jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego podejmują decyzję w zakresie wysokości cen i opłat albo w zakresie sposobu ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego.
Stosownie do art. 4 ust. 2 GospKomU: „Uprawnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 2, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą powierzyć organom wykonawczym tych jednostek”.
Akty ustalające opłaty za korzystanie z cmentarza – jako obiektu użyteczności publicznej – mają charakter aktów prawa miejscowego.
Powyższe wnioski potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. W wyroku z 3.10.2023 r. (III SA/Wr 930/22, Legalis) WSA we Wrocławiu wskazał, że:
Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego postanawiają o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Rację ma Prokurator wskazując, że cmentarz komunalny jest gminnym obiektem użyteczności publicznej, zaś żaden przepis szczególny nie stanowi, aby w innym – niż wskazany w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej – trybie miały być ustalane opłaty za korzystanie z niego. Nie oznacza to jednak, że realizacja kompetencji wynikającej z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej może prowadzić do faktycznego przerzucania na korzystających z cmentarza mieszkańców kosztów utrzymania obiektów publicznych należących do jednostki samorządu terytorialnego. Ustalenie opłaty za korzystanie z obiektów użyteczności publicznej w przypadku cmentarza może polegać na określeniu wynikającej z art. 7 ust. 2 ustawy o cmentarzach opłaty za pochowanie zwłok, a także opłat za korzystanie z obiektu, które nie ma charakteru zwykłego korzystania, a więc przekracza korzystanie ogólnodostępne i wykracza ponad zakres czynności związanych z prawem do grobu i kultem zmarłych. Nie jest natomiast możliwe ustalenie jakiejkolwiek opłaty związanej z każdym możliwym korzystaniem z cmentarza obiektu.
Gmina może pobierać tylko te opłaty za korzystanie z cmentarza, które zostały ustalone w uchwale organu stanowiącego (rady gminy) albo w zarządzeniu organu wykonawczego – jeżeli organ stanowiący powierzył temu organowi swoje kompetencje (art. 7 ust. 2 ustawy o finansach publicznych; dalej: FinPubU). Należy przy tym zwrócić uwagę na coraz wyraźniejszą linię orzeczniczą, która uznaje, że jedynymi opłatami, które mogą być legalnie pobierane przez zarządzających cmentarzami są te opłaty, które zachowują bezpośredni związek z pochówkiem. Inne z kolei, jak np. wjazd na cmentarz, korzystanie z infrastruktury na cmentarzu, przedłużenie miejsca na grób po 20 latach, są niezgodne z prawem.
Odnośnie dochodzenia opłat za korzystanie z cmentarza (obiektu użyteczności publicznej), decydujące jest rozstrzygnięcie charakteru tych opłat, przy czym wyboru należy dokonać między należnościami cywilnoprawnymi a niepodatkowymi należnościami budżetu o charakterze publicznoprawnym (art. 60 FinPubU).
Dotychczas – szczególnie z uwagi na interpretacje organów skarbowych – dosyć powszechnie identyfikowano omawiane opłaty jako należności cywilnoprawne. W ocenie Autora stanowisko takie nie jest jednak prawidłowe. Wobec okoliczności, że opłaty są ustalane w drodze aktów prawa miejscowego; możliwość ich ustalenia jest mocno limitowana (sądy administracyjne konsekwentnie posługują się pojęciem opłaty – a nie ceny); dotyczą korzystania z obiektów użyteczności publicznej, w związku z czym nie mają charakteru komercyjnego (ich funkcją nie jest zapewnienie środków bilansujących koszty korzystania z ww. obiektów) – prawidłowa identyfikacja oznacza, że są to niepodatkowe należności budżetu o charakterze publicznoprawnym.
Wobec takiego statusu rozważanych opłat, zastosowanie do nich będzie miał art. 66 FinPubU, zgodnie z którym do egzekucji należności, o których mowa w art. 60 FinPubU, mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W stanie faktycznym, który opisany został w pytaniu, należy dokonać analizy, czy opłata za wskazane usługi jest w ogóle legalna. Jeżeli tak, to właściwą drogą postępowania jest egzekucja administracyjna, a nie postępowanie przed sądem cywilnym.
Zmiana polityki antymobbingowej w związku z projektem zmian w kodeksie pracy dotyczącym mobbingu
Projekt ustawy zmieniającej Kodeks pracy w zakresie rozwiązań antymobbingowych jest nadal przedmiotem prac parlamentarnych. Na tym etapie procesu legislacyjnego trudno jest ocenić, kiedy i w jakim kształcie nowe przepisy wejdą w życie. Dlatego z praktycznego punktu widzenia warto poczekać na nowe regulacje dotyczące mobbingu i ich ostateczny kształt, aby następnie zaktualizować dotychczasową politykę antymobbingową.
Obecne przepisy dotyczące mobbingu
Kodeks pracy zobowiązuje pracodawcę do przeciwdziałania mobbingowi, definiując jednocześnie mobbing jako działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu jego poniżenie lub ośmieszenie, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.
Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Natomiast pracownik, który doznał mobbingu lub wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy (art. 943 Kodeksu pracy).
Obecnie obowiązujące przepisy nie nakładają wprost obowiązku wprowadzenia polityki antymobbingowej w zakładzie pracy (nie jest ona obowiązkowa), jednak pracodawca ma obowiązek przeciwdziałania mobbingowi. W praktyce ustalenie takiej polityki oraz jej stosowanie oceniane jest pozytywnie.
Projekt zmian w Kodeksie pracy dotyczący mobbingu
Przepisy Kodeksu pracy dotyczące mobbingu od pewnego czasu są przedmiotem krytyki ze względu na ich niejednoznaczność i duży stopień ogólności. W związku z tym 17.2.2026 r. RM przyjęła projekt ustawy o zmianie Kodeksu pracy w zakresie mobbingu, zakładający m.in. uproszczenie definicji mobbingu, zwiększenie ochrony przed działaniami niepożądanymi w miejscu pracy, a także wyższe rekompensaty dla osób, które doświadczyły mobbingu.
Projekt ten wpłynął do Sejmu 24.2.2026 r. (druk sejmowy nr 2289) i po pierwszym czytaniu został skierowany do dalszych prac w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Obecnie dostępne jest już sprawozdanie z prac Komisji. Na tym etapie procesu legislacyjnego trudno jest więc jednoznacznie ocenić, kiedy i w jakim kształcie nowe przepisy wejdą w życie. Dlatego z praktycznego punktu widzenia warto poczekać na ich ostateczne brzmienie przed dokonaniem kompleksowej aktualizacji polityki antymobbingowej.
Dopuszczalność stosowania procedury odwróconej w trybie podstawowym
Procedura odwrócona, o której mowa w art. 139 ust. 1 Prawa zamówień publicznych, polega na tym, że zamawiający najpierw dokonuje badania i oceny ofert, a dopiero następnie weryfikuje wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona, w zakresie spełniania warunków udziału w postępowaniu oraz braku podstaw wykluczenia, co ma na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania. Choć mechanizm ten został ustawowo przewidziany wyłącznie dla przetargu nieograniczonego, zgodnie ze stanowiskiem UZP może być również stosowany w trybie podstawowym (art. 275 pkt 1 i pkt 2 Prawa zamówień publicznych – w tym drugim przypadku pod warunkiem rezygnacji z negocjacji), o ile zamawiający jednoznacznie przewidzi taką procedurę w SWZ oraz szczegółowo określi kolejność i zasady podejmowanych czynności.
Procedura odwrócona, o której mowa w art. 139 ust. 1 Prawa zamówień publicznych, stanowi szczególny mechanizm prowadzenia postępowania. Polega ona najpierw na dokonaniu badania i oceny ofert, a następnie kwalifikacji podmiotowej wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona, w zakresie braku podstaw wykluczenia oraz spełniania warunków udziału w postępowaniu. Rozwiązanie to ma na celu przede wszystkim usprawnienie i przyspieszenie postępowania, ograniczenie formalizmu oraz zmniejszenie obciążeń zarówno po stronie zamawiającego, jak i wykonawców. Należy jednak podkreślić, że ustawodawca wprost uregulował procedurę odwróconą wyłącznie dla postępowań prowadzonych w trybie przetargu nieograniczonego. Oznacza to, że norma ta znajduje bezpośrednie zastosowanie jedynie do tego trybu udzielenia zamówienia. Wynika to z konstrukcji samego przepisu oraz systematyki ustawy, w której procedura odwrócona została przypisana do postępowań jednoetapowych, tj. takich, w których nie występuje odrębny etap kwalifikacji wykonawców przed oceną ofert. W praktyce oznacza to, że mechanizm określony w art. 139 ust. 1. Prawa zamówień publicznych nie może być automatycznie stosowany do wszystkich trybów udzielania zamówień publicznych.
Jednocześnie zarówno doktryna, jak i stanowisko UZP wskazują, że dopuszczalne jest zastosowanie analogicznego mechanizmu także w trybie podstawowym, o którym mowa w art. 275 pkt 1 oraz art. 275 pkt 2 Prawa zamówień publicznych. Potwierdza to opinia UZP pt. „Zastosowanie tzw. procedury odwróconej w postępowaniach prowadzonych w trybie podstawowym” dostępna pod adresem https://www.gov.pl/web/uzp/zastosowanie-tzw-procedury-odwroconej-w-postepowaniach-prowadzonych-w-trybie-podstawowym. W opinii tej wskazano, że zamawiający może ukształtować postępowanie w taki sposób, aby najpierw dokonać oceny ofert, a dopiero następnie badać podmiotowe przesłanki wobec wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona. W przypadku trybu podstawowego z możliwością negocjacji, o którym mowa w art. 275 pkt 2 Prawa zamówień publicznych, możliwość zastosowania procedury odwróconej istnieje jednak wyłącznie wtedy, gdy zamawiający ostatecznie nie zdecyduje się na prowadzenie negocjacji.
Istotne znaczenie ma również podstawa prawna zastosowania tego rozwiązania w trybie podstawowym. W takim przypadku procedura odwrócona nie wynika bezpośrednio z art. 139 Prawa zamówień publicznych, lecz z autonomii organizacyjnej zamawiającego oraz treści SWZ. Oznacza to, że źródłem uprawnienia zamawiającego do zastosowania odwróconej kolejności badania i oceny ofert nie jest norma ustawowa przewidziana dla przetargu nieograniczonego, lecz odpowiednie postanowienia w SWZ. Z tego względu zamawiający powinien w sposób jednoznaczny, precyzyjny i wyczerpujący opisać w SWZ sposób prowadzenia postępowania, kolejność czynności oraz zasady badania ofert i wykonawców. W praktyce oznacza to konieczność szczegółowego wskazania w dokumentach zamówienia, że zamawiający najpierw dokona badania i oceny ofert, a dopiero po wyborze oferty najwyżej ocenionej będzie badał, czy wykonawca spełnia warunki udziału w postępowaniu oraz czy nie zachodzą wobec niego podstawy wykluczenia. Specyfikacja warunków zamówienia powinna również określać sposób postępowania w sytuacji, gdy wykonawca najwyżej oceniony nie spełni warunków udziału w postępowaniu albo będzie podlegał wykluczeniu. W takim przypadku zamawiający powinien wskazać, że dokona analogicznego badania wobec kolejnego wykonawcy, którego oferta uzyskała najwyższą liczbę punktów. Takie rozwiązanie ma istotne zalety praktyczne. Po pierwsze, pozwala ograniczyć zakres czynności formalnych wykonywanych przez zamawiającego jedynie do wykonawcy, którego oferta ma realne szanse na uzyskanie zamówienia. Po drugie, przyczynia się do skrócenia czasu trwania postępowania, co ma szczególne znaczenie w postępowaniach o dużej liczbie ofert. Wreszcie procedura odwrócona realizuje zasadę efektywności postępowania oraz racjonalizacji działań zamawiającego.
Zasady udzielania urlopu bezpłatnego pracownikowi WOT na czas specjalistycznego szkolenia pożarniczego
Na czas szkolenia wskazanego w pytaniu pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego.
W art. 171 ustawy o obronie Ojczyzny określono zasady pełnienia terytorialnej służby wojskowej. Terytorialna służba wojskowa może być pełniona w dwóch formach: rotacyjnie albo dyspozycyjnie.
Żołnierz WOT pełni służbę rotacyjnie w jednostce wojskowej albo w innym miejscu wskazanym przez dowódcę jednostki wojskowej. Służba ta odbywa się w dniach określonych przez dowódcę, co najmniej raz w miesiącu przez 2 dni, w czasie wolnym od pracy. Możliwe jest również pełnienie tej służby w inne dni – stosownie do potrzeb Sił Zbrojnych – po uzgodnieniu tego z żołnierzem albo na jego wniosek. W pozostałych dniach żołnierz pełni służbę dyspozycyjnie.
Dyspozycyjna służba terytorialna odbywa się poza jednostką wojskową. W tym czasie żołnierz pozostaje w gotowości do stawienia się do służby rotacyjnej w terminie i miejscu wskazanym przez dowódcę jednostki wojskowej.
Z kolei art. 305 ustawy o obronie Ojczyzny nakłada na pracodawcę obowiązek udzielenia urlopu bezpłatnego. Pracodawca udziela pracownikowi powołanemu do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie – z wyjątkiem służby pełnionej jednorazowo w czasie lub dniu wolnym od pracy – urlopu bezpłatnego na okres trwania tej służby. Urlopu udziela się na wniosek pracownika, a w przypadku wezwania w trybie natychmiastowego stawiennictwa – na podstawie zawiadomienia szefa wojskowego centrum rekrutacji. W okresie urlopu bezpłatnego pracownik zachowuje wszystkie uprawnienia wynikające ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.
Z powyższego wynika, że urlopu bezpłatnego udziela się na czas pełnienia terytorialnej służby wojskowej, w tym również służby związanej z udziałem w szkoleniach.
Wojskowa Ochrona Przeciwpożarowa (WOP) jest organem wykonującym – w komórkach i jednostkach organizacyjnych podległych MON lub przez niego nadzorowanych – zadania PSP, a także inne zadania wynikające ze specyfiki funkcjonowania Sił Zbrojnych, w tym prowadzenie szkoleń dla jednostek podległych MON, w szczególności WOT.
Powyższe prowadzi do wniosku, że na czas szkolenia wskazanego w pytaniu pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego.
Posługiwanie się skrótem „mgr inż.” na pieczątce pracownika urzędu
W opisanym stanie faktycznym pracownik nie powinien posługiwać się oznaczeniem „mgr inż.”, ponieważ nie posiada tytułu zawodowego magistra inżyniera. Dopuszczalne jest natomiast posługiwanie się odrębnie posiadanymi tytułami zawodowymi w sposób, który nie wprowadza odbiorcy w błąd, np. w formie „inż. mgr”.
Zgodnie z art. 77 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, absolwent studiów otrzymuje dyplom ukończenia studiów oraz odpowiedni tytuł zawodowy. Ustawa rozróżnia przy tym:
1) tytuł zawodowy licencjata, inżyniera albo równorzędny – w przypadku studiów pierwszego stopnia,
2) tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny – w przypadku studiów drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich.
W ocenie autora odpowiedzi, z literalnego brzmienia przepisu wynika, że tytuł „magister inżynier” stanowi odrębny, samodzielny tytuł zawodowy przewidziany przez ustawę, a nie jedynie połączenie tytułów „magister” oraz „inżynier”.
Tym samym osoba, która ukończyła studia pierwszego stopnia, uzyskując tytuł zawodowy inżyniera, a następnie studia drugiego stopnia, uzyskując wyłącznie tytuł zawodowy magistra, nie posiada tytułu zawodowego „magistra inżyniera”. Posługiwanie się skrótem „mgr inż.” mogłoby zatem sugerować posiadanie tytułu zawodowego, który formalnie nie został uzyskany.
Jednocześnie brak jest podstaw do przyjęcia, że uzyskanie tytułu zawodowego magistra powoduje utratę wcześniej uzyskanego tytułu zawodowego inżyniera. W konsekwencji dopuszczalne jest posługiwanie się obiema oznaczeniami odrębnie, np. poprzez użycie formy „inż. mgr”, która nie sugeruje posiadania tytułu zawodowego magistra inżyniera, lecz wskazuje na posiadanie dwóch odrębnych tytułów zawodowych.
Konsekwencje i zasady zawierania umowy w ramach działalności nierejestrowanej z własnym pracownikiem samorządowym
Jeżeli pracownik w ramach działalności nierejestrowanej wykona usługę na rzecz własnego pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, będzie to równoznaczne z zawarciem umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W konsekwencji przychód z tego tytułu będzie podlegał oskładkowaniu w pełnym zakresie. Innymi słowy, będzie to oznaczało zawarcie umowy cywilnoprawnej z własnym pracownikiem.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in.:
1) pracownikami,
2) osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której – zgodnie z Kodeksem cywilnym – stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osobami z nimi współpracującymi (o ile nie są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami do ukończenia 26. roku życia),
3) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a (dotyczącego osób korzystających z ulgi na start).
Z kolei zgodnie z art. 5 Prawa przedsiębiorców, działalnością gospodarczą nie jest działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.
Tym samym tzw. działalność nierejestrowana nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc sama w sobie nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych.
Jednocześnie przepisy dotyczące działalności nierejestrowanej nie zmieniają ogólnych zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku z wykonywaniem pracy na podstawie umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych.
Należy podkreślić, że dla celów ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się nie tylko osobę pozostającą w stosunku pracy, ale także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz tego pracodawcy.
Oznacza to, że tak zdefiniowana osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu – na takich samych zasadach jak pracownik. Przychody z zawartej umowy cywilnoprawnej stanowią przy tym przychód ze stosunku pracy i podlegają zsumowaniu z przychodami z umowy o pracę.
Nawet jeśli strony formalnie nie podpiszą umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, lecz uzgodnią taką współpracę ustnie, należy uznać, że doszło do zawarcia tego rodzaju umowy.
Jeżeli więc przedmiotem współpracy będzie wykonanie usługi (a nie sprzedaż towarów), mamy do czynienia z umową o świadczenie usług w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.
W konsekwencji umowa o świadczenie usług zawarta przez pracownika z własnym pracodawcą podlega pełnemu oskładkowaniu – analogicznie jak stosunek pracy.
Przykładowo, ZUS Oddział w Gdańsku w interpretacji indywidualnej z 5.6.2023 r. (sygn. DI/100000/43/370/2023, decyzja nr 264) wskazał, że:
Powyższe regulacje oznaczają, że co do zasady pracownik z tytułu umowy o świadczenie usług wykonywanej z własnym pracodawcą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu – tak jak z tytułu umowy o pracę. W rezultacie spółka jest zobowiązana również do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od wypłaconego z tytułu umowy o świadczenie usług osobie prowadzącej działalność nieewidencjonowaną wynagrodzenia.
Jeżeli chodzi o kwestie podatkowe, przychód z umowy o świadczenie usług wykonywanej w ramach działalności nierejestrowanej stanowi przychód z innych źródeł. Oznacza to, że pracodawca nie pobiera zaliczki na podatek dochodowy. Pracownik jako podatnik samodzielnie rozlicza ten przychód w zeznaniu rocznym.
System alarmowania ludności w JST. Czy powiat i gminy powinny zawrzeć porozumienie?
W przypadku zintegrowanego systemu alarmowania, w którym powiat dysponuje centralą, a urządzenia alarmowe pozostają po stronie gmin, zasadne jest uregulowanie zasad współpracy w porozumieniu albo umowie o współdziałaniu pomiędzy powiatem a gminami. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy powiat ma możliwość zdalnego uruchamiania urządzeń gminnych albo strony mają ustalić zasady finansowania, konserwacji, testowania i usuwania awarii.
Posiadanie albo obsługa przez powiat centrali nie oznacza automatycznego przejęcia przez starostę odpowiedzialności za wszystkie syreny i urządzenia gminne. Co do zasady starosta odpowiada za organizację współpracy gmin, realizację zadań alarmowania ludności na obszarze powiatu przy pomocy komendanta powiatowego albo miejskiego PSP oraz za utrzymanie powiatowych elementów systemu. Gmina nadal odpowiada za gotowość techniczną swoich elementów systemu, chyba że w porozumieniu albo umowie przyjęto dodatkowy model finansowania lub wykonywania określonych czynności przez powiat.
Zasadne jest przyjęcie szczegółowej procedury operacyjnej funkcjonowania i uruchamiania zintegrowanego systemu alarmowania. Nie jest jednak konieczne, aby stanowiła ona odrębny, samodzielny akt starosty. Powiatowy plan zarządzania kryzysowego powinien obejmować organizację systemu ostrzegania i alarmowania oraz wykaz zawartych porozumień, natomiast szczegółowa procedura może stanowić załącznik do planu albo do porozumienia pomiędzy powiatem a gminami.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (dalej: OchrCywU) do zadań wójta należy zawieranie ze starostą porozumienia lub umowy o współdziałaniu w zakresie realizacji zadań ochrony ludności lub obrony cywilnej. Odpowiednio, zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 8 OchrCywU, do zadań starosty należy zawieranie z wójtem takiego porozumienia lub umowy. Ponadto na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 4 OchrCywU starosta organizuje współpracę między gminami w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej na obszarze powiatu.
Współdziałanie pomiędzy powiatem a gminami
Jeżeli centrala znajduje się po stronie powiatu, a syreny lub inne urządzenia wykonawcze pozostają własnością albo w dyspozycji gmin, porozumienie lub umowa powinny określać w szczególności zasady dostępu do urządzeń, ich uruchamiania, testowania, serwisowania, finansowania oraz postępowania w przypadku awarii. Sam fakt podłączenia urządzeń gminnych do centrali powiatowej nie powoduje przejęcia przez powiat ustawowych obowiązków gminy związanych z utrzymaniem gotowości gminnych elementów systemu.
Tytuł prawny do poszczególnych urządzeń
Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 17 OchrCywU do zadań wójta należy utrzymanie gotowości gminnych elementów systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach. Z kolei art. 10 ust. 1 pkt 22 OchrCywU przewiduje finansowanie i współfinansowanie przez gminę utrzymania, modernizacji i budowy, na obszarze gminy, infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej.
Po stronie starosty art. 11 ust. 1 pkt 17 OchrCywU przewiduje organizowanie i utrzymanie powiatowych elementów systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach, natomiast art. 11 ust. 1 pkt 23 OchrCywU obejmuje finansowanie i współfinansowanie utrzymania, modernizacji i budowy infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej. Jednocześnie zadanie powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności o zagrożeniach na obszarze powiatu starosta wykonuje przy pomocy komendanta powiatowego albo miejskiego PSP, stosownie do art. 11 ust. 3 pkt 3 OchrCywU.
Jeżeli zatem centrala stanowi powiatowy element systemu albo została powierzona powiatowi do obsługi, starosta odpowiada za jej funkcjonowanie oraz za organizację współdziałania na poziomie powiatu. Nie oznacza to jednak automatycznego przejęcia odpowiedzialności za stan techniczny urządzeń będących elementami gminnymi. Powiat może natomiast współfinansować albo organizować serwis lub modernizację takich urządzeń, jeżeli zostanie to wyraźnie uregulowane w porozumieniu albo umowie o współdziałaniu.
Należy również zweryfikować tytuł prawny do poszczególnych urządzeń. Zgodnie z art. 70 ust. 3 OchrCywU utrzymanie elementów systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach będących własnością Skarbu Państwa starosta wykonuje jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Samo określenie, że urządzenia pozostają „na stanie gmin”, nie przesądza jeszcze, czy stanowią one własność gminy, czy Skarbu Państwa.
Podmioty uprawnione do uruchamiania alarmów
Zasadne jest przyjęcie szczegółowej procedury funkcjonowania i uruchamiania zintegrowanego systemu alarmowania, określającej między innymi podmioty uprawnione do uruchamiania alarmów, zasady współpracy powiatu, gmin i PSP, tryb testów, zgłaszania awarii oraz działania zastępczego.
Jednocześnie art. 5 ust. 2 pkt 3 lit. c i h ustawy o zarządzaniu kryzysowym wymaga, aby załączniki funkcjonalne planu zarządzania kryzysowego określały organizację systemu monitorowania zagrożeń, ostrzegania i alarmowania oraz zawierały wykaz zawartych umów i porozumień związanych z realizacją zadań ujętych w planie. Oznacza to, że organizacja systemu powinna zostać odzwierciedlona w powiatowym planie zarządzania kryzysowego, natomiast bardziej szczegółowa instrukcja operacyjna może stanowić jego załącznik albo załącznik do porozumienia z gminami.
Jeżeli procedura ma regulować korzystanie z urządzeń gminnych albo nakładać obowiązki na gminy, nie powinna opierać się wyłącznie na zarządzeniu starosty. Zarządzenie starosty może natomiast regulować wewnętrzną organizację działania powiatu, w szczególności zasady pracy powiatowego centrum zarządzania kryzysowego lub obsługi centrali pozostającej po stronie powiatu.
Uczeń w dwóch szkołach niepublicznych a prawo do dotacji oświatowej
W sytuacji opisanej w pytaniu proponuję zwrócić się do ucznia o złożenie oświadczenia, do której szkoły uczęszcza i tej wypłacić dotację.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych (dalej: FinZadOśwU) niepubliczne szkoły, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, otrzymują na każdego ucznia dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego będącej dla tych szkół organem rejestrującym, w wysokości równej przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych na takiego ucznia dla jednostki samorządu terytorialnego.
Natomiast, zgodnie z ust. 2 tego przepisu niepubliczne szkoły, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, otrzymują na każdego ucznia uczestniczącego w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu, z których uczeń nie został zwolniony na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 44zb ustawy o systemie oświaty, dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego będącej dla tych szkół organem rejestrującym, w wysokości równej przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych na takiego ucznia dla jednostki samorządu terytorialnego.
W art. 27 FinZadOśwU mamy opisaną podobną sytuację, tj. w sytuacji gdy jednostka samorządu terytorialnego uzyskała informację, że uczeń szkoły, o której mowa w art. 25 ust. 3 i 4 oraz art. 26 ust. 2 FinZadOśwU, jest uczniem więcej niż jednej takiej szkoły dotowanej przez tę jednostkę, występuje do tych szkół o uzyskanie od rodzica ucznia albo pełnoletniego ucznia pisemnego oświadczenia wskazującego jedną z tych szkół jako szkołę, do której uczeń uczęszcza w danym roku szkolnym, i przekazanie go tej jednostce samorządu terytorialnego, w terminie 30 dni od dnia tego wystąpienia.
Zatem w sytuacji opisanej w pytaniu można spróbować skorzystać z tego rozwiązania i poprosić ucznia o złożenie oświadczenia, do której szkoły uczeń uczęszcza. Dalszy sposób postępowania określają kolejne ustępy art. 27 FinZadOśwU.
