Możliwość dokonywania zakupów poprzez zagraniczne platformy sprzedażowe – gminna instytucja kultury

Instytucja kultury jest jednostką sektora finansów publicznych, co wynika z art. 9 pkt 13 ustawy o finansach publicznych (dalej: FinPubU). Regulacje nie zakazują dokonywania zakupów od podmiotów zagranicznych ani za pośrednictwem platform internetowych.

Jednak w myśl art. 44 ust. 3 FinPubU wydatki publiczne muszą być dokonywane:

1) w sposób celowy i oszczędny,

2) z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,

3) w sposób umożliwiający terminową realizację zadań.

Oznacza to, że wybór platformy zagranicznej jest dopuszczalny, jeśli jest ekonomicznie uzasadniony i odpowiednio udokumentowany.

W kwestii prawa zamówień publicznych – zależne jest to od wartości zamówienia.

W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 Prawa zamówień publicznych przepisy ustawy mają zastosowanie do zamówień o wartości równej lub przekraczającej kwotę 170 000 zł netto.

Jeżeli wartość zamówienia na dekoracje i materiały jubileuszowe:

1) nie przekracza kwoty 170 000 zł netto – PZP nie ma zastosowania,

2) przekracza próg – konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego postępowania.

Nawet przy zamówieniach, które znajdują się poniżej ww. progu, należy stosować wewnętrzny regulamin zamówień publicznych obowiązujący w instytucji.

Należy mieć na uwadze, iż przy zakupach z krajów UE faktura może być wystawiona bez VAT. Instytucja może być zobowiązana do rozliczenia WNT. Konieczne jest rozliczenie VAT należnego i naliczonego, o ile instytucja jest podatnikiem VAT. Zaś przy zakupach spoza UE warto mieć na uwadze możliwość powstania obowiązków celnych, obowiązku podatkowego na gruncie VAT z tytułu importu towarów (rozliczanego przy odprawie celnej), a także konieczność posiadania prawidłowej dokumentacji celnej.

Instytucja przy zakupie musi posiadać:

1) dokument księgowy spełniający wymogi z art. 21 ustawy o rachunkowości,

2) potwierdzenie zapłaty,

3) dokumenty celne (jeśli są wymagane).

Problemem może być brak klasycznej faktury – niektóre platformy wystawiają dokumenty uproszczone, które mogą nie spełniać wymogów formalnych przewidzianych dla jednostki sektora finansów publicznych.

Autor uważa, że instytucja kultury może dokonać zakupu, jeżeli wszystkie powyższe kwestie zostaną zabezpieczone.

Treść oświadczenia wykonawcy z art. 125 ust. 1 Prawa zamówień publicznych w zakresie korzystania z certyfikatu w postępowaniu o wartości mniejszej niż progi unijne

Podkreślić należy, że z art. 273 ust. 2 Prawa zamówień publicznych wynika, że w oświadczeniu wykonawca wskazuje, czy będzie posługiwał się certyfikatem, o którym mowa w art. 124 ust. 2 Prawa zamówień publicznych. W przypadku gdy wykonawca będzie posługiwał się tym certyfikatem, w oświadczeniu podaje:

oraz wskazuje, w zakresie których podstaw wykluczenia lub warunków udziału w postępowaniu będzie posługiwał się tym certyfikatem.

Kwalifikowanie stanowiska powiatowego rzecznika konsumentów jako stażu na stanowisku kierowniczym w samorządowych procedurach rekrutacyjnych

Zajmowanie stanowiska Powiatowego/miejskiego Rzecznika Konsumentów można zakwalifikować jako pracę na stanowisku kierowniczym, gdyż stanowisko to jest stanowiskiem kierowniczym urzędniczym w starostwie. Jeżeli zatem kandydat wskazany w pytaniu przepracował na tym stanowisku ponad 3 lata, to spełnia wymóg stażu pracy wynikający z art. 18 ust. 4 pkt 6 RynekPracyU.

Zgodnie z ustawą o rynku pracy i służbach zatrudnienia stanowisko dyrektora albo zastępcy dyrektora WUP może zajmować osoba:

1) będąca obywatelem polskim,

2) korzystająca z pełni praw publicznych,

3) która nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,

4) wobec której nie orzeczono prawomocnie zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi,

5) posiadająca wykształcenie wyższe,

6) mająca co najmniej 3-letni staż pracy na stanowisku kierowniczym lub co najmniej 5-letni staż pracy w publicznych służbach zatrudnienia lub OHP,

7) ciesząca się nieposzlakowaną opinią.

W odniesieniu do zasadniczych wymogów kwalifikacyjnych wskazanych w cytowanym wyżej pkt 6 obejmują one:

1) co najmniej 3-letni staż pracy na stanowisku kierowniczym, lub

2) co najmniej 5-letni staż pracy w służbach zatrudnienia lub OHP.

W przypadku 5-letniego stażu w służbach zatrudnienia/OHP należy wskazać, że zgodnie z ustawą publiczne służby zatrudnienia składają się z organów zatrudnienia wraz z urzędem obsługującym ministra właściwego do spraw pracy oraz urzędami wojewódzkimi, WUP i PUP, realizującymi zadania określone ustawą. W praktyce oznacza to, że przez zatrudnienie w służbach zatrudnienia należy rozumieć pełnienie jednej z powyższych funkcji organu zatrudnienia, którymi są:

1) minister właściwy do spraw pracy,

2) minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w sprawach z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

3) wojewodowie,

4) marszałkowie województw,

5) starostowie.

Ponadto do służb zatrudnienia należy zaliczyć także:

1) urzędy wojewódzkie,

2) urzędy pracy: powiatowe i wojewódzkie (PUP i WUP),

przy czym w odniesieniu do zatrudnienia w urzędach wojewódzkich należy brać pod uwagę jedynie te stanowiska, które zajmują się zadaniami wynikającymi z ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Samo zatrudnienie w starostwie powiatowym nie spełnia więc wymogu pracy w służbach zatrudnienia, ponieważ urząd starostwa nie jest zaliczony do tej grupy – ustawa zalicza do niej wyraźnie jedynie PUP.

Co do stanowiska kierowniczego, to ustawa o rynku pracy nie definiuje tego pojęcia, stąd należy sięgnąć do innych przepisów. W odniesieniu do zatrudnienia w jednostkach samorządowych można uznać, że do zatrudnienia na stanowisku kierowniczym kwalifikuje się zajmowanie stanowisk pracowniczych w samorządzie obsadzanych na innej podstawie niż umowa o pracę (tj. na podstawie wyboru oraz powołania), a także zajmowanie stanowisk kierowniczych urzędniczych.

Jak wynika z pytania, kandydat na zastępcę dyrektora PUP zajmował stanowiska: Powiatowego Rzecznika Konsumentów oraz głównego specjalisty ds. zarządzania kryzysowego i obrony cywilnej.

Stanowisko Powiatowego/miejskiego Rzecznika Konsumentów jest stanowiskiem kierowniczym urzędniczym, co wynika z tabeli zaszeregowań z rozporządzenia w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych. Jeżeli wskazany pracownik zajmował to stanowisko przez okres dłuższy niż 3 lata, to należy uznać, że spełnia on wymóg odnoszący się do stażu pracy na stanowisku kierowniczym.

Studia z zakresu socjologii a zatrudnienie na stanowisku pracownik socjalny

W obecnym brzmieniu art. 116 ustawy o pomocy społecznej określono zasadnicze kwalifikacje pracownika socjalnego, m.in. ukończenie studiów na kierunku praca socjalna albo odpowiednich studiów/specjalności. W odniesieniu jedna do starszych dyplomów należy stosować także przepis przejściowy art. 156 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej, stosownie do którego osoby, które przed 1.5.2004 r. ukończyły studia wyższe na kierunkach: pedagogika, psychologia, politologia, politologia i nauki społeczne lub socjologia, mogą wykonywać zawód pracownika socjalnego.

W stanie faktycznym wskazanym w pytaniu dyplom został zdobyty przed 2004 r., kierunek socjologia jest wskazany w przepisie, zgadza się również poziom studiów – magisterskie.

Reasumując, ukończenie studiów magisterskich na kierunku socjologia w zakresie socjologia uprawnia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego na podstawie art. 156 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej.

Certyfikaty w postępowaniach o udzielenie zamówienia od 12.7.2026 r.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych (dalej: CertWykZamPublU) do postępowań o udzielenie zamówienia, o których mowa w ustawie Prawo zamówień publicznych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie CertWykZamPublU, stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że w postępowaniach wszczętych po wejściu w życie CertWykZamPublU, a więc od 12.7.2026 r., stosuje się już nowe przepisy, z zastrzeżeniem poniższym wynikającym z art. 40 i art. 41 ust. 2 CertWykZamPublU.

Otóż w przypadku postępowań o udzielenie zamówienia wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 5 ust. 1 pkt 3 lit. a tiret drugie i trzecie, ust. 2, ust. 3 pkt 2 oraz ust. 5 CertWykZamPublU, tj. przepisów dotyczących poziomów zdolności technicznej lub zawodowej wykonawcy w odniesieniu do kwalifikacji zawodowych i doświadczenia, w przypadku, w jakim te przepisy dotyczą zamówień na dostawy lub usługi, wykonawca będzie mógł korzystać z certyfikacji po upływie 4 lat od dnia ogłoszenia CertWykZamPublU, czyli od 12.9.2029 r.

Ujęcie prac modernizacyjnych oraz zagospodarowania terenu na gruncie przepisów ustawy o rachunkowości

Opis sytuacji: Nakłady, które poniesione zostały na modernizację budynku, zwiększyły jego wartość. Modernizowany teren przynależy do kilku budynków.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy o rachunkowości środkiem trwałym jest składnik aktywów, który na dzień ujęcia, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy o rachunkowości, spełnia łącznie następujące warunki:

„a) posiada formę rzeczową lub jest rzeczowym prawem majątkowym, takim jak: prawo wieczystego użytkowania gruntu, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego bądź spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,

b) jego przewidywany okres ekonomicznej użyteczności w danej jednostce jest dłuższy niż rok (12 miesięcy),

c) jest przeznaczony do wykorzystania na potrzeby jednostki, w tym także do trwałego wykorzystywania przez inne jednostki na podstawie umów najmu, dzierżawy lub leasingu, o ile w myśl art. 3 ust. 4 ustawy, umowy te nie spełniają definicji leasingu finansowego,

d) jest kompletny i zdatny do użytkowania”.

Regulacje KSR nr 11 „Środki trwałe” wskazują, iż obiekt inwentarzowy jest podstawową jednostką ewidencji środków trwałych. Po stwierdzeniu, że składnik aktywów spełnia warunki uznania za środek trwały (omówione w rozdziale IV KSR nr 11) następuje jego przyporządkowanie do właściwej grupy, podgrupy i rodzaju klasyfikacji środków trwałych (KŚT), a także określenie zakresu obiektu(ów) inwentarzowego(ych), dla którego(ch) ustalona zostanie wartość początkowa oraz okres i metoda amortyzacji. Może go stanowić:

1) pojedynczy obiekt inwentarzowy, jakim jest indywidualny środek trwały,

2) zbiorczy obiekt inwentarzowy, w skład którego wchodzą co najmniej dwa środki trwałe, przy czym każdy z nich mógłby stanowić pojedynczy obiekt, ale ich połączenie jest uzasadnione.

Zbiorczy obiekt inwentarzowy mogą tworzyć:

1) obiekty zespolone funkcjonalnie, w skład których mogą wchodzić środki trwałe różne co do rodzaju, ale pełniące swą funkcję łącznie,

2) obiekty zespolone rodzajowo, w skład których wchodzą środki trwałe identyczne lub podobne co do rodzaju (np. liczniki energii elektrycznej, meble, latarnie, wiaty komunikacyjne, pojemniki na śmieci).

Zbiorczy obiekt inwentarzowy zespolony rodzajowo tworzy się wtedy, gdy wszystkie rzeczowe składniki aktywów trwałych wchodzące w skład tego obiektu i stanowiące części składowe tego obiektu:

1) należą do tego samego rodzaju KŚT,

2) użytkowane są w podobnych warunkach, spełniają zbliżone funkcje i nie zachodzi potrzeba ustalania amortyzacji odrębnie dla każdego z nich,

3) jednorazowe odpisanie w koszty poszczególnych składników zbiorczego obiektu inwentarzowego zniekształciłoby wynik finansowy.

Wskazane powyżej zasady pokazują, iż można opisane zakupy połączyć w zbiorcze obiekty inwentarzowe amortyzowane w czasie (choć nie ma zakazu ujęcia ich jako pojedynczych obiektów, które umarzane są jednorazowo).

Z punktu widzenia rachunkowości (przepisów ustawy o rachunkowości) nie ma znaczenia, jaka jest wartość początkowa – ważne, iż składnik ma służyć jednostce powyżej 12 miesięcy. Przy czym jednostki mogą stosować uproszczenia. Przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wskazują, iż jednorazowo – przez spisanie w koszty w miesiącu przyjęcia do używania – mogą być umarzane:

„1) książki i inne zbiory biblioteczne;

2) środki dydaktyczne służące procesowi dydaktyczno–wychowawczemu realizowanemu w szkołach i placówkach oświatowych;

3) odzież i umundurowanie;

4) meble i dywany;

5) inwentarz żywy;

6) pozostałe środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne o wartości nieprzekraczającej wielkości ustalonej w ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, dla których odpisy amortyzacyjne są uznawane za koszt uzyskania przychodu w 100% ich wartości w momencie oddania do używania”.

Jak wskazują zapisy KSR nr 11 „Środki trwałe” część składowa jest to nieodłączny element środka trwałego warunkujący jego użytkowanie, który nie może być od niego odłączany bez istotnego uszczerbku dla zdatności środka trwałego do użytkowania. Część składowa jest powiązana fizycznie (wchodzi fizycznie w skład danego środka trwałego) lub prawnie ze środkiem trwałym.

W tym wypadku ławki, boiska itd. są obiektami spełniającymi swoje funkcje niezależnie od siebie i w różny sposób pomimo, iż są częścią parku. Każdy z tych obiektów będzie służył przez inny okres. Wynika z tego, że obiekty powinny zostać ujęte jako oddzielne środki trwałe, ewentualnie zostać pogrupowane w tzw. zbiorcze obiekty inwentarzowe.

Zabudowane parkingi, utwardzenia nawierzchni w różnej postaci (kostki, płaty, wyżwirowane itp.), które służą jednocześnie wielu budynkom, ujmowane są zwykle w grupowaniu 291 „Pozostałe obiekty inżynierii lądowej i wodnej, gdzie indziej niesklasyfikowane”.

Place zabaw i ich wyposażenie, boiska do piłki nożnej i siatkowej, parkingi, siłownie zewnętrzne, kosze i ławki, ozdobne altany klasyfikowane są w grupowaniu 809 KŚT „Pozostałe narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie, gdzie indziej niesklasyfikowane”.

Nie zwiększa się wartości gruntu poprzez zasadzenie na nim zieleni. Nie ma też możliwości uznania, iż drzewa, kwiaty czy krzewy stanowią odrębne środki trwałe. Organy podatkowe w takich sprawach wskazują, iż zieleń jest kosztem bieżącego okresu. Podkreślają one, że wydatki – poniesione po przekazaniu obiektu do używania na zagospodarowanie terenów wokół budynków – nie są wydatkami poniesionymi na ulepszenie środka trwałego i nie mogą podwyższać wartości środka trwałego (budynku, budowli). Ich zdaniem ulepszenie polega na działaniu, w wyniku którego obiekt uzyskuje większą wartość użytkową od posiadanej przez niego w momencie przyjęcia do używania (np. zwiększenie powierzchni lub komfortu budynku, obniżenie kosztów eksploatacji itp.). Tak więc zaliczenie do kosztów podatkowych wydatków, które poniesione zostały na zagospodarowanie terenu, w tym nasadzenia, humusowanie, obsianie trawą, nie powinno być kwestionowane jako koszty okresu, nawet jeśli są finansowane jako element części zadania inwestycyjnego.

Urlop bezpłatny w świadectwie pracy

W świadectwie pracy wskazujemy na okres trwania urlopu bezpłatnego i podstawę jego udzielenia.

Podstawa prawna uzależniona będzie od tego, o jakim z licznych urlopów bezpłatnych przewidzianych w prawie pracy mówimy. Najprawdopodobniej urlop został udzielony w oparciu o art. 174 Kodeksu pracy.

Należy podać datę początkową i końcową urlopu. Nie odnosimy się przy tym do rozkładu czasu pracy pracownika, tzn. nie obejmujemy zapisem dni, które nie wynikały wprost z wniosku (wniosków), ale były np. wolne rozkładowo. Prawidłowy jest więc drugi zapis – dwa okresy wykorzystywania urlopu, zgodnie z zaakceptowanymi przez pracodawcę wnioskami.

Postępowanie na ubezpieczenie grupowe pracowników

Niezależnie od opinii UZP (która skądinąd na ogół jest brana pod uwagę przez instytucje kontrolne), to obowiązek stosowania PrZamPubl wynika w analizowanej sytuacji również z samych przepisów PrZamPubl. Źródło finansowania zamówienia nie jest czynnikiem mającym jakikolwiek wpływ na sam obowiązek stosowania przepisów PrZamPubl. Z drugiej strony również realnym odbiorcą świadczenia wykonawcy nie musi być zamawiający. Jednak w kontekście wskazanego w pytaniu art. 44 ustawy o finansach publicznych źródło finansowania ma znaczenie, a tym źródłem są środki pracowników, które w oczywisty sposób nie są (i nie muszą, ani nie powinny) ujęte w planie finansowym. To co dla PrZamPubl pozostaje bez znaczenia, dla innej podstawy jest zasadnicze.

Typowym przykładem, innym niż ubezpieczenie grupowe pracowników, jest organizowanie przez gminy postępowań na odbiór odpadów od mieszkańców – ciężar ekonomiczny pokrywają właściciele nieruchomości, jednak nie jest to podstawą do odstąpienia od stosowania przepisów PrZamPubl.

Jeżeli zamawiający wyrażałby wolę wyłączenia ubezpieczenia grupowego pracowników spod przepisów PrZamPubl, wówczas wybór wykonawcy musiałby zostać przeprowadzony przez samych pracowników lub ich przedstawicieli (np. związki zawodowe jeżeli funkcjonują u danego zamawiającego).

Przydzielenie nauczycielowi mianowanemu zajęć wyłącznie w oddziale przedszkolnym a zmiana stanowiska

Przede wszystkim zauważmy, że z opisu stanu faktycznego wynika, że nauczycielka jest zatrudniona na podstawie mianowania w szkole podstawowej a jej stanowisko określono jako nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej oraz wychowania przedszkolnego. Ponadto przez lata swojej pracy pełniła obowiązki nauczyciela wychowania przedszkolnego, nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej oraz nauczyciela logopedy. Zatem dyrektor traktował nauczycielkę jako nauczyciela posiadającego kwalifikacje do pracy zarówno w oddziałach przedszkolnych, jak i w klasach I–III. W tych okolicznościach przydział w arkuszu organizacji godzin w grupie przedszkolnym nie stanowi przeniesienia, zmiany stanowiska w rozumieniu art. 18 Karty Nauczyciela, jest to element organizacji pracy szkoły.

Biorąc pod uwagę, że nauczycielka pozostaje nauczycielem tej samej szkoły, nie zmienia się podstawa jej zatrudnienia, nie następuje ograniczenie etatu ani też nie dochodzi do przeniesienia na inne stanowisko, to zgoda nauczycielki nie jest tu wymagana. Mamy tu do czynienia z przydziałem konkretnych zajęć, co należy do kompetencji dyrektora szkoły i wynika z organizacji pracy szkoły.

W praktyce dyrektor powinien więc poinformować nauczycielkę o przydziale zajęć oraz o obowiązującym wymiarze pensum wynikającym z arkusza organizacyjnego. Nie wymaga to jednak zawierania porozumienia zmieniającego ani uzyskiwania zgody.

Przeniesienie na stałe na stanowisko sekretarza a wymóg przeprowadzenia konkursu

Zgodnie z ustawą o pracownikach samorządowych obsadzenie stanowiska sekretarza nie może nastąpić w drodze powierzenia pełnienia obowiązków, a przepisu art. 21 ustawy o pracownikach samorządowych (dalej: PracSamU) nie stosuje się. W piśmiennictwie wskazuje się ponadto, że obowiązek przeprowadzenia naboru dotyczy wyłącznie obsadzania wolnego stanowiska sekretarza. Za wolne stanowisko uznaje się stanowisko, które nie zostało obsadzone m.in. poprzez awans lub przeniesienie służbowe pracownika.

Objęcie stanowiska sekretarza w drodze awansu jest zatem możliwe w przypadku pracowników samorządowych zatrudnionych na kierowniczych stanowiskach urzędniczych, pod warunkiem spełnienia wymogów kwalifikacyjnych określonych w ustawie (por. M. Tomaszewska [w:] *Pracownicy samorządowi. Wynagradzanie pracowników samorządowych. Komentarz*, red. K.W. Baran, Warszawa 2023, art. 5, nb. 10). Analogiczne założenie można przyjąć również w odniesieniu do przeniesienia służbowego, o którym mowa w art. 22 PracSamU.

Przepisy wyłączają jedynie możliwość czasowego powierzenia stanowiska sekretarza bez zmiany umowy o pracę, zgodnie z art. 21 PracSamU. Jeżeli zatem pracownik został przeniesiony na stanowisko sekretarza w trybie art. 22 PracSamU, ale na czas określony, przeniesienie to zostało dokonane prawidłowo i skutecznie, jednak na zasadach określonych w porozumieniu pracodawców. Skoro przeniesienie nastąpiło na czas określony, to po upływie okresu wskazanego w porozumieniu pracownik powinien powrócić do dotychczasowego pracodawcy i na dotychczasowe stanowisko.

Jeżeli jednak pracownik ma zostać na stałe zatrudniony na stanowisku sekretarza, należy ponownie spełnić wszystkie wymogi dotyczące przeniesienia służbowego na podstawie art. 22 PracSamU. Nie jest przy tym wykluczone dokonanie takiego przeniesienia jeszcze przed upływem okresu, na jaki pracownik został czasowo przeniesiony, ponieważ ustawa o pracownikach samorządowych nie zawiera w tym zakresie szczególnych regulacji.

Zatem, aby pracownik czasowo przeniesiony na stanowisko sekretarza na podstawie art. 22 PracSamU mógł objąć to stanowisko na stałe, konieczne jest:

1) złożenie przez pracownika wniosku o stałe przeniesienie do urzędu na stanowisko sekretarza albo wyrażenie zgody na takie przeniesienie;

2) zawarcie nowego porozumienia pomiędzy pracodawcami, tj. urzędem oraz jednostką „oddającą” pracownika, dotyczącego jego stałego przeniesienia do urzędu wraz z definitywną, bezterminową zmianą treści stosunku pracy (akta osobowe powinny zostać przekazane do urzędu przejmującego pracownika).

Termin stałego przeniesienia powinien odpowiadać terminowi zakończenia zatrudnienia dotychczasowego sekretarza.