Powierzenie inspektorowi w urzędzie gminy funkcji pełnomocnika ds. ochrony informacji niejawnych a zmiana zaszeregowania i dodatek do wynagrodzenia

W ustawie o ochronie informacji niejawnych brak jest regulacji w kwestii wynagrodzenia pełnomocnika, w tym dodatków ani zaszeregowania. Odpowiedź zależy więc przede wszystkim od regulaminu wynagradzania, aktu powierzenia funkcji, zakresu obowiązków oraz praktyki danego urzędu.

Kwestia ewentualnego dodatku lub zmiany wynagrodzenia powinna być oceniana na gruncie przepisów prawa pracy oraz regulacji wewnętrznych pracodawcy. Kluczowe znaczenie ma regulamin wynagradzania urzędu gminy. Jeżeli przewiduje on dodatek funkcyjny, specjalny albo wyższą kategorię zaszeregowania dla osoby pełniącej funkcję pełnomocnika, pracownik może powoływać się na te postanowienia. Jeżeli takich regulacji nie ma, przyznanie dodatku zależy co do zasady od decyzji pracodawcy, podejmowanej w granicach obowiązujących przepisów prawa pracy.

Zgodnie z art. 78 § 1 ustawy Kodeks pracy (dalej: KP) wynagrodzenie powinno odpowiadać w szczególności:

1) rodzajowi wykonywanej pracy,

2) kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu oraz

3) ilości i jakości świadczonej pracy.

Jeżeli więc powierzenie funkcji pełnomocnika istotnie zwiększa zakres obowiązków, odpowiedzialność lub wymagane kwalifikacje, może stanowić podstawę do podwyższenia wynagrodzenia albo przyznanie dodatku. Nie oznacza to jednak automatycznego roszczenia o konkretny składnik wynagrodzenia.

Zmiana zaszeregowania zasadniczo następuje przy zmianie stanowiska pracy albo warunków wynagradzania, choć nie zawsze musi być związana wyłącznie ze zmianą nazwy stanowiska. Jeżeli pracownik nadal pozostaje inspektorem, a jedynie dodatkowo powierzono mu funkcję pełnomocnika, nie ma automatycznego obowiązku zmiany zaszeregowania. Ocenę tę zmieniałaby sytuacja, gdyby regulacje wewnętrzne przewidywały dla tej funkcji inną kategorię albo gdyby zakres obowiązków faktycznie odpowiadał wyższemu stanowisku.

Należy też uwzględnić zasadę równego traktowania. Zgodnie z art. 11² KP pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków. Natomiast art. 18³^c § 1–2 KP przewiduje prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości, przy czym wynagrodzenie obejmuje wszystkie jego składniki. Jeżeli więc inni pracownicy w porównywalnej sytuacji otrzymują dodatek lub wyższe wynagrodzenie, a brak jest obiektywnego uzasadnienia odmiennego traktowania, może powstać argument dotyczący nierównego traktowania, co – z kolei – może tworzyć po stronie pracownika roszczenie o odszkodowanie na podstawie art. 18^3d KP.

Brak przyznania dodatku nie stanowi sam w sobie naruszenia prawa, o ile znajduje uzasadnienie w obowiązujących u pracodawcy regulacjach oraz nie prowadzi do naruszenia zasady równego traktowania.

Zaliczanie do stażu pracy okresów nauczania religii bez wynagrodzenia przed 1.9.1997 r.

Do okresów pracy uprawniających pracowników jednostek sfery budżetowej – m.in. do dodatku za wieloletnią pracę, nagrody jubileuszowej czy jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę – wlicza się wszystkie poprzednio zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli na mocy odrębnych przepisów podlegają zaliczeniu do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Okresy zatrudnienia należy rozumieć jako okresy pozostawania w stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Z porozumienia zawartego w dniu 12.3.1992 r. pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski a Ministrem Edukacji Narodowej, dotyczącego nieodpłatnego nauczania religii przez księży Kościoła katolickiego, wynika, że jego zawarcie było podyktowane trudną sytuacją finansową państwa, w szczególności szkół publicznych. W związku z tym księża i inni duchowni nauczający religii mieli wykonywać tę pracę nieodpłatnie. Porozumienie to obowiązywało do końca roku szkolnego 1996/1997.

W tym okresie zakres obowiązków i wymagania kwalifikacyjne wobec katechetów świeckich i duchownych były zasadniczo tożsame, z tym że duchowni nie otrzymywali wynagrodzenia oraz podlegali wyższym wymaganiom merytorycznym. Nie mieli oni wpływu na formę prawną wykonywania pracy, a z uwagi na podporządkowanie przełożonym kościelnym nie kwestionowali przyjętych rozwiązań (por. wyrok SN z 11.4.2019 r., sygn. I UK 38/19).

Dodatkowo w dniu 28.7.1993 r. podpisano konkordat między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską (Dz.U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318), którego art. 12 odnosi się do organizacji nauczania religii w szkołach publicznych. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu nauczyciele religii muszą posiadać upoważnienie (missio canonica) wydane przez biskupa diecezjalnego.

Na podstawie kan. 805 Kodeksu Prawa Kanonicznego (Decretum nr 48/84/P. Prymasa Polski z 4.12.1983 r.) ordynariusz miejsca posiada prawo mianowania lub zatwierdzania nauczycieli religii oraz ich odwoływania, jeżeli wymaga tego dobro religii lub obyczajów.

Z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach wynika, że szkoła mogła zatrudnić nauczyciela religii wyłącznie na podstawie imiennego, pisemnego skierowania wydanego przez właściwego biskupa diecezjalnego. Nauczyciele ci byli zatrudniani zgodnie z przepisami Karty Nauczyciela, z tym że w odniesieniu do księży i diakonów stosowano szczególne zasady wynikające z porozumień zawartych z kościołami i związkami wyznaniowymi.

Księża wykonywali wszystkie obowiązki nauczyciela – zarówno w pełnym, jak i niepełnym wymiarze czasu pracy – jednak bez wynagrodzenia. Dopiero od 1.9.1997 r. zaczęto zawierać z duchownymi standardowe umowy o pracę.

Ówczesny stan prawny wskazuje, że praca wykonywana przez księży była tożsama pod względem obowiązków i kwalifikacji z pracą wykonywaną po zawarciu umowy o pracę.

Z orzecznictwa wynika, że mimo braku formalnego zawarcia umowy o pracę przed 1.9.1997 r. oraz nieodpłatnego charakteru świadczenia pracy, można uznać, że faktycznie istniał stosunek pracy.

Pozbawienie duchownych wynagrodzenia, wynikające z porozumienia między stroną kościelną a rządową, nie powodowało nieważności takiego stosunku prawnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 30.6.2017 r., sygn. III AUa 1705/15, Legalis).

Jeżeli zatem księdza łączył ze szkołą stosunek pracy i wykonywał on obowiązki nauczyciela religii, okres ten może zostać zaliczony do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Brak świadectwa pracy nie przesądza o niemożności zaliczenia tego okresu, ponieważ jego niewystawienie wynikało z braku formalnej umowy o pracę, co z kolei było konsekwencją ówczesnych uwarunkowań prawnych.

Niniejsza odpowiedź opiera się m.in. na wyroku Sądu Rejonowego / Okręgowego w Rybniku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 24.11.2021 r. (sygn. akt V P 42/21, Legalis).

Zasady przyznawania nagród a zakaz nagradzania za sam fakt wystąpienia święta pracownika samorządowego

Pracownikowi samorządowemu, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych, za szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej można przyznać nagrodę. Podstawą przyznania tej nagrody nie jest więc zwykłe, sumienne i staranne, wykonywanie obowiązków pracowniczych, lecz praca wykraczająca ponad standardowe wykonywanie obowiązków. Rozwiązania stosowane w jednostce samorządu terytorialnego muszą być zgodne z tą ustawową przesłanką. Niedopuszczalne jest przyznawanie nagród bez wykazania szczególnych osiągnięć, czyli efektów pracy przekraczających przeciętny poziom.

Jedyną podstawą przyznania nagrody nie może być sumienne i staranne wykonywanie obowiązków pracowniczych. Musi występować coś więcej, praca wykraczająca swoją jakością, zaangażowaniem poza standard. Stąd nagroda ma ściśle indywidualny charakter.

Błędem jest przyznawanie nagród z okazji świąt. Przesłanka przyznania nagrody – święta – nijak się ma bowiem do wskazanej w ustawie podstawy jej przyznania, jaką są szczególne osiągnięcia w pracy zawodowej. Nie oznacza to, że czasokres przyznawania i wypłaty nagród nie może pokrywać się z okresem świątecznym. Błędem zasadniczym jest jednak przyznanie nagrody wszystkim pracownikom – nie da się wykazać logicznie, że mogła wystąpić sytuacja, w której wszyscy mają szczególne (czyli wykraczające poza średnią) osiągnięcia.

Moment obowiązywania nowych stóp procentowych NBP a znaczenie obwieszczenia Ministra Finansów

Stopy procentowe NBP – w tym podstawowa stopa oprocentowania kredytu lombardowego, stopa referencyjna, stopa redyskontowa i stopa depozytowa – są ustalane uchwałą Rady Polityki Pieniężnej na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o NBP. Uchwała jest ogłaszana w Dzienniku Urzędowym NBP i wchodzi w życie w terminie w niej wskazanym – w praktyce zawsze dnia następnego po jej podjęciu, co potwierdzają wszystkie uchwały RPP wydawane w ostatnich latach.

Oznacza to, że od dnia wskazanego w uchwale nowe stopy procentowe obowiązują z mocy prawa – automatycznie i bez potrzeby wydawania jakiegokolwiek dodatkowego aktu. Dotyczy to wszelkich skutków prawnych powiązanych ze stopami NBP, w szczególności stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych i niepodatkowych należności budżetowych, wynikającej z art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej jako formuły matematycznej wprost odnoszącej się do stopy lombardowej.

Obwieszczenie Ministra Finansów, o którym mowa w art. 56d Ordynacji podatkowej, ogłasza w Monitorze Polskim aktualnie obowiązujące stawki odsetek wyliczone według tej formuły. Jest to czynność informacyjna – deklaratoryjna – potwierdzająca i upubliczniająca wartość, która już obowiązuje z mocy ustawy i uchwały RPP. Data publikacji obwieszczenia nie jest datą wejścia w życie nowych stóp i nie może ani opóźnić, ani przyspieszyć ich skutków prawnych.

Oczekiwanie na obwieszczenie Ministra Finansów przed zastosowaniem nowych stóp procentowych jest zatem nieuzasadnione – właściwą datą odniesienia jest zawsze dzień wejścia w życie uchwały RPP.

Zmiany w organizacji pomocy społecznej

Polityki i plany

Zmianie ma ulec system planowania polityki społecznej na poziomie samorządów. Obecnie funkcjonujące strategie rozwiązywania problemów społecznych w wielu jednostkach samorządu terytorialnego mają charakter formalny, który nie oddaje rzeczywistego kierunku rozwoju usług społecznych, a jest kopią innych podobnych dokumentów. Choć samorządy opracowują lokalne plany deinstytucjonalizacji na potrzeby wykorzystania środków z UE, to nie mają one podstawy w ustawie.

Samorządy (gminy, powiaty i województwa) mają tworzyć strategie polityki społecznej, które obejmą szeroki zakres usług społecznych oraz zadań publicznych i określą konkretne działania, harmonogramy, sposoby realizacji i odpowiedzialne podmioty. Ma się to też wiązać z określeniem ról OPS, PCPR i ROPS. Realizacja tej strategii ma się odbywać poprzez trzyletnie plany rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji na poziomie gminy, powiatu i województwa.

Mieszkalnictwo wspomagane i treningowe

Mieszkania treningowe i wspomagane mają się stać kluczową formą wsparcia środowiskowego. Mieszkania treningowe są przewidziane jako krótkoterminowe, przygotowujące do samodzielności, zaś wspomagane – jako długoterminowe. Mają być dostępne dla wszystkich pełnoletnich osób w trudnej sytuacji, a także dla wymagających całodobowej opieki, jeśli można ją zapewnić w środowisku lokalnym. Ich sieć ma sprzyjać ograniczaniu kierowania do domu pomocy społecznej. Problemem jest jednak dostępność tych mieszkań i realna infrastruktura.

Większą rolę w ich tworzeniu mają pełnić organizacje pozarządowe. Przy czym samorządy mają kontrolować jakość usług także u podmiotów niepublicznych. Ma też powstać rejestr wszystkich mieszkań prowadzony przez wojewodę.

Możliwe ma być tworzenie zespołów mieszkań treningowych i wspomaganych, co ma sprzyjać racjonalizacji kosztów.

Udzielenie wsparcia w mieszkaniu treningowych ma następować na podstawie decyzji poprzedzanej zawarciem umowy o umieszczeniu w tym mieszkaniu w miejsce dotychczasowego kontraktu mieszkaniowego. Z kolei przyznanie wsparcia w mieszkaniu wspomaganym nastąpi w drodze decyzji i zawarcia umowy najmu.

Dom pomocy społecznej dla pełnoletnich

Umieszczenie w domu pomocy społecznej będzie możliwe dopiero po wyczerpaniu innych form wsparcia, w szczególności usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych i wsparcia w mieszkaniu wspomaganym. Wyjątkiem od wyczerpania innych form wsparcia ma być sytuacja bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia. W takich pilnych przypadkach konieczna będzie niezwłoczna oceny możliwości udzielenia wsparcia w środowisku lub innej formy pomocy w ciągu 3 miesięcy od umieszczenia – w drodze aktualizacji wywiadu środowiskowego.

Jak wynika z projektu, w domu pomocy społecznej mają przebywać wyłącznie osoby pełnoletnie.

Zmienić mają się również zasady odpłatności za pobyt osób bliskich w domu pomocy społecznej. Do wnoszenia opłaty, po samym mieszkańcu, w pierwszej kolejności zobowiązane będą osoby obdarowane nieruchomością i pełnoletni nabywcy nieruchomości na podstawie umowy dożywocia – dokonanych przed mniej niż 10 laty, licząc wstecz od dnia zawarcia tych umów. Osoby te będą zobowiązane do wnoszenia odpłatności przed małżonkiem, wstępnymi i zstępnymi. W celu ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej dyrektor OPS lub CUS uzyska dostęp do danych zawartych w centralnym repozytorium elektronicznych wypisów aktów notarialnych.

Sprecyzowano, że zobowiązani do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej zstępni mają być pełnoletni. Modyfikuje się też zasady całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłat za domu pomocy społecznej w szczególnych sytuacjach rodzinnych.

Rejestr domów pomocy społecznej ma być zinformatyzowany, a wnioski do niego składane – tylko elektroniczne.

Streetworking bezdomności

Do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym w projekcie dodano streetworking. Do ustawy ma być wprowadzona jego definicja. To usługa społeczna, w tym prowadzona jako praca socjalna, obejmująca wsparcie mające na celu poprawę sytuacji życiowej oraz rozwiązywanie problemów socjalnych, zdrowotnych, społecznych i innych, świadczoną osobom doświadczającym wykluczenia społecznego lub zagrożonym wykluczeniem społecznym w miejscu pobytu tych osób, w miejscach niemieszkalnych, a także poza instytucjonalnymi formami pomocy, w formie zindywidualizowanej i ukierunkowanej na ich potrzeby, oraz z poszanowaniem ich godności i prawa do samostanowienia.

Chodzi o formy wsparcia realizowane poza siedzibami instytucji pomocy społecznej, kierowane do osób, do których nie trafiają klasyczne formy wsparcia.

W dalszej części projektu jest jednak mowa wyłącznie o streetworkingu bezdomności, którego dotyczy szczególna regulacja. Jego celem jest ochrona zdrowia i życia osób przebywających w miejscach niemieszkalnych, ograniczanie szkód i zachowań ryzykownych, przeciwdziałanie dalszej marginalizacji i wykluczeniu społecznemu oraz budowanie sieci wsparcia w środowisku lokalnym.

Streetworking będzie realizowany na podstawie indywidualnego planu pracy, z poszanowaniem godności, autonomii i prawa do samostanowienia osoby wspieranej.

Aby zostać streetoworkerem, trzeba będzie mieć co najmniej zawodowe wykształcenie, ukończone kursy streetworekra bezdomności i pierwszej pomocy. Kurs streetworkera nie będzie wymagany od osób posiadających co najmniej roczne doświadczenie w pracy streetworkingu bezdomności. Na bardziej liberalnych zasadach streetworkerami będą mogły zostać osoby, które wyszły z kryzysu bezdomności.

Projektodawca chce bowiem wycofać się z pojęcia „osoby bezdomnej” na rzecz szerszego pojęcia „osoby w kryzysie bezdomności”. Ma to też uwypuklić przejściowy charakter bezdomności. W związku z tym wprowadzona ma być nowa definicja. Obejmie nie tylko osoby niezamieszkujące w lokalu mieszkalnym, lecz także osoby formalnie zameldowane w lokalach nienadających się do trwałego zamieszkania oraz osoby korzystające z form wsparcia mieszkaniowego w procesie wychodzenia z kryzysu bezdomności, w tym z mieszkań treningowych i innych form wsparcia realizowanych w lokalach mieszkalnych. Celem jest objęcie pomocą większej liczby osób zagrożonych wykluczeniem mieszkaniowym.

Schroniska i noclegownie

Projekt rozróżnia schroniska od noclegowni, dopuszczając udzielenie schronienia osobom znajdującym się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia. Gminy mogą dostosować regulaminy noclegowni do lokalnych uwarunkowań. Minimalne standardy usług i obiektów, w których udzielane jest schronienie, określa rozporządzenie.

Usługi w placówkach, pod nadzorem pracowników, będą mogli świadczyć wolontariusze.

Będzie możliwe prowadzenie schroniska w jednym budynku z noclegownią lub schroniskiem z usługami opiekuńczymi, co ma sprzyjać racjonalizacji kosztów.

Wydatki na schronienie w ogrzewalniach i noclegowniach nie będą zwracane przez gminę właściwą ze względu na miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zameldowania osoby. Ma to ograniczyć spory interpretacyjne.

Kręgi wsparcia

Zadaniem własny gminy o charakterze obowiązkowym ma być wspieranie tworzenia kręgów wsparcia. Zdefiniowano je jako formę organizowania i udzielania wsparcia w codziennym funkcjonowaniu osobom i rodzinom, w postaci sieci osób udzielających wsparcia, działających w celu uwzględniania potrzeb, osób oraz rodzin w zakresie prowadzenia niezależnego życia w społeczeństwie. Sieć ta obejmuje w szczególności osoby spokrewnione, sąsiadów, wolontariuszy, instytucje i organizacje działające na rzecz osób i rodzin oraz specjalistów wsparcia. Instytucja ta i związane z nią zadania nie zostały jednak bliżej opisane.

Uproszczenie procedur

W trybie bezdecyzyjnym będą przyznawane świadczenia w postaci: interwencji kryzysowej (z wyłączeniem pobytu w domu dla matek z małymi dziećmi i kobiet w ciąży), pracy socjalnej, poradnictwa, uczestnictwa w zajęciach klubów i klubów samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi, schronienia w formie ogrzewalni lub noclegowni, streetworkingu bezdomności, sprawienia pogrzebu oraz przyznanie biletu kredytowanego.

Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (z wyjątkiem biletu kredytowanego oraz spraw dotyczących cudzoziemców) wydawana będzie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przy czym przyznanie usług dziennych w domach pomocy, klubach samopomocy oraz klubach samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi nastąpi na podstawie wniosku osoby ubiegającej się o skierowanie. Wniosek powinien zawierać oświadczenie o potrzebie korzystania z usług danej placówki oraz zaświadczenie lekarskie potwierdzające zgodność skierowania. Pojawiają się jednak wątpliwości co do zasadności oczekiwania wydawania zaświadczeń przez lekarzy w tym zakresie.

Przepływ informacji

Organy administracji rządowej i samorządowej mają współpracować z podmiotami realizującymi zadania z zakresu pomocy społecznej – wzajemnie informować się o potrzebach osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz o udzielonej im pomocy.

Rozszerzony ma zostać obowiązek informacyjny instytucji publicznych wobec kadr pomocy społecznej. Także te kadry pozyskają nowe źródła danych, np. poprzez wspomniany dostęp do bazy aktów notarialnych.

Pracownik socjalny oraz dyrektor OPS lub CUS będą mogli żądać informacji także w celu ustalenia bezpieczeństwa osób, w szczególności w zakresie ochrony zdrowia, sytuacji opiekuńczej oraz warunków funkcjonowania dzieci i innych członków rodziny.

Jednostki samorządu terytorialnego będą przekazywać ministrowi do spraw zabezpieczenia społecznego informacje dotyczące osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej oraz udzielanego im wsparcia, w sytuacjach wymagających niezwłocznego działania, w szczególności w przypadkach zagrożenia życia lub zdrowia osób objętych pomocą społeczną oraz w sytuacjach nadzwyczajnych. Ma to umożliwić podejmowania szybkich i adekwatnych działań systemowych.

Minister ma utworzyć centralny rejestr, zawierający m.in. dane dotyczące jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, o czynach zabronionych popełnionych wobec pracowników socjalnych, dane dotyczące osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej lub korzystających z tych świadczeń, dane o formach udzielonej pomocy społecznej.

Minister ma też podjąć działania zmierzające do informatyzacji przyznawania świadczeń i jego udostępniania jednostkom organizacyjnym pomocy społecznej. W ramach tych działań mają być zintegrowane już działające w pomocy społecznej systemy informatyczne.

Jednostki samorządu terytorialnego będą mogły samodzielnie udostępniać i publikować dane gromadzone w związku z realizacją zadań publicznych, w tym wobec służb statystyki publicznej.

Superwizje kadry

Dla pracowników socjalnych superwizja pozostaje obowiązkowa. Natomiast inne kadry wykonujące zadania pomocy społecznej także będą mogły z niej korzystać. Dotyczy to osób kierujących jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej, zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub na ich zlecenie, z wyłączeniem pracowników administracyjnych i obsługi.

Większy ma być także dostęp do szkoleń podnoszących poziom bezpieczeństwa osobistego podczas wykonywania czynności zawodowych.

Wykształcenie pracownika socjalnego

Pracownikiem socjalnym będzie można zostać również po ukończeniu kierunku studiów, który łączy nauczanie „pracy socjalnej” z innymi kierunkami. Umożliwi to zdobycie uprawnień do wykonywania zawodu pracownika socjalnego szerszej grupie osób.

Ścieżkę do zawodu otworzy także ukończenie studiów z resocjalizacji, po ukończenia studiów podyplomowych z metodyki i metodologii pracy socjalnej.

Ponadto nie trzeba będzie kończyć studiów podyplomowych wyłącznie na uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej.

Zmienią się też stopnie awansu – zamiast stopnia starszego specjalisty – koordynatora pojawi się ekspert pracy socjalnej. Do jego zajmowania nadal będzie wymagane 5 lat doświadczenia, ale konieczne będzie wyższe wykształcenie.

Pozostałe zmiany

Projekt zawiera też wiele innych zmian.

Dyrektor OPS

Zamiast kierowników OPS, będziemy mieć dyrektorów OPS. Ta zmiana nazewnictwa ma podkreślić istotną rolę tej osoby w systemie.

Usługi opiekuńcze

Usługi opiekuńcze i sąsiedzkie mają obejmować zapewnienie kontaktu z otoczeniem – zawsze, a nie tylko „w miarę możliwości”.

Właściwość miejscowa

Do kierowania i odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej właściwa będzie gmina miejsca zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej, a nie jej opiekuna prawnego.

W wypadku bezdomnych – na wniosek tej osoby świadczenia pomocy społecznej przyznawane będą w miejscu jej pobytu, a nie miejsca ostatniego zameldowania.

Przesłanki pomocy

Dodatkową przesłanką udzielenia pomocy będzie sprawowanie opieki nad osobą wymagającą wsparcia w samodzielnym funkcjonowaniu. Ma to pomóc opiekunom, którzy na skutek długotrwałego świadczenia pomocy sami znajdują się w trudnej sytuacji.

Obok alkoholizmu i narkomania przesłanką udzielenia pomocy mają być także inne uzależnienia.

Uchylenie decyzji

W przypadkach stwierdzenia marnotrawienia przyznanych świadczeń lub występowania rażącej dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny projekt wprost przewiduje, że możliwe będzie uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia.

Obowiązki powiatów

Powiaty będą musiały tworzyć indywidualne plany dla dzieci skierowanych decyzją sądu do domu pomocy społecznej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego albo specjalnego ośrodka wychowawczego. W pierwszej kolejności mają one wrócić do rodziny biologicznej, a gdy to nie jest możliwe – do rodzinnej pieczy zastępczej.

Obowiązki wojewodów

Wojewodowie będą tworzyć rejestr domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży prowadzonych przez powiat lub na jego zlecenie. Mają sprawować nadzór nad przestrzeganiem praw osób korzystających z usług pomocy oraz w zakresie przestrzegania praw osób korzystających z usług – wykonywanych przez podmioty niepubliczne na podstawie umowy z organami administracji rządowej i samorządowej, w tym w DPS.

Przedsiębiorstwa społeczne

Organy administracji rządowej będą mogły zlecić realizację zadań z zakresu pomocy społecznej przedsiębiorstwom społecznym. Oprócz konkursu ofert możliwe będzie stosowanie innych trybów zlecania zadań. Będzie też można ograniczyć krąg wykonawców do podmiotów działających lokalnie lub zapewniających zatrudnienie w przeważającej części mieszkańcom danego obszaru.

Zasiłek celowy

Zasiłek celowy będzie mógł być przyznany na koszty transportu publicznego i wydatki związane z procesem usamodzielniania się. Będzie on mógł być wypłacony jednorazowo lub w transzach przez okres do 1 roku. Ma to wyeliminować wielokrotne składanie wniosków w przypadku wydatków o charakterze ciągłym lub powtarzalnym.

Poradnictwo specjalistyczne

Poradnictwo prawne będą mogły prowadzić wyłącznie osoby z wykształceniem prawniczym, poradnictwo psychologiczne – z wykształceniem psychologicznym na poziomie magisterskim, a poradnictwo rodzinne – z wykształceniem m.in. z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii, nauk o rodzinie, a także osoby posiadające kwalifikacje pracownika socjalnego lub świadczące wsparcie terapeutyczne.

Cudzoziemcy

Udzielania pomocy cudzoziemcom ma odbywać się na podstawie indywidualnych planów integracji, a wsparciem mają być objęte także osoby spokrewnione i wspólnie gospodarujące, w tym dzieci.

Łączenie placówek

Będzie możliwe łączenie PCPR z ośrodkami interwencji kryzysowej lub innymi ośrodkami wsparcia (z wyłączeniem ośrodków dla osób z zaburzeniami psychicznymi). W takim przypadku ośrodki te wejdą w strukturę PCPR.

Nowe definicje

Oprócz wyżej wspomnianych, planuje się też wprowadzenie nowych definicji ustawowych:

1) deinstytucjonalizacja – proces rozwoju usług społecznych świadczonych na poziomie rodziny i społeczności lokalnej, w tym usług o charakterze profilaktycznym, który ma na celu zastąpienie opieki instytucjonalnej wsparciem świadczonym na poziomie społeczności lokalnej – ma ona stanowić punkt odniesienia dla dalszych regulacji dotyczących organizacji i finansowania usług społecznych;

2) osoba wymagająca wsparcia w codziennym funkcjonowaniu – osoba, która ze względu na wiek, stan zdrowia lub niepełnosprawność wymaga wsparcia lub opieki w związku z niemożnością samodzielnego wykonywania co najmniej jednej z podstawowych czynności spraw życia codziennego.

3) praca socjalna – profesjonalna i interdyscyplinarna działalność zawodowa, oparta na metodyce pracy socjalnej, mająca na celu wspieranie osób, rodzin oraz grup społecznych w poprawie jakości życia oraz w przezwyciężaniu trudności, uwzględniająca zachodzące zmiany społeczne, potrzeby rozwojowe, a także możliwości wzmacniania pozycji i samodzielności osób objętych wsparciem.

Wydanie rozporządzeń

Minister ds. zabezpieczenia społecznego ma doprecyzować szereg zagadnień w rozporządzeniach, w szczególności chodzi tu o:

1) szczegółowe standardy i warunki świadczenia streetworkingu bezdomności, a także minimalny zakres streetworkingu bezdomności z uwzględnieniem tematyki zajęć oraz minimalnej liczby godzin ich trwania,

2) standard działań i zakres usług świadczonych w ramach poradnictwa specjalistycznego,

3) standard obowiązujących podstawowych usług świadczonych w ośrodkach interwencji kryzysowej oraz kompetencje i zakres zadań pracowników realizujących te zadania,

4) minimalny standard podstawowych usług świadczonych w noclegowniach, schroniskach dla osób w kryzysie bezdomności, schroniskach dla osób w kryzysie bezdomności z usługami opiekuńczymi i ogrzewalniach oraz standard obiektów, w których mieszczą się noclegownie, schroniska dla osób w kryzysie bezdomności, schroniska dla osób w kryzysie bezdomności z usługami opiekuńczymi i ogrzewalnie;

5) minimalne wymogi programowe dla studiów podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej;

6) minimum programowe szkoleń podnoszących poziom bezpieczeństwa osobistego podczas wykonywania czynności zawodowych.

Wejście w życie

Projekt po konsultacjach społecznych jest krytykowany przez środowiska samorządowe – przede wszystkim ze względu na to, że ograniczają – i tak trudny – dostęp do domu pomocy społecznej. Podnoszone są obawy, że wobec starzejącego się społeczeństwa uzyskanie pomocy w środowisku domowym może okazać się niemożliwe. Z krytyką spotkało się też pominięcie kwestii związane z finansowaniem zwiększonych dla samorządów zadań czy wymagania dotyczące wykształcenia.

Planowo nowelizacja ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia. Przy czym regulacje dotyczące opracowania strategii polityki społecznej oraz ustanawiania lokalnych planów usług społecznych i deinstytucjonalizacji mają obowiązywać od 2030 r.

Unieważnienie postępowania w bazie konkurencyjności

W przedmiotowym przypadku kluczowe znaczenie mogą mieć postanowienia zapytania ofertowego w tym konkretnym postępowaniu prowadzonym zgodnie z zasadą konkurencyjności (poza przepisami Prawa zamówień publicznych), w szczególności to, czy zamawiający przewidział okoliczności uzasadniające ewentualne unieważnienie postępowania, a jeżeli tak, to jakie, bądź czy zamieścił w zapytaniu ofertowym jakiekolwiek postanowienia, które umożliwiałyby mu odstępstwo od zakończenia postępowania bez wyboru oferty najkorzystniejszej i zawarcia umowy.

Podkreślić należy, że Wytyczne nie zawierają niestety wprost regulacji określających, czy i w jakich okolicznościach beneficjent (zamawiający) ma podstawy do unieważnienia zapytania ofertowego prowadzonego zgodnie z zasadą konkurencyjności. Niemniej z literatury dotyczącej wydatkowania środków unijnych wynika, że co do zasady informacje o możliwości unieważnienia postępowania w określonych okolicznościach powinno umieścić się w zapytaniu ofertowym. Ponadto każde unieważnienie postępowania po wyborze najlepszej oferty powinno być uzasadnione.

Mając na uwadze powyższe, jeżeli w postępowaniu w trybie zasady konkurencyjności jedyna ważna oferta, jaka wpłynęła, przekracza kwotę, jaką zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, to w mojej ocenie można by przyjąć (w świetle jedynie ogólnie podanych w pytaniu informacji), że uzasadnione byłoby unieważnienie postępowania.

Uprawnienia transportowe uczniów z zaburzeniami rozwojowymi a brak orzeczenia o kształceniu specjalnym

Zasady realizacji przez gminy obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu dzieci oraz opieki w czasie przewozu lub też zwrotu kosztów przejazd, regulują przepisy PrOśw. Obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4 PrOśw, gmina spełnia zaś poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców.

Tak też, zgodnie z art. 39 ust. 4 PrOśw, obowiązkiem gminy jest:

1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 PrOśw (kształcenie specjalne i nauczanie indywidualne), bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;

2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17 PrOśw (udział w zajęciach rewalidacyjno – wychowawczych), a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:

a) 24. rok życia – w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,

b) 25. rok życia – w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych;

Co istotne, gmina może zorganizować dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 PrOśw, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły ponadpodstawowej oraz ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7 PrOśw, również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku.

Jak wyjaśnia się to zaś w literaturze fachowej, symbol 12-C w orzeczeniu o niepełnosprawności oznacza całościowe zaburzenia rozwojowe, do których zalicza się m.in. autyzm, zespół Aspergera czy inne całościowe zaburzenia rozwojowe powstałe przed 16. rokiem życia. Nie jest to tożsame z niepełnosprawnością intelektualną, choć te dwa stany mogą występować jednocześnie. Oznacza to, że opisany w pytaniu stan faktyczny nie kwalifikuje się do zastosowania art. 39 ust. 4 i 4a PrOśw, co oznacza że gmina nie ma obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu wskazanemu uczniowi.

Jeśli uczeń ze względu na całościowe zaburzenia rozwojowe (12-C) wymaga specjalnej organizacji nauki, warto wystąpić do poradni psychologiczno-pedagogicznej o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Dopiero ten dokument otworzy drogę do formalnego ubiegania się o zwrot kosztów dojazdu w urzędzie gminy lub miasta.

Zmiana danych dotyczących imienia ojca na podstawie karty pobytu cudzoziemca

Na wstępie, autor odpowiedzi zakłada, że pytanie nie dotyczy zmiany imienia i nazwiska w rozumieniu ustawy regulującej tę materię, lecz odnosi się do sprostowania danych osobowych ujawnionych w rejestrach publicznych, w szczególności imienia ojca.

W tym kontekście należy wskazać, że zgodnie z art. 242 ustawy o cudzoziemcach, karta pobytu jest dokumentem potwierdzającym tożsamość cudzoziemca oraz jego uprawnienie do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym ma ona charakter wyłącznie potwierdzający, a nie stanowi źródła danych osobowych. Dane zamieszczone w karcie pobytu są więc wtórne wobec dokumentów, na podstawie których zostały ustalone.

Zmiana danych ujawnionych w aktach stanu cywilnego, w tym imienia ojca, może natomiast nastąpić wyłącznie w trybie właściwym dla aktów stanu cywilnego, w szczególności poprzez ich sprostowanie na podstawie art. 35 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego albo na podstawie odpowiednich dokumentów źródłowych, w tym dokumentów zagranicznych podlegających uznaniu w porządku prawnym Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji karta pobytu, jako dokument wtórny, nie może stanowić podstawy zmiany danych osobowych, a jedynie może ujawniać ewentualne rozbieżności wymagające ich wyjaśnienia.

Narzucenie terminu zaległego urlopu

Urlop zaległy – niewykorzystany w roku kalendarzowym, za który przysługuje – powinien zostać udzielony pracownikowi najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. W tym terminie nie musi on być jednak w pełni zrealizowany, wystarczające jest jego rozpoczęcie.

Pracodawca powinien w pierwszej kolejności podjąć próbę ustalenia terminu wykorzystania urlopu pozostałego z 2025 r. Jeżeli nie da się tego ustalić, to pracodawca może narzucić termin urlopu.

Nie ma już jednak możliwości narzucenia urlopu tegorocznego – termin jego wykorzystania powinien zostać uzgodniony przez strony.

Odwołanie przetargu. Termin ogłoszenia nowego przetargu

Zgodnie z art. 39 ust. 1 GospNierU, jeżeli pierwszy przetarg zakończył się wynikiem negatywnym, w okresie nie krótszym niż 30 dni, ale nie dłuższym niż 6 miesięcy, licząc od dnia jego zamknięcia, przeprowadza się drugi przetarg, w którym właściwy organ albo minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, w odniesieniu do nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust. 1 GospNierU, oraz do nieruchomości ujętych w ewidencji, o której mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1 GospNierU, może obniżyć cenę wywoławczą nieruchomości ustaloną przy ogłoszeniu pierwszego przetargu, stosownie do art. 67 ust. 2 pkt 2 GospNierU. Jeżeli zaś w terminach, o których mowa w art. 39 GospNierU, właściwy organ nie zorganizuje kolejnego przetargu lub nie przeprowadzi rokowań, jest on obowiązany, w celu zbycia nieruchomości, zorganizować ponownie pierwszy przetarg.

Powołany wyżej przepis ma jednakże zastosowanie w razie przeprowadzenia takiego przetargu (a więc składających się na niego czynności), którego wynik nie przyniósł wyłonienia najkorzystniejszej oferty – zwykle wobec nieprzystąpienia do przetargu w terminie przez żadnego oferenta. Przepis ten nie obejmuje zatem sytuacji, gdy czynności związane z przeprowadzonym przetargiem nie zostały wykonane w całości lub w części na skutek jego odwołania. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 38 ust. 4 GospNierU, właściwy organ albo minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust. 1 GospNierU, oraz do nieruchomości ujętych w ewidencji, o której mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1 GospNierU, może odwołać ogłoszony przetarg jedynie z ważnych powodów, niezwłocznie podając informację o odwołaniu przetargu do publicznej wiadomości. W informacji tej podaje się również przyczynę odwołania przetargu.

W przypadku odwołania pierwszego przetargu na sprzedaż nieruchomości gminnej, wymogi dotyczące ogłoszenia nowego przetargu są zatem określone w GospNierU, a szczegóły dotyczące terminów ogłoszenia kolejnego przetargu są regulowane przez art. 38 ust. 2 GospNierU. W szczególności ogłoszenie o przetargu podaje się do publicznej wiadomości nie wcześniej, niż po upływie terminów, o których mowa w art. 34 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 GospNierU.