Windykacja należności z tytułu dodatkowych usług świadczonych na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Wspomniana opłata za wykonanie dodatkowych usług jest opłatą o charakterze cywilnoprawnym i w związku z tym odsetki powinny być naliczane jako od należności cywilnoprawnych.
W ocenie prawnej należy uwzględnić przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w tym:
„Art. 6r
4. Rada gminy może określić, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, rodzaje dodatkowych usług świadczonych przez gminę w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i zagospodarowania tych odpadów, sposób ich świadczenia oraz wysokość cen za te usługi”.
W interpretacji ww. przepisu pomocne będzie stanowisko RIO Szczecin z 6.7.2021 r. W ocenie Izby odpłatność, o której mowa w art. 6r ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach ma charakter cywilnoprawny, jeżeli dotyczy faktycznie usług dodatkowych, nie zaś usług podstawowych w zakresie odbioru i gospodarowania odpadami, co z kolei koresponduje ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 8.12.2015 r. sygn. akt I FSK 1192/14 (stanowisko RIO Szczecin z 6.7.2021 r., znak K.0542.PZ.19.FM.2021).
W świetle powyższego należy uznać, że wspomniana opłata za wykonanie dodatkowych usług jest opłatą o charakterze cywilnoprawnym i w związku z tym odsetki powinny być naliczane jako od należności cywilnoprawnych.
Przechowywanie mienia zakupionego z funduszu sołeckiego przez sołtysa
Z racji tego, że sołtys jest organem wykonawczym sołectwa (jednostki pomocniczej), należy uznać, że ma również uprawnienie do odpowiedniego zarządzania mieniem sołeckim, w tym do jego ochrony. Przejawem realizacji tych uprawnień może być m.in. usługa przechowania mienia organizowana przez samego sołtysa, tym bardziej gdy jest ona nieodpłatna.
Przepisy powszechnie obowiązujące nie rozstrzygają kwestii z przedstawionego zakresu przedmiotowego. W tym kontekście należy mieć jednak na uwadze ogólne regulacje związane z gospodarowaniem mieniem samorządowym. Na uwagę zasługują przepisy SamGminU, w tym:
art. 48 ustawy o samorządzie gminnym:
„1. Jednostka pomocnicza zarządza i korzysta z mienia komunalnego oraz rozporządza dochodami z tego źródła w zakresie określonym w statucie. Statut ustala również zakres czynności dokonywanych samodzielnie przez jednostkę pomocniczą w zakresie przysługującego jej mienia.
1a. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do jednostki niższego rzędu, o której mowa w art. 35 ust. 2”.
(…)
Art. 50 ustawy o samorządzie gminnym:
„1. Obowiązkiem osób uczestniczących w zarządzaniu mieniem komunalnym jest zachowanie szczególnej staranności przy wykonywaniu zarządu zgodnie z przeznaczeniem tego mienia i jego ochrona”.
W doktrynie (P. Drembkowski, P.J. Suwaj (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. 1, 2023) wskazuje się m.in.: „Ustawodawca nie zdefiniował wprost, jakie prawa przysługują jednostce pomocniczej w związku z zarządzaniem mieniem komunalnym, jednak komentowany przepis może wskazywać na ustanowienie prawa zarządu składnikami mienia, z tym że nie ma ono charakteru prawa rzeczowego”.
Z racji tego, że sołtys jest organem wykonawczym sołectwa (jednostki pomocniczej), należy uznać, że ma również uprawnienie do odpowiedniego zarządzania mieniem sołeckim, w tym do jego ochrony. Przejawem realizacji tych uprawnień może być m.in. usługa przechowania mienia organizowana przez samego sołtysa, tym bardziej gdy jest ona nieodpłatna.
Rezygnacja z prowadzenia negocjacji w trybie podstawowym na podstawie art. 275 pkt 2 Prawa zamówień publicznych
Jeżeli zamawiający w postępowaniu prowadzonym w trybie podstawowym z możliwością negocjacji, o którym mowa w art. 275 pkt 2 Prawa zamówień publicznych, zdecyduje po upływie terminu składania ofert, że nie będzie prowadził negocjacji, dokonuje wyboru najkorzystniejszej oferty spośród ofert niepodlegających odrzuceniu, zgodnie z art. 287 ust. 1 Prawa zamówień publicznych. W informacji o wyborze najkorzystniejszej oferty może dodatkowo wskazać, że negocjacje nie były prowadzone, a wyboru dokonano bezpośrednio na podstawie ofert złożonych w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu.
W postępowaniu prowadzonym w trybie podstawowym z możliwością negocjacji, o którym mowa w art. 275 pkt 2 Prawa zamówień publicznych, zamawiający może podjąć decyzję o nieprowadzeniu negocjacji po upływie terminu składania ofert. Jeżeli zamawiający zdecyduje, że negocjacje nie będą prowadzone, postępowanie jest kontynuowane bez tego etapu, a zamawiający dokonuje wyboru najkorzystniejszej oferty spośród ofert niepodlegających odrzuceniu, zgodnie z art. 287 ust. 1 Prawa zamówień publicznych. W takiej sytuacji zamawiający przeprowadza ocenę złożonych ofert na podstawie kryteriów określonych w dokumentach zamówienia, a w razie potrzeby podejmuje czynności zmierzające do wyjaśnienia ich treści, poprawienia omyłek lub uzupełnienia wymaganych dokumentów. Następnie, po zakończeniu badania i oceny ofert, zamawiający wybiera ofertę najkorzystniejszą i przekazuje wykonawcom informację o dokonanym wyborze zgodnie z art. 253 Prawa zamówień publicznych. W uzasadnieniu tej informacji może dodatkowo wskazać, że pomimo przewidzenia w dokumentach zamówienia możliwości prowadzenia negocjacji, skorzystał z uprawnienia do ich nieprowadzenia, a wybór najkorzystniejszej oferty nastąpił bezpośrednio na podstawie ofert złożonych w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu. Takie wyjaśnienie ma charakter informacyjny i służy przejrzystości postępowania. W konsekwencji brak negocjacji oznacza pominięcie tego etapu i przejście do wyboru najkorzystniejszej oferty spośród ofert niepodlegających odrzuceniu.
Reagowanie na cyberzagrożenia we współpracy samorządów
Podział zadań i odpowiedzialności oraz współpraca z instytucjami państwowymi
Wspólny zespół cyberbezpieczeństwa może szybciej rozpoznać atak obejmujący kilka samorządów i skoordynować działania techniczne. Skuteczność takiej współpracy zależy jednak od tego, czy każdy uczestnik wie, komu przekazać informację, kto podejmuje decyzję o ograniczeniu działania systemu i kto dokonuje zgłoszenia do właściwego zespołu reagowania. Wspólna infrastruktura obsługi nie oznacza, że wszystkie jednostki mają identyczne obowiązki sprawozdawcze.
Podstawę dalszych rozważań stanowi ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Opisany model dotyczy podmiotów publicznych objętych odpowiednimi obowiązkami wynikającymi z ustawy oraz współpracy z jednostką wyznaczoną na podstawie art. 16e ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (dalej: CyberbezpU). Sama nazwa „Lokalne Centrum Cyberbezpieczeństwa” ani zakup usługi monitorowania nie przesądzają o zastosowaniu tego mechanizmu.
Status jednostki i moment rozpoczęcia realizacji obowiązków
Przygotowanie procedury należy rozpocząć od ustalenia statusu każdego obsługiwanego podmiotu – kluczowego albo ważnego – a także zakresu usług i systemów objętych CyberbezpU. Zgodnie z art. 2a CyberbezpU w odniesieniu do podmiotu publicznego usługą jest również zadanie publiczne. Analiza skutków ataku powinna więc obejmować możliwość wykonywania zadań na rzecz mieszkańców, a nie tylko dostępność serwera lub strony internetowej.
Należy uwzględnić okresy dostosowawcze. Art. 33 ust. 1 nowelizacji CyberbezpU przewiduje dla podmiotów spełniających przesłanki w dniu jej wejścia w życie 12 miesięcy na realizację obowiązków określonych w rozdziale 3 CyberbezpU. Dla dotychczasowych operatorów usług kluczowych art. 33 ust. 4 nowelizacji CyberbezpU ustanawia odrębny, sześciomiesięczny termin dotyczący zgłaszania incydentów poważnych. Nie można zatem przyjąć jednej daty rozpoczęcia raportowania dla wszystkich uczestników współpracy.
W odniesieniu do podmiotów, które spełnią przesłanki w późniejszym terminie, znaczenie ma art. 16 CyberbezpU, a w przypadkach objętych decyzjami – również przepisy szczególne. Poniższe terminy raportowania przedstawiają model wykonywania obowiązków po rozpoczęciu ich realizacji. Okres dostosowawczy powinien służyć przygotowaniu i sprawdzeniu tego modelu.
Od wykrycia zdarzenia do wspólnej analizy
Art. 16f pkt 1 CyberbezpU zobowiązuje obsługiwany podmiot publiczny do współpracy poprzez przekazywanie informacji o incydentach. Z kolei art. 16g CyberbezpU pozwala kierownikowi jednostki wyznaczonej wskazać terminy przekazania tych informacji w celu prawidłowego wykonania obowiązków wynikających z art. 11 i art. 12 CyberbezpU. Wewnętrzny termin powinien pozostawiać czas na analizę i przygotowanie zgłoszenia. Nie stanowi on dodatkowego okresu poprzedzającego rozpoczęcie biegu terminu ustawowego.
Pracownik urzędu powinien zgłaszać podejrzenie wystąpienia zdarzenia bez oczekiwania na ostateczną ocenę techniczną. Wspólny zespół ustala następnie zakres naruszenia, dotknięte nim systemy i skutki dla usług. Definicję incydentu zawiera art. 2 pkt 5 CyberbezpU, natomiast kryteria incydentu poważnego wynikają z art. 2 pkt 7 CyberbezpU. Nie każde zablokowanie podejrzanej wiadomości jest incydentem poważnym, jednak brak potwierdzonej utraty danych nie przesądza o braku podstaw do takiej kwalifikacji.
Zaleca się prowadzenie rejestru obejmującego czas wykrycia zdarzenia, przekazania informacji, podjęcia decyzji i wysłania zgłoszenia. Należy odróżniać fakty potwierdzone od hipotez oraz wskazywać źródło ustaleń. Przekazanie sprawy z urzędu do centrum nie powinno być traktowane jako ponowne wykrycie tego samego incydentu ani jako sposób na przesunięcie terminu zgłoszenia.
Terminy raportowania zależą od statusu podmiotu
W podstawowym modelu art. 11 ust. 1 pkt 4–4c CyberbezpU przewiduje następującą sekwencję:
- wczesne ostrzeżenie o incydencie poważnym przekazuje się niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od jego wykrycia;
- zgłoszenie incydentu poważnego następuje niezwłocznie, nie później niż w ciągu 72 godzin od jego wykrycia;
- sprawozdanie okresowe przekazuje się na wniosek właściwego CSIRT;
- sprawozdanie końcowe składa się nie później niż w ciągu miesiąca od przekazania zgłoszenia incydentu poważnego.
Jeżeli obsługa incydentu nadal trwa, zastosowanie ma art. 12b CyberbezpU: zamiast sprawozdania końcowego przekazuje się sprawozdanie z postępu obsługi, a sprawozdanie końcowe składa się nie później niż w ciągu miesiąca od zakończenia obsługi incydentu. Miesiąca nie należy w procedurze zastępować określeniem „30 dni”. Zakres sprawozdania końcowego określa art. 12a CyberbezpU.
Istotny wyjątek ustanawia art. 12c CyberbezpU. Podmiot ważny będący podmiotem publicznym jest zwolniony z przekazywania wczesnego ostrzeżenia, sprawozdania okresowego, sprawozdania z postępu obsługi i sprawozdania końcowego. Pozostaje obowiązek zgłoszenia incydentu poważnego w terminie 72 godzin oraz pozostałe mające zastosowanie obowiązki w zakresie obsługi incydentów i współpracy. Wyjątku nie można automatycznie rozszerzać na każdą spółkę komunalną wyłącznie ze względu na jej właściciela.
Zgodnie z art. 16h pkt 1 CyberbezpU jednostka wyznaczona dokonuje wskazanych zgłoszeń w imieniu podmiotu publicznego. Przepis należy odczytywać łącznie z art. 12c CyberbezpU: wspólna obsługa nie tworzy obowiązku składania sprawozdań, z których dany podmiot jest ustawowo zwolniony. Art. 12 ust. 5 CyberbezpU pozwala przekazać informacje znane w chwili zgłoszenia i uzupełniać je w trakcie obsługi incydentu. Oczekiwanie na pełny raport dostawcy nie uzasadnia przekroczenia terminu.
Właściwy CSIRT i kanał zastępczy
Procedura musi wskazywać właściwy zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego (CSIRT) oraz sposób aktualizowania tej informacji. Art. 16h CyberbezpU przewiduje raportowanie przez jednostkę wyznaczoną do CSIRT sektorowego oraz korzystanie z systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 46 ust. 1 CyberbezpU. Należy jednak uwzględnić przejściowe zasady właściwości.
Na podstawie art. 44 ust. 1–2 nowelizacji CyberbezpU, do czasu opublikowania komunikatu o osiągnięciu przez właściwy CSIRT sektorowy zdolności operacyjnej, zgłoszenia kieruje się do właściwego CSIRT MON, CSIRT NASK albo CSIRT GOV. Raportowanie do CSIRT sektorowego rozpoczyna się od dnia następującego po dniu publikacji komunikatu. Art. 44 ust. 3 nowelizacji CyberbezpU wyłącza ten mechanizm przejściowy dla sektorów, w których sektorowy zespół powołano przed 2025 r. Wybór odbiorcy wymaga zatem sprawdzenia sektora i właściwego komunikatu.
Wspólny zespół powinien mieć przygotowany również alternatywny sposób kontaktu na wypadek niedostępności podstawowego kanału komunikacji. Art. 31 CyberbezpU reguluje określanie i publikowanie przez CSIRT sposobu komunikacji na potrzeby takiej sytuacji. Przechowywanie jedynej kopii danych kontaktowych w systemie dotkniętym awarią utrudnia wykonanie obowiązków właśnie wtedy, gdy jest to najpilniejsze.
Decyzje lokalne i wsparcie instytucji państwowych
Wspólny zespół analizuje zdarzenie i rekomenduje działania, ale procedura musi określać również uprawnienia do ich wykonania. Dotyczy to zwłaszcza odłączenia systemu, zablokowania kont, uruchomienia pracy zastępczej i przywrócenia usługi. Warto wcześniej ustalić zakres działań natychmiastowych oraz sposób uzyskania decyzji w przypadku niedostępności kierownika.
Podział zadań należy powiązać z art. 16f pkt 2 CyberbezpU, dotyczącym wykonywania decyzji kierownika jednostki wyznaczonej w zakresie systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, a także z art. 8c i art. 8d CyberbezpU, regulującymi odpowiedzialność i zadania kierownika. Powierzenie czynności innym osobom nie może być utożsamiane z automatycznym wyłączeniem odpowiedzialności kierownika. Art. 8c ust. 3 CyberbezpU obejmuje również sytuację powierzenia określonych obowiązków innej osobie za jej zgodą.
Zgłoszenie do CSIRT nie oznacza przejęcia przez ten zespół zarządzania urzędem. Art. 26 ust. 2 CyberbezpU przewiduje możliwość uzyskania wsparcia na wniosek w przypadkach wskazanych w ustawie, między innymi w razie zagrożenia dla innych podmiotów albo braku środków do skutecznej obsługi incydentu w przypadku przerwania ciągłości świadczenia usługi. Wniosek warto oprzeć na opisie skutków, wykonanych działań i brakujących możliwości. Należy równolegle prowadzić własne działania ograniczające skutki zdarzenia.
Jeden atak, odrębna ocena skutków
Przejęcie konta administratora wspólnego dostawcy może narazić systemy kilku gmin. Centrum powinno skoordynować blokowanie dostępu, zabezpieczenie zapisów zdarzeń i weryfikację innych obsługiwanych środowisk. Dla każdego podmiotu należy jednak odrębnie ustalić zakres naruszenia, moment wykrycia i wpływ na usługi. Wspólna przyczyna techniczna nie przesądza o identycznej kwalifikacji prawnej wszystkich przypadków.
Wymiana ostrzeżeń między uczestnikami powinna odpowiadać wymogom art. 8h CyberbezpU. Art. 8h ust. 4 CyberbezpU wymaga oznaczenia zakresu odbiorców, a ust. 5 zakazuje przekazywania danych osobowych w ramach wymiany prowadzonej na tej podstawie przez system, o którym mowa w art. 46 ust. 1 CyberbezpU. Należy odróżnić takie ostrzeganie od przekazywania danych niezbędnych do ustawowej obsługi incydentu, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 5 CyberbezpU. Nie należy automatycznie rozsyłać wszystkim partnerom pełnej dokumentacji poszkodowanego urzędu.
Po opanowaniu zdarzenia warto wspólnie zweryfikować skuteczność odtworzenia usług, odebranie nadmiarowych uprawnień dostępu i wdrożenie korekt procedury. Dokumentacja powinna pozwalać odtworzyć, kto, kiedy i na jakiej podstawie podjął decyzję o określonym działaniu. Ćwiczenie obejmujące zgłoszenie poza godzinami pracy oraz równoczesną awarię u kilku uczestników pozwala ocenić, czy uzgodniony podział zadań jest wykonalny.
Zasada powstania prawa do odprawy emerytalnej a emerytura pomostowa
Odprawę można wypłacić z zastrzeżeniem zwrotu.
Zgodnie z art. 921 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Jak wskazał SN w wyroku z 9.4.1998 r. (I PKN 508/97, Legalis), roszczenie o zapłatę odprawy emerytalnej jest wymagalne od dnia rozwiązania stosunku pracy, również wtedy, gdy decyzja przyznająca emeryturę została wydana później.
Pracodawca nie może uzależniać wypłaty odprawy od przedstawienia decyzji organu rentowego o przyznaniu emerytury. Takie stanowisko prezentuje również PIP (zob. https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/czy-pracodawca-moze-uzaleznic-wyplate-odprawy-emerytalnej-od-przedstawienia-przez-pracownika-decyzji-zus).
Jeżeli pracownik ostatecznie nie nabędzie prawa do emerytury, wypłacona odprawa stanowi świadczenie nienależne. Pracodawca może wówczas dochodzić jej zwrotu na podstawie art. 410 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 300 Kodeksu pracy w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.
Zgodnie z art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego świadczenie jest nienależne, jeżeli:
1) ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył,
2) podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty,
3) czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Zastrzeżenie zwrotu jest możliwe na podstawie art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do niego zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.
Aby wyeliminować ryzyko zarzutu, że pracodawca świadczył, wiedząc o braku obowiązku, odprawę należy wypłacić z pisemnym zastrzeżeniem zwrotu. Można zawrzeć z pracownikiem porozumienie stron zawierające:
1) oświadczenie pracownika, że stosunek pracy ustaje w związku z jego przejściem na emeryturę pomostową,
2) oświadczenie pracownika, że spełnia warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej,
3) postanowienie, że odprawa emerytalna jest wypłacana z zastrzeżeniem zwrotu na wypadek prawomocnej odmowy przyznania pracownikowi prawa do emerytury,
4) zobowiązanie pracownika do przekazania pracodawcy, w określonym terminie od doręczenia, kopii decyzji ZUS albo informacji o odmowie, a także informacji o prawomocności rozstrzygnięcia.
Z roszczeniem o zwrot odprawy należy wystąpić dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie emerytury.
Ustalenie wartości początkowej budynku gospodarczego, który oddany został do użytku w 1991 r.
Sama denominacja złotego (wprowadzona od 1.1.1995 r., w relacji 10 000 starych złotych = 1 nowy złoty) i wynikająca z niej niska, przeliczona wartość nominalna historycznego kosztu, nie uzasadniają same w sobie ustalenia wartości początkowej według aktualnej wartości rynkowej budynku.
Dla wartości początkowej środka trwałego znaczenie ma historyczny koszt podatkowy poniesiony przy jego nabyciu lub wytworzeniu, a nie jego aktualna wartość ekonomiczna. Jeżeli więc historyczny koszt da się ustalić i po prawidłowym przeliczeniu denominacyjnym wynosi on np. 2000 zł, to – co do zasady – właśnie ta kwota będzie punktem wyjścia, niezależnie od tego, jak bardzo odbiega ona od obecnej wartości rynkowej nieruchomości. Przy ustalaniu historycznej wartości należy dodatkowo zweryfikować, czy w konkretnym stanie faktycznym znaczenie mają przepisy o aktualizacji wyceny środków trwałych według stanu na 1.1.1995 r. (samo przeliczenie wartości sprzed denominacji, według relacji 10 000 zł = 1 zł, nie zawsze musi więc wyczerpywać analizę historycznej wartości początkowej).
W pierwszej kolejności należy więc ustalić sposób, w jaki budynek trafił do majątku podatnika. Z samej informacji, że budynek został oddany do użytkowania w 1991 r., nie wynika jeszcze, czy został wybudowany przez podatnika we własnym zakresie, czy nabyty w gotowej postaci. Od tego zależy właściwa podstawa ustalenia wartości początkowej – przy nabyciu punktem wyjścia jest cena nabycia (art. 22g ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT), zaś przy wytworzeniu we własnym zakresie – koszt wytworzenia (art. 22g ust. 1 pkt 2 i art. 22g ust. 4 ustawy o PIT).
Dopiero gdy odpowiedniej wartości historycznej obiektywnie nie da się ustalić, można rozważać zastosowanie szczególnych metod przewidzianych w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Trzeba przy tym rozróżnić dwie sytuacje. Jeżeli budynek został nabyty przed założeniem ewidencji i nie można ustalić ceny jego nabycia, art. 22g ust. 8 ustawy o PIT przewiduje możliwość wyceny dokonanej przez samego podatnika, z uwzględnieniem cen rynkowych z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji oraz stanu i stopnia zużycia. Jeżeli natomiast budynek został wytworzony przez podatnika we własnym zakresie i nie można ustalić kosztu jego wytworzenia, art. 22g ust. 9 ustawy o PIT przewiduje analogiczną wycenę, ale dokonywaną przez biegłego powołanego przez podatnika.
Trzeba jednak wyraźnie zastrzec, że możliwość zastosowania art. 22g ust. 9 ustawy o PIT zależy od rzeczywistej, obiektywnej przyczyny niemożności ustalenia kosztu wytworzenia. Nie jest ona automatycznym uprawnieniem uruchamianym samym upływem czasu. Aktualna praktyka Dyrektora KIS jest w tym zakresie restrykcyjna. W interpretacji indywidualnej z 5.5.2026 r. (0112-KDIL2-2.4011.178.2026.2.MG), która dotyczy zbliżonego stanu faktycznego (samodzielnie wybudowanego budynku gospodarczego), Dyrektor KIS zwrócił uwagę, że jeżeli budynek od początku był wznoszony z przeznaczeniem na potrzeby działalności gospodarczej, podatnik powinien był gromadzić dokumentację potwierdzającą ponoszone koszty. Sam brak lub utrata takiej dokumentacji po latach nie musi więc automatycznie uzasadniać zastosowania wyceny przez biegłego, zamiast rzetelnego ustalenia kosztu wytworzenia. Przed przyjęciem wyceny biegłego warto więc dobrze udokumentować i uzasadnić, dlaczego ustalenie kosztu wytworzenia na podstawie jakiejkolwiek zachowanej dokumentacji z 1991 r. rzeczywiście nie jest możliwe.
Jeżeli podatnikiem jest spółka, która rozlicza się zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, sytuacja jest trudniejsza. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w przeciwieństwie do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizyczncyh, nie przewidują analogicznej możliwości ustalenia wartości początkowej wytworzonego środka trwałego w drodze wyceny dokonanej przez biegłego z powodu niemożności ustalenia kosztu wytworzenia. Również w tym przypadku należy jednak najpierw ustalić sposób nabycia budynku, a nie zakładać automatycznie jego wytworzenie przez podatnika.
Niezależnie od przyjętej, prawidłowo ustalonej wartości początkowej, należy zwrócić uwagę na zasady amortyzacji. W myśl art. 22h ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT (analogicznie art. 16h ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT) od środków trwałych ujawnionych i nieobjętych dotychczas ewidencją, odpisów amortyzacyjnych dokonuje się począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostały wprowadzone do ewidencji. Amortyzacja biegnie więc na przyszłość, od momentu ujawnienia budynku, a nie wstecznie od 1991 r., i to dopiero od chwili, gdy istnieje prawidłowo i zgodnie z przepisami ustalona wartość początkowa, co w opisanym stanie faktycznym pozostaje głównym problemem wymagającym rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności.
Wykorzystanie nadwyżki z opłat za odpady komunalne na monitoring miejsc gromadzenia odpadów
Gmina może przeznaczyć nadwyżkę środków pochodzących z opłat za odpady komunalne na poczet zakupu instalacji monitoringowej przy niektórych budynkach, co ma służyć organizacji i utrzymaniu w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów.
Z podanego stanu faktycznego należy wnioskować, że gmina uzyskała nadwyżkę środków pochodzących z opłat za odpady komunalne. Skoro tak, to wymaga przypomnienia, że tego rodzaju środki nie mogą być wydatkowane w dowolny sposób.
Granice wydatkowe określają przepisy art. 6r ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W ust. 1 postanowiono, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi dochód gminy. Nadto, według ust. 1aa środki z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie mogą być wykorzystane na cele niezwiązane z pokrywaniem kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi.
Z kolei, w następnych przepisach ujętych w art. 6r ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach doprecyzowano możliwości wydatkowe. Tamże m.in. podano, że z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina pokrywa koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, które obejmują koszty:
1) odbierania, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych;
2) tworzenia i utrzymania punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych;
3) obsługi administracyjnej tego systemu;
4) edukacji ekologicznej w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami komunalnymi (ust. 2).
Natomiast w ust. 2a -2c dopuszczono pewne fakultatywne przeznaczenie wspomnianych środków.
Zgodnie z ust. 2a z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina może pokryć koszty wyposażenia nieruchomości w pojemniki lub worki do zbierania odpadów komunalnych oraz koszty utrzymywania pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym.
W ust. 2aa postanowiono, że z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina może pokryć koszty utworzenia i utrzymania punktów napraw i ponownego użycia produktów lub części produktów niebędących odpadami.
W ust. 2b podano zaś, że z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina może pokryć koszty usunięcia odpadów komunalnych z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania i magazynowania w rozumieniu ustawy o odpadach.
Z kolei, w ust. 2c postanowiono, że środki pochodzące z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które nie zostały wykorzystane w poprzednim roku budżetowym, gmina wykorzystuje na pokrycie kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym kosztów, o których mowa w ust. 2a, 2aa i 2b, a także kosztów wyposażenia terenów przeznaczonych do użytku publicznego w pojemniki lub worki, przeznaczone do zbierania odpadów komunalnych, ich opróżnianie oraz utrzymywanie tych pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym oraz organizacji i utrzymania w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów.
W kontekście przywołanych przepisów szczególnie użyteczne będzie stanowisko zawarte w piśmie RIO w Łodzi z 9.11.2023 r. (znak WA 4120-59/2023-w, źródło: https://www.lodz.rio.gov.pl. RIO), gdzie uznano, że możliwe jest przeznaczenie środków z ww. tytułu na sfinansowanie zakupu instalacji monitoringu do obserwacji miejsc gromadzenia odpadów (przy zabudowach wielorodzinnych), w których znajdują się pojemniki na zmieszane i segregowane odpady komunalne.
Podsumowując, gmina może przeznaczyć nadwyżkę środków pochodzących z opłat za odpady komunalne na poczet zakupu instalacji monitoringowej przy niektórych budynkach, co ma służyć organizacji i utrzymaniu w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów.
Odwołanie i przywrócenie odwołanego członka rady sołeckiej
Nie ma uzasadnionych podstaw do tego, aby wniosek o cofnięcie odwołania miał być podpisywany przez te same osoby, które uprzednio podpisywały wniosek o odwołanie członków rady sołeckiej.
Jeśli statut nie wprowadza takiego wymogu, za wystarczające należy uznać poparcie kolejnego wniosku przez wymaganą w statucie liczbę osób uprawnionych do głosowania, niezależnie od tego, czy osoby te podpisywały wcześniejszy wniosek o odwołanie.
Podane wątpliwości nie mogą być rozstrzygnięte na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących, w tym regulacji ustawy o samorządzie gminnym, która pozostawia zasady i tryb odwołania członków rady sołeckiej statutowi sołectwa. Założenie to wynika z konstrukcji art. 35 ustawy o samorządzie gminnym, gdzie m.in. postanowiono:
„1. Organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami.
3. Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności:
1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej;
2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej;
3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej;
4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji;
5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej”.
Abstrahując jednak od zakresu przedmiotowego samego statutu sołectwa, to nie ma uzasadnionych podstaw do tego, aby wniosek o cofnięcie odwołania miał być podpisywany przez te same osoby, które uprzednio podpisywały wniosek o odwołanie członków rady sołeckiej. Żadne przepisy rangi ustawowej nie wymagają zachowywania tożsamości osób składających kolejne wnioski w opisanym zakresie przedmiotowym. Zatem, jeśli statut nie wprowadza takiego wymogu, za wystarczające należy uznać poparcie kolejnego wniosku przez wymaganą w statucie liczbę osób uprawnionych do głosowania, niezależnie od tego, czy osoby te podpisywały wcześniejszy wniosek o odwołanie.
Ubocznie warto dodać, że w orzecznictwie sądowym akcentuje się, że ustawodawca kierując się zasadą samodzielności, pozostawił kwestie regulacji odwoływania (a nawet samej możliwości odwoływania) sołtysa zapisom statutów jednostek pomocniczych (por. wyrok NSA z 17.4.2019 r., II OSK 1528/17), co również odnosi się do członków rady sołeckiej.
Informowanie wykonawców o wynikach kwalifikacji do negocjacji w przypadku ograniczenia ich liczby w trybie podstawowym
Jeżeli zamawiający przewidział ograniczenie liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji, na podstawie art. 288 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej: PrZamPubl), informuje wykonawców o wynikach oceny ofert, wskazując wykonawców, których oferty nie zostały odrzucone, wraz z przyznaną im punktacją w każdym kryterium oceny ofert i łączną punktacją, a także wykonawców, których oferty zostały odrzucone, wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Zamawiający wskazuje również wykonawców, którzy nie zostali zakwalifikowani do negocjacji, podając punktację ich ofert oraz wyjaśniając, że nie osiągnęli wymaganej pozycji w ramach przyjętych kryteriów oceny ofert. Zgodnie z art. 289 ust. 2 PrZamPubl oferty wykonawców niezaproszonych do negocjacji uznaje się za odrzucone, natomiast zakwalifikowanym wykonawcom zamawiający przekazuje odrębne zaproszenie do negocjacji, zawierające informacje określone w art. 289 ust. 5 PrZamPubl.
Jeżeli zamawiający przewidział ograniczenie liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji, o którym mowa w art. 288 ust. 1 PrZamPubl, zaprasza do negocjacji wykonawców, których oferty nie zostały odrzucone, w liczbie określonej w dokumentach zamówienia, stosując zasady kwalifikacji wskazane w ogłoszeniu o zamówieniu oraz w SWZ. W takim przypadku zamawiający, działając na podstawie art. 287 ust. 3 PrZamPubl, informuje wykonawców o wynikach oceny ofert, wskazując wykonawców, których oferty nie zostały odrzucone, wraz z punktacją przyznaną w każdym kryterium oceny ofert oraz łączną punktacją, a także wykonawców, których oferty zostały odrzucone, wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Zakres tych informacji jest zbliżony do zakresu informacji przekazywanych przy wyborze najkorzystniejszej oferty w trybie podstawowym bez możliwości negocjacji, z wyłączeniem informacji o wyborze najkorzystniejszej oferty. W pierwszej części pisma zawiadamiającego o kwalifikacji do negocjacji zamawiający powinien zatem, działając na podstawie art. 287 ust. 3 pkt 1 PrZamPubl, wskazać wykonawców, których oferty nie zostały odrzucone, oraz punktację przyznaną poszczególnym ofertom w każdym kryterium oceny ofert i łączną punktację. Jako uzasadnienie faktyczne można wskazać, że wymienione oferty nie podlegają odrzuceniu, ponieważ spełniają wymagania określone w PrZamPubl oraz SWZ, natomiast przyznana punktacja wynika z zastosowania kryteriów oceny ofert określonych przez zamawiającego w SWZ. Następnie, w zakresie informacji o odrzuceniu ofert, zamawiający, powołując się na art. 287 ust. 3 pkt 2 PrZamPubl, informuje, że w wyniku badania ofert, przeprowadzonego na podstawie art. 226 ust. 1 PrZamPubl, odrzuceniu podlegają oferty złożone przez wskazanych wykonawców. Uzasadnienie prawne powinno obejmować wskazanie właściwej podstawy odrzucenia oferty, wynikającej z art. 226 ust. 1 PrZamPubl, natomiast uzasadnienie faktyczne powinno zawierać opis okoliczności, które stanowiły podstawę odrzucenia danej oferty. Ponadto, w związku z ograniczeniem liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji, zamawiający powinien wskazać wykonawców, którzy nie zostali zakwalifikowani do tego etapu, wraz z punktacją przyznaną ich ofertom w każdym kryterium oceny ofert oraz łączną punktacją. W tym zakresie, działając na podstawie art. 287 ust. 3 pkt 3 w związku z art. 288 ust. 1 PrZamPubl oraz postanowieniami SWZ, zamawiający informuje o wykonawcach, którzy nie zostali zakwalifikowani do negocjacji, oraz o punktacji przyznanej ich ofertom w każdym kryterium oceny ofert i łącznej punktacji. Jako uzasadnienie faktyczne można wskazać, że zgodnie z SWZ zamawiający przewidział ograniczenie liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji, którzy w najwyższym stopniu spełniają określone kryteria. Kwalifikacji wykonawców dokonano na podstawie zasad określonych w dokumentach zamówienia, a oferty wykonawców niezakwalifikowanych do negocjacji uzyskały niższą ocenę w ramach przyjętych kryteriów oceny ofert niż oferty wykonawców zakwalifikowanych. Należy również zaznaczyć, że zgodnie z art. 289 ust. 2 PrZamPubl oferty wykonawców niezaproszonych do negocjacji uznaje się za odrzucone. Dla zapewnienia przejrzystości postępowania zamawiający może ponadto wskazać, że na podstawie art. 289 ust. 1 PrZamPubl w związku z postanowieniami SWZ do negocjacji zakwalifikowano wykonawców, których oferty spełniają przyjęte kryteria oceny ofert w najwyższym stopniu w liczbie uprzednio ustalonej przez zamawiającego w SWZ oraz w ogłoszeniu o zamówieniu. Warto również dodać w informacji o kwalifikacji do negocjacji, że zaproszenie do negocjacji zostanie przekazane zakwalifikowanym wykonawcom w odrębnym piśmie, w którym zamawiający, zgodnie z art. 289 ust. 5 PrZamPubl, poinformuje o miejscu, terminie i sposobie prowadzenia negocjacji oraz wskaże kryteria oceny ofert, w ramach których negocjacje będą prowadzone w celu ulepszenia treści ofert.
Budowa zbiornika na nieczystości ciekłe bez budowy budynku
Inwestor nie może skutecznie zgłosić budowy zbiornika bezodpływowego (szamba) na niezabudowanej działce, jeśli nie wykaże jego powiązania z istniejącym lub legalnie realizowanym obiektem budowlanym.
Stosownie do art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego, roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem jednakże art. 29-31 Prawa budowlanego, w których zostały wymienione te wszystkie roboty budowlane, których wykonywanie nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Jak podkreśla się to zaś w tym miejscu w doktrynie, katalog robót zwolnionych z konieczności uzyskania pozwolenia na budowę jest katalogiem zamkniętym i wszelka jego wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna.
Mając powyższe na uwadze, przykładowo w przepisie art. 29 ust. 1 pkt 6 Prawa budowlanego ustawodawca przesądził, że nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia – o którym mowa w art. 30 Prawa budowlanego – budowa zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe o pojemności do 10 m3.
W przypadku objęcia zbiorników zamierzeniem budowlanym powinny one być wyszczególnione w nazwie inwestycji (np. budynek mieszkalny z instalacją kanalizacji sanitarnej ze szczelnymi zbiornikami wybieralnymi). Co do zasady bowiem, budowa zbiornika na nieczystości ciekłe jest elementem jedynie szerszego zamierzenia budowlanego, obejmującego budowę budynku. Inwestor nie może zatem skutecznie zgłosić budowy zbiornika bezodpływowego (szamba) na niezabudowanej działce, jeśli nie wykaże jego powiązania z istniejącym lub legalnie realizowanym obiektem budowlanym. Szambo stanowi bowiem urządzenie budowlane w rozumieniu art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego, zgodnie z którym to przepisem są to urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki. Oznacza to tym samym, że urządzenia te nie mogą funkcjonować samodzielnie, tj. bez powiązania z obiektem budowlanym.
Jak wyjaśnia się to w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, istnienie obiektu budowlanego nie jest bowiem możliwe bez pewnych urządzeń technicznych zaliczanych do urządzeń budowlanych i odwrotnie, budowa urządzeń budowlanych bez powiązania ich z konkretnym obiektem budowlanym (budynek, budowla), nie ma racji bytu (wyrok WSA w Łodzi z 6.6.2024 r., II SA/Łd 156/24, Legalis).
