Czy gmina musi podjąć uchwałę o ponoszeniu odpłatności za mieszkania treningowe lub wspomagane
W mojej ocenie należy przyjąć, że rada gminy powinna podjąć taką uchwałę również wtedy, gdy gmina nie prowadzi mieszkań i aktualnie nikogo do nich nie kieruje.
Na wstępie wskazać należy, że obecnie prawidłowe określenie to „mieszkania treningowe lub wspomagane” — od 1.11.2023 r. zastąpiły one mieszkania chronione.
Zgodnie z art. 97 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej (dalej: PomSpołU) rada powiatu lub rada gminy w drodze uchwały ustala, w zakresie zadań własnych, szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych.
Przepis art. 97 ust. 5 PomSpołU ma charakter upoważnienia ogólnego do wydania aktu prawa miejscowego. Jedyną wskazówką dla miejscowego prawodawcy stał się obowiązek dopełnienia wymogu szczegółowości, czyli samodzielnego doboru kryteriów odpłatności (por. wyr. WSA w Gliwicach z 4.9.2025 r., II SA/Gl 794/25, Legalis). Przepis posługuje się słowem „ustala” i nie uzależnia tego obowiązku od posiadania mieszkań ani od wcześniejszego skierowania do nich mieszkańców.
Ponadto art. 17 ust. 1 pkt 12 PomSpołU stanowi, że do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy prowadzenie i zapewnienie miejsc w mieszkaniach treningowych lub wspomaganych. Fakt, że zadania te mają charakter obowiązkowy, dodatkowo wzmacnia argumentację na rzecz obowiązku podjęcia przez gminę uchwały, o jakiej mowa w art. 97 ust. 5 PomSpołU.
Jako dodatkowy argument przemawiający za obowiązkiem podjęcia uchwały wskazać można to, że brak własnych mieszkań nie wyłącza możliwości kierowania do mieszkań prowadzonych przez inną gminę lub powiat, na podstawie porozumienia przewidzianego w art. 53 ust. 10 PomSpołU. Uchwała może więc służyć również realizacji pomocy poza terenem gminy, która może być „gminą kierującą” w rozumieniu tego przepisu nie posiadając własnych mieszkań treningowych lub wspomaganych.
Argument, że przy całkowitym braku tej formy wsparcia uchwała byłaby bezprzedmiotowa, nie wydaje się słuszny, w świetle imperatywnego brzmienia przepisu zawierającego delegację do podjęcia uchwały.
Opłata skarbowa za zaświadczenie o braku możliwości przyłączenia budynku mieszkalnego do kanalizacji
Zaświadczenie o braku możliwości przyłączenia budynku mieszkalnego do kanalizacji, wydawane w związku z realizacją procesu budowlanego, korzysta z wyłączenia na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej (dalej: OpłSkarbU). Zaświadczenie dotyczące wyłącznie istniejącego budynku, potwierdzające aktualny stan techniczny infrastruktury, co do zasady podlega opłacie skarbowej w wysokości 17 zł.
W ocenie prawnej należy uwzględnić zasadniczo przepisy OpłSkarbU.
Z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b OpłSkarbU wynika, że opłacie skarbowej podlega wydanie zaświadczenia na wniosek w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej.
Artykuł 2 ust. 1 pkt 2 OpłSkarbU przewiduje natomiast, że nie podlega opłacie skarbowej dokonanie innej niż wydanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu czynności urzędowej, wydanie zaświadczenia oraz zezwolenia, w sprawach budownictwa mieszkaniowego. Jest to przepis szczególnie istotny dla rozpatrywanego zagadnienia. Nie ustanawia on jedynie zwolnienia dla określonej kategorii osób, lecz wyłącza z zakresu opłaty skarbowej określone czynności i zaświadczenia ze względu na ich przedmiot.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że część II ust. 21 załącznika do OpłSkarbU przewiduje stawkę 17 zł za wydanie zaświadczenia, jeżeli nie znajduje zastosowania żadne wyłączenie ani zwolnienie.
Kluczowe znaczenie ma interpretacja ogólna Ministra Rozwoju i Finansów z 25.4.2017 r. (PS1.8201.1.2017) opublikowana w Dz.Urz. Ministra Rozwoju i Finansów z 2017 r. poz. 86. Minister wyjaśnił, że przez budownictwo mieszkaniowe należy rozumieć: „(…) wznoszenie, odbudowę, rozbudowę, nadbudowę oraz przebudowę, a także prace polegające na montażu lub remoncie budynków mieszkalnych wraz z instalacjami i urządzeniami budowlanymi zapewniającymi właściwe funkcjonowanie budynku mieszkalnego”. W interpretacji wskazano: „nie podlega opłacie skarbowej dokonanie czynności urzędowych, wydanie zaświadczeń oraz zezwoleń (pozwoleń) w ramach procesu budowlanego związanego z budową budynku mieszkalnego, w tym zagospodarowania terenu budowy wraz z wykonaniem przyłączy do sieci infrastruktury technicznej na potrzeby budownictwa mieszkaniowego”.
Interpretacja jednoznacznie wyjaśnia, że wyłączenie obejmuje również zaświadczenia związane z wykonaniem przyłączy infrastrukturalnych służących budynkom mieszkalnym.
W świetle powyższego należy wskazać, że nie każde zaświadczenie dotyczące budynku mieszkalnego automatycznie korzysta z wyłączenia przewidzianego w art. 2 ust. 1 pkt 2 OpłSkarbU.
Należy rozważyć dwa przypadki:
1) zaświadczenie związane z procesem budowlanym – jeżeli zaświadczenie jest potrzebne w związku z budową domu mieszkalnego, np. w celu wykazania braku możliwości technicznego przyłączenia projektowanego budynku do sieci kanalizacyjnej i zastosowania alternatywnego sposobu odprowadzania ścieków, należy zastosować art. 2 ust. 1 pkt 2 OpłSkarbU. W konsekwencji jego wydanie nie podlega opłacie skarbowej;
2) zaświadczenie dotyczące istniejącego budynku mieszkalnego – wnioskodawca jest właścicielem istniejącego, użytkowanego budynku mieszkalnego i występuje jedynie o urzędowe potwierdzenie, że nieruchomość nie ma możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej. Jeżeli zaświadczenie służy wyłącznie potwierdzeniu aktualnego stanu infrastruktury technicznej, np. na potrzeby przedłożenia go innemu podmiotowi, bez związku z budową, przebudową, remontem lub innymi pracami dotyczącymi budynku, zastosowanie wyłączenia z art. 2 ust. 1 pkt 2 OpłSkarbU jest wątpliwe. Sam fakt, że dokument dotyczy budynku mieszkalnego, nie przesądza jeszcze o tym, że sprawa jest sprawą budownictwa mieszkaniowego w rozumieniu tego przepisu. W takim przypadku, jeżeli nie występuje inne wyłączenie ustawowe, wydanie zaświadczenia podlega opłacie skarbowej w wysokości 17 zł.
Podsumowując:
1) zaświadczenie o braku możliwości przyłączenia budynku mieszkalnego do kanalizacji, wydawane w związku z realizacją procesu budowlanego, korzysta z wyłączenia na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 OpłSkarbU;
2) zaświadczenie dotyczące wyłącznie istniejącego budynku, potwierdzające aktualny stan techniczny infrastruktury, co do zasady podlega opłacie skarbowej w wysokości 17 zł.
Zatem, o zastosowaniu wyłączenia z opłaty skarbowej nie decyduje samo przeznaczenie budynku na cele mieszkalne, lecz związek wydawanego zaświadczenia z procesem budownictwa mieszkaniowego, w tym wykonaniem infrastruktury technicznej niezbędnej do funkcjonowania budynku.
Wpływ nowej klasyfikacji budżetowej od 1.1.2027 r. na przedsięwzięcia WPF i umowy wieloletnie
Nie ma obowiązku automatycznego zmieniania wykazu przedsięwzięć wieloletniej prognozy finansowej ani treści umów zawartych w 2026 r. wyłącznie z powodu wejścia w życie nowej klasyfikacji budżetowej. Konieczne jest natomiast stosowanie nowych podziałek klasyfikacyjnych do wydatków ujmowanych w budżecie i planach finansowych na 2027 r.
Za punkt wyjścia należy przyjąć art. 226 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, który stanowi, że w załączniku do uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej określa się odrębnie dla każdego przedsięwzięcia:
- nazwę i cel,
- jednostkę organizacyjną odpowiedzialną za realizację lub koordynującą wykonywanie przedsięwzięcia,
- okres realizacji i łączne nakłady finansowe,
- limity wydatków w poszczególnych latach,
- limit zobowiązań.
Z kolei art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o finansach publicznych określa zasady klasyfikowania dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów budżetowych. Na tej podstawie wydano rozporządzenie w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych.
Z przywołanych przepisów wynika, że wykaz przedsięwzięć WPF nie jest sporządzany według szczegółowej klasyfikacji budżetowej. Ustawa wymaga wskazania nazwy i celu przedsięwzięcia, okresu jego realizacji, łącznych nakładów finansowych oraz limitów wydatków i zobowiązań. Nie nakazuje natomiast przypisywania poszczególnym przedsięwzięciom określonych działów, rozdziałów i paragrafów klasyfikacji budżetowej.
W konsekwencji sama zmiana paragrafów od 1.1.2027 r. nie powoduje konieczności zmiany załącznika przedsięwzięć WPF, jeżeli nie zmieniają się ustawowo wymagane wartości i dane. Nie ma również podstaw do aneksowania umów zawartych w 2026 r. tylko dlatego, że wydatki związane z ich realizacją będą od 2027 r. ujmowane w innych paragrafach.
Nie oznacza to jednak, że zmiana klasyfikacji może zostać pominięta w dokumentacji budżetowej. Wydatki ponoszone w 2027 r., także wynikające z umów zawartych w latach poprzednich, powinny być planowane, ewidencjonowane i wykazywane według nowej klasyfikacji. Jeżeli dotychczasowy paragraf został podzielony na kilka nowych podziałek, właściwy paragraf należy ustalić na podstawie rzeczywistego charakteru ekonomicznego wydatku, a nie wyłącznie poprzez mechaniczne zastosowanie klucza przejścia.
Odrębnej oceny wymaga sytuacja, w której zmiana klasyfikacji ujawnia potrzebę zmiany zakresu finansowego przedsięwzięcia, rocznych limitów wydatków, łącznych nakładów albo limitu zobowiązań. Wówczas aktualizacja WPF może być konieczna, ale jej przyczyną nie jest sama zmiana numeracji paragrafów, lecz zmiana wartości lub parametrów przedsięwzięcia.
JST powinny zweryfikować przedsięwzięcia WPF realizowane na podstawie umów zawartych przed 2027 r. i zapewnić prawidłowe przyporządkowanie wydatków przypadających na kolejne lata do nowych paragrafów. Warto przy tym zachować powiązanie między dotychczasową klasyfikacją, dokumentacją umowną i nowymi podziałkami stosowanymi w planach finansowych jednostek organizacyjnych.
Podsumowując, zmiana klasyfikacji budżetowej nie wymaga automatycznego przeklasyfikowania przedsięwzięć WPF ani aneksowania umów z 2026 r. Wymaga natomiast stosowania nowych paragrafów do wydatków planowanych i realizowanych od 2027 r.
Żłobki gminne w Jednolitym Rzeczowym Wykazie Akt
Żłobki nie należą do systemu oświaty, lecz funkcjonują na podstawie przepisów ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (dalej: OpDzieciU), dlatego nie należałoby przypisywać spraw ich dotyczących do klasy 4 – Kultura, ochrona zabytków, kultura fizyczna, turystyka i wypoczynek oraz system oświaty. Z kolei, w klasyfikacji budżetowej żłobki są ujmowane w dziale 855 „Rodzina”, rozdziale 85516 „System opieki nad dziećmi w wieku do lat 3”, co potwierdza, że rzeczowo jest im bliżej do obszaru rodzinnego/społecznego niż do oświaty, a zatem do klasy 8 – Ochrona zdrowia i pomoc społeczna. Jest to jednak klasa tymczasowa i w mojej ocenie powinno się utworzyć nową klasę dla „opieki nad dziećmi w wieku do lat 3” albo „żłobków i klubów dziecięcych”.
W Jednolitym Rzeczowym Wykazie Akt stanowiącym załącznik nr 2 do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych (dalej: InstKancArchR) nie ma odrębnego, wprost nazwanego hasła „żłobki” dla organów gminy. Mając na uwadze, że żłobki nie należą do systemu oświaty, lecz funkcjonują na podstawie przepisów OpDzieciU nie należałoby przypisywać spraw dotyczących żłobka do klasy 4.
W klasyfikacji budżetowej żłobki zostały umiejscowione w dziale 855 „Rodzina”. Wobec tego , z uwagi na brak osobnej klasy w Jednolitym Rzeczowym Wykazie Akt stanowiącym załącznik nr 2 do InstKancArchR, można rozważyć tymczasowe przypisanie spraw dotyczących żłobków do klasy 8 – Ochrona Zdrowia i Pomoc społeczna do podklasy 83 – Obsługa pozostałych świadczeń. Nie powinno to być jednak rozwiązanie docelowe.
Wskazać należy, że wójt może uzupełnić JRWA. Zgodnie z § 4 ust. 9 InstKancArchR wolne klasy wykazu akt mogą być wykorzystane przez podmioty do dodania nowych klas.
W konsekwencji zasadne jest uzupełnienie JRWA o odrębną klasę dotyczącą opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 (żłobków / klubów dziecięcych), np. w ramach klasy głównej 8.
Młodzieżowa rada sołectwa od 1 stycznia 2026 r. – zasady tworzenia, organizacja i kompetencje
Czy każde sołectwo może utworzyć młodzieżową radę
Zgodnie z art. 5b ust. 16 SamGminU rada gminy może w statucie jednostki pomocniczej upoważnić ją do utworzenia młodzieżowej rady. Jest to rozwiązanie fakultatywne – rada gminy nie musi udzielić upoważnienia, a sołectwo nie musi z niego korzystać.
Istotne jest rozdzielenie kompetencji. Rada gminy nie tworzy młodzieżowej rady sołectwa bezpośrednio, lecz ustanawia w statucie sołectwa podstawę umożliwiającą jej utworzenie. Dopiero właściwy organ sołectwa podejmuje rozstrzygnięcie o powołaniu rady. W sołectwie organem uchwałodawczym jest zebranie wiejskie (art. 36 ust. 1 SamGminU), dlatego należy przyjąć, że to ono podejmuje uchwałę o jej utworzeniu.
Nie następuje to jednak w trybie tworzenia młodzieżowej rady gminy z art. 5b ust. 2–4 SamGminU. Przepisów tych nie objęto odesłaniem z ust. 18, dlatego np. trzymiesięczny termin rozpatrzenia wniosku nie znajduje tu automatycznego zastosowania.
Przebieg procedury utworzenia rady
Pierwszym etapem jest odpowiednie uregulowanie statutu sołectwa przez radę gminy. Jeżeli obowiązujący statut nie przewiduje upoważnienia z art. 5b ust. 16 SamGminU, konieczna jest jego zmiana. Zgodnie z art. 35 ust. 1 SamGminU uchwalenie statutu jednostki pomocniczej następuje po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Obowiązek ten dotyczy również zmian statutu, co konsekwentnie podkreśla się w piśmiennictwie i orzecznictwie (por. M. Augustyniak, [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, B. Dolnicki (red.), Warszawa 2025, art. 35, pkt 1; P. Chmielnicki, [w:] Ustawa o samorządzie gminnym, P. Chmielnicki (red.), Warszawa 2022, art. 35, pkt 2, zob. też wyrok WSA w Kielcach z 19.2.2020 r., II SA/Ke 1013/19, Legalis).
Konsultacje muszą poprzedzać uchwałę i umożliwiać mieszkańcom rzeczywiste zapoznanie się z projektem. Zmiana statutu, będącego aktem prawa miejscowego, podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Drugim etapem jest podjęcie przez zebranie wiejskie uchwały o utworzeniu młodzieżowej rady sołectwa oraz nadanie jej statutu. Wynika to z odpowiedniego stosowania art. 5b ust. 10 SamGminU, a potwierdzają tę konstrukcję przepisy przejściowe nowelizacji, które wprost powierzają organom uchwałodawczym jednostek pomocniczych dostosowanie statutów istniejących rad (art. 3–5 ustawy z 12.9.2025 r.).
Należy podkreślić, że mowa tutaj o dwóch różnych aktach, tj. o statucie sołectwa, który uchwala rada gminy oraz o statucie młodzieżowej rady sołectwa, który nadaje zebranie wiejskie. Drugi z nich nie może zastępować wymaganego upoważnienia w pierwszym.
Jaki jest status młodzieżowej rady i co powinien określać jej statut
Młodzieżowa rada sołectwa ma charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny, ponieważ art. 5b ust. 18 SamGminU nakazuje odpowiednio stosować m.in. ust. 5. Rada nie jest dodatkowym organem sołectwa równorzędnym z zebraniem wiejskim lub sołtysem ani nie przejmuje ich ustawowych kompetencji. W doktrynie, na gruncie regulacji młodzieżowej rady gminy, zwraca się uwagę na pomocniczy charakter takiego gremium i brak własnych kompetencji władczych (por. I. Niżnik-Dobosz, [w:] Ustawa o samorządzie gminnym, P. Chmielnicki (red.), Warszawa 2022, art. 5b, pkt 2). Uwagi te pozostają przydatne również do określenia charakteru nowej rady sołeckiej.
Statut młodzieżowej rady powinien określać przede wszystkim zasady jej działania, tryb i kryteria wyboru członków, przesłanki wygaśnięcia mandatu oraz odwołania członka rady. Warto uregulować także liczbę członków, długość kadencji, zwoływanie posiedzeń i zasady podejmowania uchwał.
Ustawa nie ustanawia jednolitej granicy wieku ani systemu wyborczego. Odpowiednie kryteria powinien jasno określać statut. Nie można natomiast mechanicznie stosować zasad wyboru sołtysa i rady sołeckiej z art. 36 ust. 2 SamGminU, gdyż dotyczą one innych podmiotów.
Przed uchwaleniem statutu możliwość przedstawienia opinii należy zapewnić zainteresowanym środowiskom, w szczególności organizacjom pozarządowym działającym na obszarze sołectwa oraz właściwym samorządom uczniowskim lub studenckim. Takie uprawnienie wynika wprost z art. 5b ust. 18 pkt 3 SamGminU.
Zadania wykonywane przez młodzieżową radę sołectwa
Katalog zadań Rady określa art. 5b ust. 17 SamGminU; nie stosuje się tu automatycznie katalogu dotyczącego młodzieżowej rady gminy z ust. 8. Obejmuje on opiniowanie projektów uchwał zebrania wiejskiego dotyczących młodzieży oraz projektów uchwał rady gminy dotyczących młodzieży w zakresie odnoszącym się do sołectwa. Rada może zatem wypowiadać się zarówno o przedsięwzięciach lokalnych, jak i o planowanych rozstrzygnięciach gminnych mających znaczenie dla młodych mieszkańców danego sołectwa.
Do jej zadań należy również udział w opracowywaniu gminnych dokumentów strategicznych na rzecz młodzieży w zakresie dotyczącym sołectwa oraz monitorowanie ich realizacji na jego obszarze. Młodzieżowa rada może ponadto podejmować działania na rzecz młodzieży na zasadach określonych przez zebranie wiejskie i współpracować z innymi młodzieżowymi radami, zwłaszcza z młodzieżową radą gminy.
Zwrot „w szczególności” oznacza katalog otwarty, ale dodatkowe działania muszą mieścić się w ustawowym charakterze rady i zakresie spraw sołectwa. Opinie Rady nie są wiążące, a art. 5b ust. 17 SamGminU nie nakazuje konsultowania z nią każdej uchwały zebrania wiejskiego.
Jak młodzieżowa rada może oddziaływać na działalność sołectwa
Na podstawie art. 5b ust. 18 pkt 2 w związku z ust. 6 SamGminU młodzieżowa rada może wystąpić z wnioskiem o podjęcie inicjatywy uchwałodawczej przez organ uchwałodawczy jednostki pomocniczej. W przypadku sołectwa chodzi o uchwały zebrania wiejskiego. Tryb zgłaszania takich wniosków musi określać statut sołectwa, a nie wyłącznie statut młodzieżowej rady. Nie oznacza to prawa do samodzielnego podejmowania uchwał zamiast zebrania wiejskiego.
Odrębnym instrumentem są zapytania i wnioski kierowane w formie uchwały do organu wykonawczego jednostki pomocniczej. W sołectwie ich adresatem jest sołtys. Odpowiednie stosowanie art. 5b ust. 7 SamGminU przemawia za obowiązkiem udzielenia pisemnej odpowiedzi nie później niż w terminie 30 dni od otrzymania uchwały. Dokument powinien zwięźle przedstawiać stan faktyczny oraz wskazywać pytania lub postulaty, których dotyczy.
Powyższe uwagi nie wpływają jednak na fakt, że ustawa nie daje młodzieżowej radzie władczych kompetencji kontrolnych.
Jak zapewnić młodzieżowej radzie warunki działania
Odesłanie z art. 5b ust. 18 SamGminU obejmuje również przepisy dotyczące opiekuna, zwrotu kosztów przejazdu i obsługi administracyjno-biurowej. Młodzieżowa rada sołectwa może mieć opiekuna, a odpowiednie stosowanie ust. 12–14 oznacza konieczność uwzględnienia zasad wskazywania kandydatów przez młodzieżową radę i wyboru opiekuna przez właściwy organ uchwałodawczy.
Stosowany odpowiednio art. 5b ust. 11 SamGminU przewiduje zwrot kosztów przejazdu członkom rady uczestniczącym w posiedzeniach lub reprezentującym ją na zorganizowanych wydarzeniach. W przewidzianych ustawą sytuacjach uprawnienie dotyczy również rodzica lub opiekuna prawnego niepełnoletniego członka rady. Szczegóły powinien regulować statut młodzieżowej rady.
Obsługę administracyjno-biurową zapewnia urząd gminy, na podstawie odpowiednio stosowanego art. 5b ust. 15 SamGminU. Samo utworzenie młodzieżowej rady nie oznacza przyznania sołectwu odrębnego budżetu ani samodzielności finansowej.
Co z młodzieżowymi radami utworzonymi przed 2026 rokiem
Co istotne, nowelizacja uwzględniła także rady istniejące przed jej wejściem w życie. Jak wspomniano już wyżej, zgodnie z art. 3 ustawy zmieniającej stały się one radami w rozumieniu nowych przepisów. Ustawodawca zachował określone wcześniej kadencje, a radom bez ustalonej kadencji pozwolił działać w dotychczasowym składzie najwyżej przez sześć miesięcy. Rady gmin i organy uchwałodawcze jednostek pomocniczych miały sześć miesięcy na dostosowanie statutów (art. 3–5 ustawy zmieniającej).
Znaczenie nowej regulacji w praktyce
Utworzenie młodzieżowej rady sołectwa wymaga współdziałania rady gminy i zebrania wiejskiego oraz prawidłowego uregulowania dwóch statutów. O skutecznym funkcjonowaniu rady przesądzą jednak przede wszystkim przejrzyste zasady wyboru członków, zapewnienie obsługi oraz możliwość rzeczywistego korzystania z kompetencji opiniodawczych i inicjatywnych. Instytucja ta wzmacnia udział młodzieży w sprawach lokalnych, nie zmieniając ustawowego podziału kompetencji między organami sołectwa.
Obowiązek konsultowania i odpowiedzialność organów ochrony ludności za procedury bezpieczeństwa w placówkach oświatowych
Wydaje się, że wszelkie zagrożenia w placówkach oświatowych, takie jak możliwość wystąpienia uderzenia z powietrza lub ataki osób wnoszących do szkół niebezpieczne przedmioty, należy w pierwszej kolejności osadzić w kontekście systemowym. Trzeba bowiem precyzyjnie stwierdzić, czy dane zagrożenia wpisują się w katalog zadań w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej, czy raczej w zakres zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa osób przebywających w danym budynku. Od tego zależy, po pierwsze, skorzystanie z właściwej podstawy prawnej, a po drugie, przypisanie odpowiedzialności za realizację danego zadania w całości i szeregu czynności stanowiących jego sumę.
W przypadku zapewnienia bezpieczeństwa osób przebywających w placówce należy zauważyć, że jest to kompetencja każdego dyrektora. Wynika to z art. 7 ust. 2 pkt 6 Karty Nauczyciela. Zgodnie z nim wspomniana osoba jest odpowiedzialna w szczególności za zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Jednocześnie, zgodnie z art. 6 pkt 1 KartaNauczU, nauczyciel realizuje zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Wskazane przepisy nie precyzują, że ich zakres obowiązywania kończy się np. na ochronie przed zagrożeniami pożarowymi. Oznacza to, że osoby zatrudnione w danej placówce oświatowej na wspomnianych stanowiskach są zobligowane do zapewnienia bezpieczeństwa w obliczu wszelkich zagrożeń, w tym wynikających z uderzenia z powietrza. Wobec tego sam fakt wpisania w procedurze, sporządzonej np. w imieniu Ministra Spraw Wewnętrznych, takiego lub innego obowiązku organu wykonawczego gminy czy powiatu nie powoduje automatycznie powstania obowiązku, który ma swoje uzasadnienie w ustawach.
Jednocześnie należy podkreślić, że istnieje również pewna odpowiedzialność organu prowadzącego placówkę. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego „Organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności: 1) zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki”.
Oznacza to, że dyrektor placówki oświatowej jest zobligowany do rozpoznania potrzeb w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym na terenie obiektu w szerokim tego słowa znaczeniu. Niemniej jednak to do organu prowadzącego należy zapewnienie wszelkich warunków organizacyjnych, finansowych i technicznych do realizacji zadań mających na celu zniwelowanie ryzyka wystąpienia zidentyfikowanych zagrożeń. Co więcej, przyjąć należy, że dyrektor placówki niekoniecznie musi posiadać stosowną wiedzę w zakresie realizacji poszczególnych elementów budowania bezpieczeństwa na terenie nieruchomości, w której pełni funkcję. Przykładowo, wszelkie formy organizacji alternatywnej łączności czy systemów alarmowania o występującym zagrożeniu mogą kompetencyjnie przerosnąć poszczególnych dyrektorów i w takim wypadku również organ prowadzący powinien zapewnić wsparcie merytoryczne, w formie opinii pracowników urzędu lub usługodawców zewnętrznych, w zakresie zaprojektowania właściwych komponentów składających się na niwelowanie zagrożeń lub adekwatne reagowanie z chwilą ich wystąpienia.
Konkludując, należy jednak podkreślić, że funkcja terytorialnego organu ochrony ludności i kompetencje zawarte w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej nie odnoszą się do sytuacji związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa w placówkach oświatowych z chwilą wystąpienia zagrożenia uderzeniem z powietrza lub innego zagrożenia, które może wystąpić na terenie takich placówek.
Wymagania kwalifikacyjne na stanowisko starszego specjalisty pracy socjalnej
Opis sytuacji:
1) Pracownik zajmuje stanowisko specjalisty pracy socjalnej od 1.2.2021 r. Wcześniej był zatrudniony na stanowisku pracownika socjalnego (od 1.7.1997 r. do 31.12.2007 r.) oraz starszego pracownika socjalnego (od 1.1.2008 r. do 31.1.2021 r.). Czy możliwy jest jego awans na stanowisko starszego specjalisty pracy socjalnej?
Pracownik posiada następujące dokumenty:
- dyplom ukończenia szkoły policealnej w zawodzie pracownik socjalny (Policealna Szkoła Pracowników Służb Społecznych, 18.6.1997 r.),
- dyplom ukończenia studiów na kierunku pedagogika w specjalności pedagogika opiekuńczo-prewencyjna (tytuł zawodowy licencjata, 10.12.2011 r.),
- dyplom ukończenia studiów na kierunku pedagogika w specjalności pedagogika resocjalizacyjna (tytuł zawodowy magistra, 19.11.2013 r.),
- dyplom uzyskania I stopnia specjalizacji w zawodzie pracownik socjalny (24.6.2018 r.).
2) Pracownik zajmuje stanowisko pracownika socjalnego od 1.2.2024 r. i ma dwie pozytywne oceny okresowe. Czy możliwy jest jego awans na stanowisko starszego pracownika socjalnego? Posiada następujące dokumenty: dyplom ukończenia studiów wyższych na kierunku/w specjalności pedagogika opiekuńcza w zakresie resocjalizacji (tytuł zawodowy licencjata, 23.6.2005 r.) oraz dyplom ukończenia studiów drugiego stopnia w dyscyplinie pedagogika na kierunku praca socjalna w zakresie organizator pomocy społecznej (tytuł zawodowy magistra, 8.1.2024 r.), wraz z suplementem.
3) Pracownik zajmuje stanowisko specjalisty pracy socjalnej od 1.2.2018 r. i ma dwie pozytywne oceny okresowe. Czy możliwy jest jego awans na stanowisko starszego specjalisty pracy socjalnej? Posiada następujące dokumenty: świadectwo ukończenia szkoły policealnej w zawodzie pracownik socjalny (dyplom uzyskania tytułu zawodowego pracownik socjalny, 22.1.2001 r.) oraz dyplom uzyskania I stopnia specjalizacji z zakresu pracy socjalnej (25.9.2009 r.).
Pracownicy nr 1 i 3 nie mogą zostać awansowani na stanowisko starszego specjalisty pracy socjalnej. Pracownik nr 2 może zostać awansowany na stanowisko starszego pracownika socjalnego.
Zgodnie z art. 116 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pracownikiem socjalnym może być osoba, która spełnia co najmniej jeden z następujących warunków:
1) posiada dyplom ukończenia kolegium pracowników służb społecznych,
2) ukończyła studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej,
3) do 31.12.2013 r. ukończyła studia wyższe o specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego na jednym z kierunków:
a) pedagogika,
b) pedagogika specjalna,
c) politologia,
d) polityka społeczna,
e) psychologia,
f) socjologia,
g) nauki o rodzinie,
4) ukończyła studia podyplomowe z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej, po uprzednim ukończeniu studiów na jednym z kierunków, o których mowa w pkt 3.
Wymagania kwalifikacyjne na stanowisku starszego pracownika socjalnego obejmują:
1) wykształcenie wyższe lub studia podyplomowe albo wykształcenie średnie uprawniające, zgodnie z przepisami ustawy, do wykonywania zawodu pracownika socjalnego oraz
2) co najmniej 2-letni staż pracy.
Wymagania kwalifikacyjne na stanowisku starszego specjalisty pracy socjalnej lub starszego specjalisty pracy socjalnej – koordynatora obejmują:
1) wykształcenie wyższe lub studia podyplomowe uprawniające, zgodnie z przepisami ustawy, do wykonywania zawodu pracownika socjalnego oraz 5-letni staż pracy albo
2) wykształcenie średnie uprawniające, zgodnie z przepisami ustawy, do wykonywania zawodu pracownika socjalnego, specjalizację II stopnia w zawodzie pracownik socjalny oraz 5-letni staż pracy.
W przypadku pracownika nr 1 brak jest informacji, czy ukończył on przed 2014 r. studia o specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego. Z informacji podanych w pytaniu wynika natomiast, że posiada dyplomy w specjalnościach pedagogika opiekuńczo-prewencyjna i pedagogika resocjalizacyjna, które nie są wymienione w przepisach jako bezpośrednio przygotowujące do zawodu pracownika socjalnego.
Należy więc przyjąć, że pracownik nr 1 posiada kwalifikacje do wykonywania zawodu pracownika socjalnego na poziomie wykształcenia średniego (ukończona szkoła średnia i szkoła policealna). W związku z tym musi on legitymować się 5-letnim stażem pracy, który posiada, oraz specjalizacją II stopnia w zawodzie pracownik socjalny, której nie posiada. Wobec powyższego obecnie nie może zostać awansowany na stanowisko starszego specjalisty pracy socjalnej.
Pracownik nr 2 posiada wykształcenie wyższe II stopnia (magisterskie) na kierunku praca socjalna, a zatem ma kwalifikacje do wykonywania zawodu pracownika socjalnego na poziomie wykształcenia wyższego. Powinien natomiast legitymować się co najmniej 2-letnim stażem pracy. Z pytania wynika, że został zatrudniony 1.2.2024 r., obecnie więc legitymuje się stażem pracy przekraczającym 2 lata i 8 miesięcy. Pracownik nr 2 może zatem zostać awansowany na stanowisko starszego pracownika socjalnego.
Sytuacja pracownika nr 3 jest analogiczna do sytuacji pracownika nr 1. Ma on kwalifikacje pracownika socjalnego na poziomie wykształcenia średniego, nie posiada jednak wymaganej w takim przypadku specjalizacji II stopnia. Wobec powyższego obecnie nie może zostać awansowany na stanowisko starszego specjalisty pracy socjalnej.
Wydanie zaświadczenia o spłacie zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką przymusową
Organ podatkowy, wydając zaświadczenie, stwierdza stan faktyczny istniejący w chwili jego wydania. W mojej ocenie nie może wydać zaświadczenia warunkowego, w którym zobowiąże się do wydania innego zaświadczenia, jeżeli podatnik zachowa się w określony sposób.
Zgodnie z art. 306a § 3 Ordynacji podatkowej zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania.
W myśl art. 306h § 5 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, który ustanowił hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy, na wniosek właściciela przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, który zapłacił należności zabezpieczone tą hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym, wydaje temu właścicielowi zaświadczenie o wysokości zapłaconej należności zabezpieczonej hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym.
Zatem zaświadczenie o spłacie hipoteki przymusowej organ podatkowy może wydać po uregulowaniu należności zabezpieczonej hipoteką. W mojej ocenie organ nie może wydać takiego zaświadczenia przed uregulowaniem przedmiotowej zaległości. Ponadto, wydając zaświadczenie, organ podatkowy stwierdza stan faktyczny, który istnieje w dniu jego wydania. Moim zdaniem organ podatkowy nie może wydać zaświadczenia „warunkowego”, w którym stwierdzi, że jeżeli podatnik ureguluje zaległość, to organ wyda zaświadczenie o określonej treści (w mojej ocenie zaświadczenie nie może dotyczyć zdarzeń hipotetycznych).
Reasumując, organ podatkowy, wydając zaświadczenie, stwierdza stan faktyczny istniejący w chwili jego wydania. W mojej ocenie nie może wydać zaświadczenia warunkowego, w którym zobowiąże się do wydania innego zaświadczenia, jeżeli podatnik zachowa się w określony sposób.
Windykacja należności z tytułu dodatkowych usług świadczonych na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Wspomniana opłata za wykonanie dodatkowych usług jest opłatą o charakterze cywilnoprawnym i w związku z tym odsetki powinny być naliczane jako od należności cywilnoprawnych.
W ocenie prawnej należy uwzględnić przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w tym:
„Art. 6r
4. Rada gminy może określić, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, rodzaje dodatkowych usług świadczonych przez gminę w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i zagospodarowania tych odpadów, sposób ich świadczenia oraz wysokość cen za te usługi”.
W interpretacji ww. przepisu pomocne będzie stanowisko RIO Szczecin z 6.7.2021 r. W ocenie Izby odpłatność, o której mowa w art. 6r ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach ma charakter cywilnoprawny, jeżeli dotyczy faktycznie usług dodatkowych, nie zaś usług podstawowych w zakresie odbioru i gospodarowania odpadami, co z kolei koresponduje ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 8.12.2015 r. sygn. akt I FSK 1192/14 (stanowisko RIO Szczecin z 6.7.2021 r., znak K.0542.PZ.19.FM.2021).
W świetle powyższego należy uznać, że wspomniana opłata za wykonanie dodatkowych usług jest opłatą o charakterze cywilnoprawnym i w związku z tym odsetki powinny być naliczane jako od należności cywilnoprawnych.
Przechowywanie mienia zakupionego z funduszu sołeckiego przez sołtysa
Z racji tego, że sołtys jest organem wykonawczym sołectwa (jednostki pomocniczej), należy uznać, że ma również uprawnienie do odpowiedniego zarządzania mieniem sołeckim, w tym do jego ochrony. Przejawem realizacji tych uprawnień może być m.in. usługa przechowania mienia organizowana przez samego sołtysa, tym bardziej gdy jest ona nieodpłatna.
Przepisy powszechnie obowiązujące nie rozstrzygają kwestii z przedstawionego zakresu przedmiotowego. W tym kontekście należy mieć jednak na uwadze ogólne regulacje związane z gospodarowaniem mieniem samorządowym. Na uwagę zasługują przepisy SamGminU, w tym:
art. 48 ustawy o samorządzie gminnym:
„1. Jednostka pomocnicza zarządza i korzysta z mienia komunalnego oraz rozporządza dochodami z tego źródła w zakresie określonym w statucie. Statut ustala również zakres czynności dokonywanych samodzielnie przez jednostkę pomocniczą w zakresie przysługującego jej mienia.
1a. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do jednostki niższego rzędu, o której mowa w art. 35 ust. 2”.
(…)
Art. 50 ustawy o samorządzie gminnym:
„1. Obowiązkiem osób uczestniczących w zarządzaniu mieniem komunalnym jest zachowanie szczególnej staranności przy wykonywaniu zarządu zgodnie z przeznaczeniem tego mienia i jego ochrona”.
W doktrynie (P. Drembkowski, P.J. Suwaj (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. 1, 2023) wskazuje się m.in.: „Ustawodawca nie zdefiniował wprost, jakie prawa przysługują jednostce pomocniczej w związku z zarządzaniem mieniem komunalnym, jednak komentowany przepis może wskazywać na ustanowienie prawa zarządu składnikami mienia, z tym że nie ma ono charakteru prawa rzeczowego”.
Z racji tego, że sołtys jest organem wykonawczym sołectwa (jednostki pomocniczej), należy uznać, że ma również uprawnienie do odpowiedniego zarządzania mieniem sołeckim, w tym do jego ochrony. Przejawem realizacji tych uprawnień może być m.in. usługa przechowania mienia organizowana przez samego sołtysa, tym bardziej gdy jest ona nieodpłatna.
