Zasada powstania prawa do odprawy emerytalnej a emerytura pomostowa
Odprawę można wypłacić z zastrzeżeniem zwrotu.
Zgodnie z art. 921 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Jak wskazał SN w wyroku z 9.4.1998 r. (I PKN 508/97, Legalis), roszczenie o zapłatę odprawy emerytalnej jest wymagalne od dnia rozwiązania stosunku pracy, również wtedy, gdy decyzja przyznająca emeryturę została wydana później.
Pracodawca nie może uzależniać wypłaty odprawy od przedstawienia decyzji organu rentowego o przyznaniu emerytury. Takie stanowisko prezentuje również PIP (zob. https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/czy-pracodawca-moze-uzaleznic-wyplate-odprawy-emerytalnej-od-przedstawienia-przez-pracownika-decyzji-zus).
Jeżeli pracownik ostatecznie nie nabędzie prawa do emerytury, wypłacona odprawa stanowi świadczenie nienależne. Pracodawca może wówczas dochodzić jej zwrotu na podstawie art. 410 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 300 Kodeksu pracy w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.
Zgodnie z art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego świadczenie jest nienależne, jeżeli:
1) ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył,
2) podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty,
3) czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Zastrzeżenie zwrotu jest możliwe na podstawie art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do niego zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.
Aby wyeliminować ryzyko zarzutu, że pracodawca świadczył, wiedząc o braku obowiązku, odprawę należy wypłacić z pisemnym zastrzeżeniem zwrotu. Można zawrzeć z pracownikiem porozumienie stron zawierające:
1) oświadczenie pracownika, że stosunek pracy ustaje w związku z jego przejściem na emeryturę pomostową,
2) oświadczenie pracownika, że spełnia warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej,
3) postanowienie, że odprawa emerytalna jest wypłacana z zastrzeżeniem zwrotu na wypadek prawomocnej odmowy przyznania pracownikowi prawa do emerytury,
4) zobowiązanie pracownika do przekazania pracodawcy, w określonym terminie od doręczenia, kopii decyzji ZUS albo informacji o odmowie, a także informacji o prawomocności rozstrzygnięcia.
Z roszczeniem o zwrot odprawy należy wystąpić dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie emerytury.
Ustalenie wartości początkowej budynku gospodarczego, który oddany został do użytku w 1991 r.
Sama denominacja złotego (wprowadzona od 1.1.1995 r., w relacji 10 000 starych złotych = 1 nowy złoty) i wynikająca z niej niska, przeliczona wartość nominalna historycznego kosztu, nie uzasadniają same w sobie ustalenia wartości początkowej według aktualnej wartości rynkowej budynku.
Dla wartości początkowej środka trwałego znaczenie ma historyczny koszt podatkowy poniesiony przy jego nabyciu lub wytworzeniu, a nie jego aktualna wartość ekonomiczna. Jeżeli więc historyczny koszt da się ustalić i po prawidłowym przeliczeniu denominacyjnym wynosi on np. 2000 zł, to – co do zasady – właśnie ta kwota będzie punktem wyjścia, niezależnie od tego, jak bardzo odbiega ona od obecnej wartości rynkowej nieruchomości. Przy ustalaniu historycznej wartości należy dodatkowo zweryfikować, czy w konkretnym stanie faktycznym znaczenie mają przepisy o aktualizacji wyceny środków trwałych według stanu na 1.1.1995 r. (samo przeliczenie wartości sprzed denominacji, według relacji 10 000 zł = 1 zł, nie zawsze musi więc wyczerpywać analizę historycznej wartości początkowej).
W pierwszej kolejności należy więc ustalić sposób, w jaki budynek trafił do majątku podatnika. Z samej informacji, że budynek został oddany do użytkowania w 1991 r., nie wynika jeszcze, czy został wybudowany przez podatnika we własnym zakresie, czy nabyty w gotowej postaci. Od tego zależy właściwa podstawa ustalenia wartości początkowej – przy nabyciu punktem wyjścia jest cena nabycia (art. 22g ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT), zaś przy wytworzeniu we własnym zakresie – koszt wytworzenia (art. 22g ust. 1 pkt 2 i art. 22g ust. 4 ustawy o PIT).
Dopiero gdy odpowiedniej wartości historycznej obiektywnie nie da się ustalić, można rozważać zastosowanie szczególnych metod przewidzianych w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Trzeba przy tym rozróżnić dwie sytuacje. Jeżeli budynek został nabyty przed założeniem ewidencji i nie można ustalić ceny jego nabycia, art. 22g ust. 8 ustawy o PIT przewiduje możliwość wyceny dokonanej przez samego podatnika, z uwzględnieniem cen rynkowych z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji oraz stanu i stopnia zużycia. Jeżeli natomiast budynek został wytworzony przez podatnika we własnym zakresie i nie można ustalić kosztu jego wytworzenia, art. 22g ust. 9 ustawy o PIT przewiduje analogiczną wycenę, ale dokonywaną przez biegłego powołanego przez podatnika.
Trzeba jednak wyraźnie zastrzec, że możliwość zastosowania art. 22g ust. 9 ustawy o PIT zależy od rzeczywistej, obiektywnej przyczyny niemożności ustalenia kosztu wytworzenia. Nie jest ona automatycznym uprawnieniem uruchamianym samym upływem czasu. Aktualna praktyka Dyrektora KIS jest w tym zakresie restrykcyjna. W interpretacji indywidualnej z 5.5.2026 r. (0112-KDIL2-2.4011.178.2026.2.MG), która dotyczy zbliżonego stanu faktycznego (samodzielnie wybudowanego budynku gospodarczego), Dyrektor KIS zwrócił uwagę, że jeżeli budynek od początku był wznoszony z przeznaczeniem na potrzeby działalności gospodarczej, podatnik powinien był gromadzić dokumentację potwierdzającą ponoszone koszty. Sam brak lub utrata takiej dokumentacji po latach nie musi więc automatycznie uzasadniać zastosowania wyceny przez biegłego, zamiast rzetelnego ustalenia kosztu wytworzenia. Przed przyjęciem wyceny biegłego warto więc dobrze udokumentować i uzasadnić, dlaczego ustalenie kosztu wytworzenia na podstawie jakiejkolwiek zachowanej dokumentacji z 1991 r. rzeczywiście nie jest możliwe.
Jeżeli podatnikiem jest spółka, która rozlicza się zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, sytuacja jest trudniejsza. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w przeciwieństwie do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizyczncyh, nie przewidują analogicznej możliwości ustalenia wartości początkowej wytworzonego środka trwałego w drodze wyceny dokonanej przez biegłego z powodu niemożności ustalenia kosztu wytworzenia. Również w tym przypadku należy jednak najpierw ustalić sposób nabycia budynku, a nie zakładać automatycznie jego wytworzenie przez podatnika.
Niezależnie od przyjętej, prawidłowo ustalonej wartości początkowej, należy zwrócić uwagę na zasady amortyzacji. W myśl art. 22h ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT (analogicznie art. 16h ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT) od środków trwałych ujawnionych i nieobjętych dotychczas ewidencją, odpisów amortyzacyjnych dokonuje się począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostały wprowadzone do ewidencji. Amortyzacja biegnie więc na przyszłość, od momentu ujawnienia budynku, a nie wstecznie od 1991 r., i to dopiero od chwili, gdy istnieje prawidłowo i zgodnie z przepisami ustalona wartość początkowa, co w opisanym stanie faktycznym pozostaje głównym problemem wymagającym rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności.
Wykorzystanie nadwyżki z opłat za odpady komunalne na monitoring miejsc gromadzenia odpadów
Gmina może przeznaczyć nadwyżkę środków pochodzących z opłat za odpady komunalne na poczet zakupu instalacji monitoringowej przy niektórych budynkach, co ma służyć organizacji i utrzymaniu w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów.
Z podanego stanu faktycznego należy wnioskować, że gmina uzyskała nadwyżkę środków pochodzących z opłat za odpady komunalne. Skoro tak, to wymaga przypomnienia, że tego rodzaju środki nie mogą być wydatkowane w dowolny sposób.
Granice wydatkowe określają przepisy art. 6r ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W ust. 1 postanowiono, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi dochód gminy. Nadto, według ust. 1aa środki z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie mogą być wykorzystane na cele niezwiązane z pokrywaniem kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi.
Z kolei, w następnych przepisach ujętych w art. 6r ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach doprecyzowano możliwości wydatkowe. Tamże m.in. podano, że z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina pokrywa koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, które obejmują koszty:
1) odbierania, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych;
2) tworzenia i utrzymania punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych;
3) obsługi administracyjnej tego systemu;
4) edukacji ekologicznej w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami komunalnymi (ust. 2).
Natomiast w ust. 2a -2c dopuszczono pewne fakultatywne przeznaczenie wspomnianych środków.
Zgodnie z ust. 2a z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina może pokryć koszty wyposażenia nieruchomości w pojemniki lub worki do zbierania odpadów komunalnych oraz koszty utrzymywania pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym.
W ust. 2aa postanowiono, że z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina może pokryć koszty utworzenia i utrzymania punktów napraw i ponownego użycia produktów lub części produktów niebędących odpadami.
W ust. 2b podano zaś, że z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina może pokryć koszty usunięcia odpadów komunalnych z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania i magazynowania w rozumieniu ustawy o odpadach.
Z kolei, w ust. 2c postanowiono, że środki pochodzące z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które nie zostały wykorzystane w poprzednim roku budżetowym, gmina wykorzystuje na pokrycie kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym kosztów, o których mowa w ust. 2a, 2aa i 2b, a także kosztów wyposażenia terenów przeznaczonych do użytku publicznego w pojemniki lub worki, przeznaczone do zbierania odpadów komunalnych, ich opróżnianie oraz utrzymywanie tych pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym oraz organizacji i utrzymania w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów.
W kontekście przywołanych przepisów szczególnie użyteczne będzie stanowisko zawarte w piśmie RIO w Łodzi z 9.11.2023 r. (znak WA 4120-59/2023-w, źródło: https://www.lodz.rio.gov.pl. RIO), gdzie uznano, że możliwe jest przeznaczenie środków z ww. tytułu na sfinansowanie zakupu instalacji monitoringu do obserwacji miejsc gromadzenia odpadów (przy zabudowach wielorodzinnych), w których znajdują się pojemniki na zmieszane i segregowane odpady komunalne.
Podsumowując, gmina może przeznaczyć nadwyżkę środków pochodzących z opłat za odpady komunalne na poczet zakupu instalacji monitoringowej przy niektórych budynkach, co ma służyć organizacji i utrzymaniu w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów.
Odwołanie i przywrócenie odwołanego członka rady sołeckiej
Nie ma uzasadnionych podstaw do tego, aby wniosek o cofnięcie odwołania miał być podpisywany przez te same osoby, które uprzednio podpisywały wniosek o odwołanie członków rady sołeckiej.
Jeśli statut nie wprowadza takiego wymogu, za wystarczające należy uznać poparcie kolejnego wniosku przez wymaganą w statucie liczbę osób uprawnionych do głosowania, niezależnie od tego, czy osoby te podpisywały wcześniejszy wniosek o odwołanie.
Podane wątpliwości nie mogą być rozstrzygnięte na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących, w tym regulacji ustawy o samorządzie gminnym, która pozostawia zasady i tryb odwołania członków rady sołeckiej statutowi sołectwa. Założenie to wynika z konstrukcji art. 35 ustawy o samorządzie gminnym, gdzie m.in. postanowiono:
„1. Organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami.
3. Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności:
1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej;
2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej;
3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej;
4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji;
5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej”.
Abstrahując jednak od zakresu przedmiotowego samego statutu sołectwa, to nie ma uzasadnionych podstaw do tego, aby wniosek o cofnięcie odwołania miał być podpisywany przez te same osoby, które uprzednio podpisywały wniosek o odwołanie członków rady sołeckiej. Żadne przepisy rangi ustawowej nie wymagają zachowywania tożsamości osób składających kolejne wnioski w opisanym zakresie przedmiotowym. Zatem, jeśli statut nie wprowadza takiego wymogu, za wystarczające należy uznać poparcie kolejnego wniosku przez wymaganą w statucie liczbę osób uprawnionych do głosowania, niezależnie od tego, czy osoby te podpisywały wcześniejszy wniosek o odwołanie.
Ubocznie warto dodać, że w orzecznictwie sądowym akcentuje się, że ustawodawca kierując się zasadą samodzielności, pozostawił kwestie regulacji odwoływania (a nawet samej możliwości odwoływania) sołtysa zapisom statutów jednostek pomocniczych (por. wyrok NSA z 17.4.2019 r., II OSK 1528/17), co również odnosi się do członków rady sołeckiej.
Informowanie wykonawców o wynikach kwalifikacji do negocjacji w przypadku ograniczenia ich liczby w trybie podstawowym
Jeżeli zamawiający przewidział ograniczenie liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji, na podstawie art. 288 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej: PrZamPubl), informuje wykonawców o wynikach oceny ofert, wskazując wykonawców, których oferty nie zostały odrzucone, wraz z przyznaną im punktacją w każdym kryterium oceny ofert i łączną punktacją, a także wykonawców, których oferty zostały odrzucone, wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Zamawiający wskazuje również wykonawców, którzy nie zostali zakwalifikowani do negocjacji, podając punktację ich ofert oraz wyjaśniając, że nie osiągnęli wymaganej pozycji w ramach przyjętych kryteriów oceny ofert. Zgodnie z art. 289 ust. 2 PrZamPubl oferty wykonawców niezaproszonych do negocjacji uznaje się za odrzucone, natomiast zakwalifikowanym wykonawcom zamawiający przekazuje odrębne zaproszenie do negocjacji, zawierające informacje określone w art. 289 ust. 5 PrZamPubl.
Jeżeli zamawiający przewidział ograniczenie liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji, o którym mowa w art. 288 ust. 1 PrZamPubl, zaprasza do negocjacji wykonawców, których oferty nie zostały odrzucone, w liczbie określonej w dokumentach zamówienia, stosując zasady kwalifikacji wskazane w ogłoszeniu o zamówieniu oraz w SWZ. W takim przypadku zamawiający, działając na podstawie art. 287 ust. 3 PrZamPubl, informuje wykonawców o wynikach oceny ofert, wskazując wykonawców, których oferty nie zostały odrzucone, wraz z punktacją przyznaną w każdym kryterium oceny ofert oraz łączną punktacją, a także wykonawców, których oferty zostały odrzucone, wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Zakres tych informacji jest zbliżony do zakresu informacji przekazywanych przy wyborze najkorzystniejszej oferty w trybie podstawowym bez możliwości negocjacji, z wyłączeniem informacji o wyborze najkorzystniejszej oferty. W pierwszej części pisma zawiadamiającego o kwalifikacji do negocjacji zamawiający powinien zatem, działając na podstawie art. 287 ust. 3 pkt 1 PrZamPubl, wskazać wykonawców, których oferty nie zostały odrzucone, oraz punktację przyznaną poszczególnym ofertom w każdym kryterium oceny ofert i łączną punktację. Jako uzasadnienie faktyczne można wskazać, że wymienione oferty nie podlegają odrzuceniu, ponieważ spełniają wymagania określone w PrZamPubl oraz SWZ, natomiast przyznana punktacja wynika z zastosowania kryteriów oceny ofert określonych przez zamawiającego w SWZ. Następnie, w zakresie informacji o odrzuceniu ofert, zamawiający, powołując się na art. 287 ust. 3 pkt 2 PrZamPubl, informuje, że w wyniku badania ofert, przeprowadzonego na podstawie art. 226 ust. 1 PrZamPubl, odrzuceniu podlegają oferty złożone przez wskazanych wykonawców. Uzasadnienie prawne powinno obejmować wskazanie właściwej podstawy odrzucenia oferty, wynikającej z art. 226 ust. 1 PrZamPubl, natomiast uzasadnienie faktyczne powinno zawierać opis okoliczności, które stanowiły podstawę odrzucenia danej oferty. Ponadto, w związku z ograniczeniem liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji, zamawiający powinien wskazać wykonawców, którzy nie zostali zakwalifikowani do tego etapu, wraz z punktacją przyznaną ich ofertom w każdym kryterium oceny ofert oraz łączną punktacją. W tym zakresie, działając na podstawie art. 287 ust. 3 pkt 3 w związku z art. 288 ust. 1 PrZamPubl oraz postanowieniami SWZ, zamawiający informuje o wykonawcach, którzy nie zostali zakwalifikowani do negocjacji, oraz o punktacji przyznanej ich ofertom w każdym kryterium oceny ofert i łącznej punktacji. Jako uzasadnienie faktyczne można wskazać, że zgodnie z SWZ zamawiający przewidział ograniczenie liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji, którzy w najwyższym stopniu spełniają określone kryteria. Kwalifikacji wykonawców dokonano na podstawie zasad określonych w dokumentach zamówienia, a oferty wykonawców niezakwalifikowanych do negocjacji uzyskały niższą ocenę w ramach przyjętych kryteriów oceny ofert niż oferty wykonawców zakwalifikowanych. Należy również zaznaczyć, że zgodnie z art. 289 ust. 2 PrZamPubl oferty wykonawców niezaproszonych do negocjacji uznaje się za odrzucone. Dla zapewnienia przejrzystości postępowania zamawiający może ponadto wskazać, że na podstawie art. 289 ust. 1 PrZamPubl w związku z postanowieniami SWZ do negocjacji zakwalifikowano wykonawców, których oferty spełniają przyjęte kryteria oceny ofert w najwyższym stopniu w liczbie uprzednio ustalonej przez zamawiającego w SWZ oraz w ogłoszeniu o zamówieniu. Warto również dodać w informacji o kwalifikacji do negocjacji, że zaproszenie do negocjacji zostanie przekazane zakwalifikowanym wykonawcom w odrębnym piśmie, w którym zamawiający, zgodnie z art. 289 ust. 5 PrZamPubl, poinformuje o miejscu, terminie i sposobie prowadzenia negocjacji oraz wskaże kryteria oceny ofert, w ramach których negocjacje będą prowadzone w celu ulepszenia treści ofert.
Budowa zbiornika na nieczystości ciekłe bez budowy budynku
Inwestor nie może skutecznie zgłosić budowy zbiornika bezodpływowego (szamba) na niezabudowanej działce, jeśli nie wykaże jego powiązania z istniejącym lub legalnie realizowanym obiektem budowlanym.
Stosownie do art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego, roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem jednakże art. 29-31 Prawa budowlanego, w których zostały wymienione te wszystkie roboty budowlane, których wykonywanie nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Jak podkreśla się to zaś w tym miejscu w doktrynie, katalog robót zwolnionych z konieczności uzyskania pozwolenia na budowę jest katalogiem zamkniętym i wszelka jego wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna.
Mając powyższe na uwadze, przykładowo w przepisie art. 29 ust. 1 pkt 6 Prawa budowlanego ustawodawca przesądził, że nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia – o którym mowa w art. 30 Prawa budowlanego – budowa zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe o pojemności do 10 m3.
W przypadku objęcia zbiorników zamierzeniem budowlanym powinny one być wyszczególnione w nazwie inwestycji (np. budynek mieszkalny z instalacją kanalizacji sanitarnej ze szczelnymi zbiornikami wybieralnymi). Co do zasady bowiem, budowa zbiornika na nieczystości ciekłe jest elementem jedynie szerszego zamierzenia budowlanego, obejmującego budowę budynku. Inwestor nie może zatem skutecznie zgłosić budowy zbiornika bezodpływowego (szamba) na niezabudowanej działce, jeśli nie wykaże jego powiązania z istniejącym lub legalnie realizowanym obiektem budowlanym. Szambo stanowi bowiem urządzenie budowlane w rozumieniu art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego, zgodnie z którym to przepisem są to urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki. Oznacza to tym samym, że urządzenia te nie mogą funkcjonować samodzielnie, tj. bez powiązania z obiektem budowlanym.
Jak wyjaśnia się to w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, istnienie obiektu budowlanego nie jest bowiem możliwe bez pewnych urządzeń technicznych zaliczanych do urządzeń budowlanych i odwrotnie, budowa urządzeń budowlanych bez powiązania ich z konkretnym obiektem budowlanym (budynek, budowla), nie ma racji bytu (wyrok WSA w Łodzi z 6.6.2024 r., II SA/Łd 156/24, Legalis).
Zatrudnienie nauczyciela rytmiki w publicznym przedszkolu na podstawie umowy zlecenia
Jeżeli zajęcia z rytmiki mają być organizowane przez przedszkole i prowadzone bezpośrednio z jego wychowankami w ramach działalności dydaktycznej przedszkola, to nie ma znaczenia nazwa stanowiska – „instruktor”. Zajęcia umuzykalniające i taneczne mieszczą się w działalności przedszkola, a do prowadzenia zajęć dodatkowych dyrektor powinien zatrudnić odpowiednio przygotowanego nauczyciela.
Zgodnie z art. 10a Karty Nauczyciela, w przedszkolach, innych formach wychowania przedszkolnego, szkołach i placówkach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela, nauczycieli zatrudnia się na podstawie umowy o pracę, zgodnie z przepisami Kodeksu pracy. W przypadku nauczycieli prowadzących zajęcia bezpośrednio z uczniami lub wychowankami w wymiarze niewyższym niż 4 godziny tygodniowo powierzenie prowadzenia tych zajęć może nastąpić również na innej podstawie niż umowa o pracę, jeżeli w treści łączącego strony stosunku prawnego nie przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy.
W przedszkolach samorządowych przepis pozwalający na zatrudnienie nauczyciela na innej podstawie niż umowa o pracę, tj. art. 10a Karty Nauczyciela, w ogóle nie ma zastosowania – dotyczy on wyłącznie placówek niesamorządowych.
Nie należy zatrudniać nauczyciela rytmiki w publicznym przedszkolu na podstawie umowy zlecenia w wymiarze 10 godzin tygodniowo, jeżeli osoba ta ma osobiście prowadzić regularne zajęcia z dziećmi jako nauczyciel. Właściwą podstawą jest stosunek pracy, zgodnie z art. 10 Karty Nauczyciela. Samo określenie stanowiska jako „instruktor rytmiki” nie przesądza o możliwości zastosowania umowy cywilnoprawnej – istotny jest rzeczywisty charakter powierzonych zajęć.
Jeżeli natomiast osoba ta nie posiada kwalifikacji wymaganych do zatrudnienia na stanowisku nauczyciela w przedszkolu, można rozważyć zastosowanie art. 15 ust. 1 Prawa oświatowego. W uzasadnionych przypadkach pozwala on, za zgodą kuratora oświaty, zatrudnić w publicznym przedszkolu osobę niebędącą nauczycielem do prowadzenia zajęć rozwijających zainteresowania, jeżeli jej przygotowanie zostanie uznane przez dyrektora za odpowiednie. Jednak również w tym przypadku art. 15 ust. 1 Prawa oświatowego odsyła do art. 15 ust. 3 Prawa oświatowego, zgodnie z którym taką osobę zatrudnia się na zasadach określonych w Kodeksu pracy, a więc na podstawie stosunku pracy, a nie umowy zlecenia.
Krajowy nadzór nad AI od 28 października 2026 r. Nowe uprawnienia Komisji i obowiązki przedsiębiorców
Jakie uprawnienia uzyska Komisja?
Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, jako krajowy organ nadzoru rynku, będzie mogła prowadzić kontrole przestrzegania rozporządzenia (UE) 2024/1689 (AI Act) oraz ustawy krajowej (art. 48–57 ustawy o systemach sztucznej inteligencji).
Co do zasady czynności kontrolne będą przeprowadzane zdalnie, po upływie co najmniej 7 dni od doręczenia zawiadomienia. W razie uzasadnionego podejrzenia lub znaczącego prawdopodobieństwa szkody dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych Komisja może jednak postanowić o przeprowadzeniu kontroli w siedzibie podmiotu lub bez zachowania tego terminu.
Uprawnienia kontrolujących obejmą m.in. żądanie dokumentacji, korespondencji elektronicznej, wyjaśnień oraz dostępu do systemów informatycznych i danych przechowywanych w chmurze.
Kogo mogą objąć kontrole?
Kontrole mogą objąć, stosownie do zakresu właściwych obowiązków, m.in. dostawców, importerów, dystrybutorów i podmioty stosujące systemy AI, a także jednostki sektora publicznego i inne podmioty niebędące przedsiębiorcami.
Jakie mogą być konsekwencje naruszeń?
Stwierdzenie nieprawidłowości skutkuje wydaniem zaleceń pokontrolnych zobowiązujących do ich usunięcia w wyznaczonym terminie, wynoszącym co do zasady co najmniej 30 dni. Ich niewykonanie – ale także same ustalenia kontroli, mogą prowadzić do wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia przepisów, a w konsekwencji do wydania decyzji nakazującej usunięcie skutków naruszeń lub zastosowania przewidzianych prawem sankcji, w tym administracyjnych kar pieniężnych.
W określonych przypadkach Komisja może również nakazać zaprzestanie stosowania systemu AI albo jego wycofanie z rynku lub użytkowania. Niezależnie od tego art. 112 AIU przewiduje karę ograniczenia wolności albo grzywny za utrudnianie lub udaremnianie czynności kontrolnych.
Trzy działania, które powinien podjąć przedsiębiorca
Przed rozpoczęciem stosowania nowych przepisów kontrolnych przedsiębiorcy powinni przede wszystkim:
1. Zidentyfikować wykorzystywane systemy AI: sporządzić ich rejestr, ustalić rolę organizacji wobec każdego systemu oraz zweryfikować wynikające z niej obowiązki i poziom ryzyka.
2. Uporządkować dokumentację zgodności: zgromadzić wymagane dokumenty, oceny ryzyka, instrukcje, rejestry zdarzeń oraz sprawdzić możliwość uzyskania niezbędnych informacji od zewnętrznych dostawców systemów AI.
3. Przygotować procedurę obsługi kontroli: wyznaczyć osoby odpowiedzialne za kontakt z Komisją, określić zasady udostępniania dokumentów i danych oraz sposób reagowania na ustalenia kontroli, w tym zgłaszania zastrzeżeń do protokołu w terminie 14 dni.
Wejście w życie przepisów kontrolnych nie oznacza wprowadzenia od 28.10.2026 r. wszystkich obowiązków przewidzianych w AI Act, np. obowiązki dotyczące systemów wysokiego ryzyka będą stosowane dopiero od 2.12.2027 r. (załącznik III) i 2.8.2028 r. (załącznik I). Dla przedsiębiorców istotne będzie nie tylko zapewnienie zgodności wykorzystywanych systemów AI z prawem, lecz także możliwość jej wykazania podczas kontroli.
Próbna ewakuacja w szkole. Terminy, obowiązki dyrektora i zasady przeprowadzania ćwiczeń
Obowiązek i terminy przeprowadzania próbnej ewakuacji w szkole
Obowiązek przeprowadzenia praktycznego sprawdzenia organizacji oraz warunków ewakuacji w budynkach szkoły wynika § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (dalej: OchrPożR), w którym zapisano, że w przypadku obiektów, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa powyżej 50 użytkowników, w szczególności:
1) szkół, przedszkoli,
2) internatów, domów studenckich
– praktycznego sprawdzenia organizacji oraz warunków ewakuacji należy dokonać co najmniej raz na rok, jednak w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników.
Próbna/ćwiczebna ewakuacja jest przeprowadzana po to, aby w sytuacji wystąpienia prawdziwego zagrożenia wszyscy pracownicy szkoły/placówki i uczniowie wiedzieli, jak się należy zachować na wypadek:
1) pożaru – gdy nieskuteczna okazała się likwidacja pożaru jeszcze w zarzewiu przy wykorzystaniu podręcznych środków gaśniczych,
2) zamachu terrorystycznego – np. po otrzymaniu informacji o podłożeniu ładunku wybuchowego lub innego środka niebezpiecznego,
3) zagrożenia NSCh (Najwyższego Stężenia Chwilowego) toksycznego związku chemicznego lub pyłu, jeśli czas wystąpienia skażonego obłoku powietrza jest większy niż 15 minut,
3) zagrożenia katastrofą budowlaną,
4) zagrożenia wybuchem gazu, które może być spowodowane awarią instalacji gazowej (np. jej rozszczelnieniem).
Trzeba zwrócić uwagę, że nie każdy pożar lub inne tego rodzaju zdarzenie będzie powodem do ogłoszenia ewakuacji. Decyzję o ewakuowaniu ludzi podejmuje dyrektor szkoły.
Właściciel lub zarządca obiektu powinien powiadomić właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej o terminie przeprowadzenia ww. działań, nie później niż na tydzień przed ich planowanym przeprowadzeniem.
Pamiętajmy, że zgodnie z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (dalej: BHPOśwR) plan ewakuacji szkoły lub placówki umieszcza się w widocznym miejscu, w sposób zapewniający łatwy do niego dostęp. Wymaga się, aby drogi ewakuacyjne były oznaczone w sposób widoczny, wyraźny i trwały.
Ewakuacja będzie przebiegała sprawnie i co za tym idzie bezpiecznie, jeśli w szkole/placówce będą stworzone odpowiednie warunki techniczno-budowlane oraz organizacyjne. Z zasadami i warunkami ewakuacji należy również zaznajomić wszystkie osoby przebywające w budynku – przede wszystkim nauczycieli i uczniów. Właśnie m.in. w tym celu jest przeprowadzana próbna (ćwiczebna) ewakuacja.
Obowiązki dyrektora i nauczycieli podczas ewakuacji
Za wypełnienie powyższych obowiązków oraz za zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu w szkole lub placówce, a także bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek odpowiedzialność ponosi dyrektor szkoły/placówki. Przypomnijmy, że to właśnie dyrektor:
1) zarządza ewakuację z budynku szkoły, w tym nakazuje:
a) ogłoszenie alarmu (trwający ok. 3 minut długi, przerywany dzwonek lub komunikat słowny Ewakuacja) oraz
b) powiadomienie straży pożarnej (osoby odpowiedzialne to pracownicy sekretariatu), w przypadku kiedy budynek nie jest wyposażony w dźwiękowy system ostrzegawczy, a system sygnalizacji pożarowej nie jest połączony z obiektem komendy Państwowej Straży Pożarnej;
2) nakazuje natychmiastowe:
a) otwarcie wyjść ewakuacyjnych (osobą odpowiedzialną jest w tym przypadku woźny, ewentualnie sprzątaczka) oraz
b) wyłączenie zasilania instalacji elektrycznej i gazowej (osoba odpowiedzialna za to zadanie to konserwator);
3) kieruje ewakuacją osób znajdujących się w budynku szkoły (uczniowie, nauczyciele, rodzice i opiekunowie, inni niepedagogiczni pracownicy);
4) zakazuje wejścia na teren szkoły wszystkim osobom z zewnątrz (osobą odpowiedzialną jest woźny lub sprzątaczka);
5) współpracuje ze strażą pożarną, w tym składa raport ww. służbie o stanie liczbowym osób ewakuowanych.
Pamiętajmy, że zgodnie z § 13 i § 14 BHPOśwR niedopuszczalne jest prowadzenie jakichkolwiek zajęć bez nadzoru upoważnionej do tego osoby, ale także przerw w zajęciach uczniowie powinni spędzać pod nadzorem nauczyciela. I to właśnie te osoby – upoważniona osoba lub nauczyciel odpowiadają za prawidłowe przeprowadzenie ewakuacji uczniów z budynku szkoły. W tym celu osoby te:
1) egzekwują od podopiecznych posłuch i dyscyplinę,
2) przeprowadzają liczenie uczniów przed opuszczeniem klasy i wyprowadzają ich parami na miejsce zbiórki do ewakuacji, gdzie ponownie sprawdzają stan osobowy uczniów,
3) przekazują informacje o stanie osobowym uczniów dyrektorowi szkoły.
Nauczyciele lub osoby upoważnione, którzy w czasie ogłoszenia ewakuacji nie prowadzą zajęć, a także inne osoby powinni przemieszczać się sami do miejsca zbiórki do ewakuacji, gdzie następnie zgłaszają się do kierującego ewakuacją dyrektora szkoły.
Po usłyszeniu sygnału alarmowego należy natychmiast przerwać prowadzone zajęcia i spokojnym głosem oznajmić uczniom, aby zachowali spokój.
Każdy uczeń przebywający w budynku szkoły po usłyszeniu alarmu ewakuacyjnego powinien bezwzględnie dostosować się do poleceń nauczyciela lub osoby upoważnionej do prowadzenia ewakuacji. Ponadto uczniowie powinni:
1) ustawić się parami przy drzwiach, twarzą w kierunku wyjścia,
2) zostawić plecaki, kurtki i inne przedmioty w klasie,
3) przekazać nauczycielowi informacje o uczniach przebywających poza klasą,
4) zgłaszać nauczycielowi natychmiastowo przypadki zasłabnięcia, omdlenia.
Klasa wychodzi pod opieką nauczyciela, który idzie jako ostatni (zabiera dziennik lekcyjny), upewniając się, że nikt nie został w pomieszczeniu. Po wyjściu z sali lekcyjnej nie należy zamykać drzwi na klucz.
Podstawowe zasady bezpiecznej ewakuacji uczniów i pracowników szkoły
Najważniejsze zasady ewakuacji są następujące:
1) ewakuację przeprowadzamy najkrótszą oznakowaną drogą ewakuacyjną (prawą stroną korytarza) wprost do ustalonego wcześniej miejsca zbiórki (najczęściej będzie to boisko szkolne, a w wyjątkowych przypadkach także inne wyznaczone miejsce znajdujące się na otwartej przestrzeni, wolne od potencjalnych zagrożeń),
2) nie wolno korzystać z wind (każdy zanik zasilania windy powoduje uwięzienie osób znajdujących się wewnątrz kabiny),
3) ewakuację rozpoczynamy od pomieszczeń, w których powstał pożar lub które znajdują się na drodze rozprzestrzeniania się ognia bądź pomieszczeń, z których wyjście lub dotarcie do bezpiecznych dróg ewakuacji może być odcięte przez pożar, zadymienie lub inne zagrożenie (w przypadku ewakuacji ćwiczebnej/próbnej można założyć pewien scenariusz postępowania, wyznaczając pomieszczenia, z których ewakuacja powinna być prowadzona w pierwszej kolejności – np. z sal z młodszymi klasami, sal zagrożonych np. wybuchem ze względu na zgromadzone tam substancje – mogą to być m.in. pracownie chemiczne i fizyczne, sal znajdujących się najbliżej wyjścia, aby nie kumulować w tych strefach nadmiernej liczby osób, od najwyższych pięter itp.),
4) w przypadku kiedy droga ewakuacyjna znajdująca się w strefie zagrożenia została zablokowana, należy zebrać uczniów w pomieszczeniu najdalej oddalonym od źródła pożaru i w miarę możliwości ewakuować na zewnątrz budynku przy współudziale strażaków z PSP, przy czym należy poinformować o tym fakcie kierującego ewakuacją (czyli dyrektora szkoły),
5) przyjmować pozycję pochyloną wchodząc do pomieszczeń lub stref silnie zadymionych oraz zabezpieczać drogi oddechowe (np. tkaniną ubrania, ewentualnie materiałem zmoczonym wodą),
6) przechodząc przez silnie zadymione odcinki dróg ewakuacyjnych należy poruszać się wzdłuż ścian, aby nie stracić orientacji co do kierunku ruchu (mniejsze zadymienie panuje w dolnych partiach pomieszczeń i korytarzy),
7) opuszczając pomieszczenia (miejsca) zadymione, należy zamykać okna i drzwi (ograniczamy rozprzestrzenianie się zadymienia), ale nie wolno ich ryglować,
8) osoby z ograniczoną zdolnością poruszania się należy ewakuować przy wykorzystaniu wózków bądź przenosić na rękach,
9) w miarę możliwości wraz z ewakuacją należy prowadzić akcję gaśniczą z wykorzystaniem podręcznego sprzętu ppoż.,
10) ewakuacja powinna przebiegać zgodnie ze znakami bezpieczeństwa rozmieszczonymi na drogach ewakuacyjnych,
11) w przypadku stwierdzenia, w miejscu zbiórki po ewakuacji, niezgodności stanu osobowego należy natychmiast zgłosić to kierującemu jednostkami ratowniczymi przybyłymi na miejsce akcji – czynności tej dokonuje dyrektor szkoły jako osoba kierująca ewakuacją.
Po przybyciu jednostek Państwowej Straży Pożarnej w trakcie akcji ewakuacyjnej, kierujący jej przebiegiem powinien złożyć krótką informację o przebiegu akcji, a następnie podporządkować się poleceniom dowódcy straży pożarnej.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego a organizacja ewakuacji w szkole
Pamiętajmy, że zgodnie z § 6 OchrPożR właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów bądź ich części stanowiących odrębne strefy pożarowe, przeznaczonych do wykonywania funkcji użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, magazynowych oraz inwentarskich, zapewniają i wdrażają instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, zawierającą:
1) warunki ochrony przeciwpożarowej, wynikające m.in. z:
a) przeznaczenia i sposobu użytkowania,
b) magazynowania (składowania) i warunków technicznych obiektu, w tym zagrożenia wybuchem;
2) określenie wyposażenia w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz sposoby poddawania ich przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym;
3) sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia;
4) sposoby zabezpieczenia prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, jeżeli takie prace są przewidywane do wykonania (w naszym przypadku na terenie szkoły/placówki);
5) warunki i organizację ewakuacji ludzi oraz praktyczne sposoby ich sprawdzania;
6) sposoby zapoznania użytkowników obiektu, w tym szczególnie zatrudnionych tam pracowników, z przepisami przeciwpożarowymi oraz treścią przedmiotowej instrukcji;
7) zadania i obowiązki w zakresie ochrony ppoż. osób będących ich stałymi użytkownikami;
8) plany obiektów, obejmujące także ich usytuowanie, oraz teren przyległy, z uwzględnieniem graficznych danych dotyczących w szczególności:
a) powierzchni, wysokości i liczby kondygnacji budynku,
b) odległości od obiektów sąsiadujących,
c) parametrów pożarowych występujących substancji palnych,
d) kategorii zagrożenia ludzi, przewidywanej liczby osób na każdej kondygnacji i w poszczególnych pomieszczeniach,
e) lokalizacji pomieszczeń i przestrzeni zewnętrznych zaklasyfikowanych jako strefy zagrożenia wybuchem,
f) warunków ewakuacji, ze wskazaniem kierunków i wyjść ewakuacyjnych oraz bezpiecznych miejsc zbiórki,
g) miejsc usytuowania urządzeń ppoż. i gaśnic, kurków głównych instalacji gazowej, materiałów niebezpiecznych pożarowo oraz miejsc usytuowania elementów sterujących urządzeniami przeciwpożarowymi,
h) hydrantów zewnętrznych oraz innych źródeł wody przeznaczonych do celów przeciwpożarowych,
i) dróg pożarowych i innych dróg dojazdowych, z zaznaczeniem wjazdów na ogrodzony teren szkoły/placówki;
9) wskazanie osób lub podmiotów opracowujących instrukcję.
Jak z tego widać, szczegółowe informacje na temat sposobu postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia oraz warunków i organizacji ewakuacji ludzi oraz praktycznych sposobów ich sprawdzania znajdziemy w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego opracowanej dla danej placówki oświatowej.
Informacja IN-1 złożona przez poprzedniego właściciela
Autor uważa, że można oprzeć się na informacji pochodzącej od poprzedniego właściciela.
Zgodnie z art. 181 Ordynacji podatkowej dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku działalności analitycznej KAS, czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub kontroli celno–skarbowej oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe. Informacja IN–1, która została złożona przez poprzedniego właściciela, może zatem stanowić dowód w postępowaniu podatkowym.
Ewentualnie można byłoby zwrócić się np. do ubezpieczyciela o udzielenie informacji (tam widniałby budynek o danej powierzchni), ale w analizowanym przypadku raczej nie ma mowy o ubezpieczycielu, skoro budynek stoi całkowicie zaniedbany.
