Wyznaczenie miejsca handlu dla rolników i ich domowników
Ogólny zakres warunków, które bierze pod uwagę rada gminy określa ustawa, natomiast w orzecznictwie podkreśla się, że zakres ten nie powinien być szerszy i obejmować wprowadzanie dodatkowych informacji nieprzewidzianych w ustawie.
Miejsce do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników wyznacza rada gminy w drodze uchwały. Wyznaczając takie miejsce rada gminy bierze pod uwagę w szczególności dogodną komunikację, bliską lokalizację z centrum danej gminy lub miasta lub bliską lokalizację miejsc atrakcyjnych turystycznie (art. 3 ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników).
Jak się przyjmuje w orzecznictwie, wyznaczenie miejsca do prowadzenia handlu nie może polegać na precyzyjnym określeniu konkretnego numeru stanowiska, na którym taki handel miałby się odbywać. Taka precyzja we wskazywaniu takiego miejsca lub takich miejsc nie wynika z żadnego przepisu ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, a w szczególności z jej art. 3. Obowiązkiem rady gminy jest wyznaczenie określonego miejsca do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, przy czym nie wynika z treści tej ustawy, aby wyznaczenie miejsca dla prowadzenia tego handlu zostało dodatkowo obwarowane obowiązkiem np. udostępniania informacji kupującym o tym, że dany sprzedawca jest rolnikiem lub domownikiem rolnika i sprzedaje towary zgodnie z ustawą o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników.
Na podstawie tego przepisu nie ma możliwości ujednolicania zasad oznaczania miejsc do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników. Tym samym, w każdej gminie mogą być odmienne zasady ustalania takich miejsc.
A zatem, jeżeli w danej gminie jej rada ustaliła w sposób nie budzący wątpliwości miejsce lokalizacji takiego handlu, to kwestia tego, jak szczegółowo będą wyznaczone miejsca takiego handlu zostaje w gestii regulacji samych organów stanowiących. Rada gminy ma obowiązek wyznaczania w drodze odpowiedniej uchwały określonego miejsca lub miejsc do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników.
Jak stwierdzono w jednym z wyroków: „Rada gminy ma wziąć pod uwagę w szczególności dogodną komunikację, bliską lokalizację z centrum danej gminy lub miasta lub bliską lokalizację miejsc atrakcyjnych turystycznie, a nie określić precyzyjnie, które konkretne stanowiska na targowisku będą przeznaczone pod taki handel. Jeżeli [w uchwale] wskazano, że co najmniej 33% wszystkich stanowisk na targowisku miejskim zostaje przeznaczone na handel stosownie do przepisów ustawy o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, to nie można uznać, aby takie wyznaczenie miejsca do prowadzenia tego handlu naruszało jakikolwiek przepis [ustawy], a w tym jej art. 3 ust. 1. Rada [gminy] mogłaby jeszcze bardziej sprecyzować takie miejsca (np. wskazując konkretne numery stanowisk na targowisku), ale to jest uzależnione tylko od tego, czy takie będą oczekiwania samych mieszkańców lub rolników sprzedających swoje produkty na takim targowisku” [uzup. Autora] (wyr. NSA z 21.1.2026 r., III OSK 130/23).
Możliwość ponownego powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora szkoły tej samej osobie
Kandydat na stanowisko dyrektora szkoły powinien spełniać wszystkie wymagania określone w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce, a posiadanie aktualnej oceny pracy jest jedynie jednym z wymogów. Nie ma możliwości ponownego powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora szkoły w trybie art. 63 ust. 13 ustawy Prawo oświatowe (dalej: PrOśw).
Zgodnie z art. 62 ust. 1 PrOśw szkołą lub placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora (na podstawie art. 4 pkt 1 PrOśw – ilekroć w dalszych przepisach jest mowa bez bliższego określenia o szkole, należy przez to rozumieć także przedszkole).
Wymagania, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w poszczególnych typach szkół i rodzajach placówek, uwzględniając w szczególności kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w danej szkole lub placówce, przygotowanie w zakresie zarządzania, ocenę pracy i spełnianie warunków zdrowotnych do zajmowania stanowiska kierowniczego, reguluje – rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce.
Zgodnie z § 1 rozporządzenia w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce: „Stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, może zajmować nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który spełnia łącznie następujące wymagania:
1) posiada wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magister, magister inżynier lub równorzędny, oraz przygotowanie pedagogiczne i kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym przedszkolu, szkole lub placówce;
2) ukończył studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia, jednolite studia magisterskie lub studia podyplomowe, z zakresu zarządzania albo kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania oświatą prowadzony zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli;
3) posiada co najmniej pięcioletni staż pracy pedagogicznej na stanowisku nauczyciela lub pięcioletni staż pracy dydaktycznej na stanowisku nauczyciela akademickiego;
4) uzyskał:
a) co najmniej bardzo dobrą ocenę pracy w okresie ostatnich pięciu lat pracy albo
b) w przypadku nauczyciela akademickiego – pozytywną ocenę pracy w okresie ostatnich czterech lat pracy w uczelni
– przed przystąpieniem do konkursu na stanowisko dyrektora albo przed powierzeniem stanowiska dyrektora w przypadku, o którym mowa w art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, jeżeli nie przeprowadzono konkursu, i w przypadku, o którym mowa art. 63 ust. 12 tej ustawy;
5) spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym;
6) ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych;
7) nie był prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2023 r. poz. 984, 1234, 1586, 1672 i 2005), a w przypadku nauczyciela akademickiego – karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 276 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2023 r. poz. 742, 1088, 1234, 1672, 1872 i 2005), lub karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r. poz. 2183, z późn. zm.2)), oraz nie toczy się przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne;
8) nie był skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
9) nie toczy się przeciwko niemu postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego;
10) nie był karany zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi, o którym mowa w art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 289 oraz z 2023 r. poz. 1030 i 1532);
11) w przypadku cudzoziemca – posiada znajomość języka polskiego poświadczoną na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2021 r. poz. 672 oraz z 2023 r. poz. 1672), ukończył studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, na kierunku filologia polska, lub jest tłumaczem przysięgłym języka polskiego”.
Z powyżej przywołanych przepisów wynika, że posiadanie aktualnej oceny pracy na stanowisku nauczyciela jest jedynie jednym z wymogów, jakie powinien spełniać nauczyciel, który chce być kandydatem na dyrektora szkoły. Warto zauważyć, że ocena ta powinna być co najmniej bardzo dobra.
Tak więc ocena, czy dany nauczyciel spełnia wymagania na kandydata na stanowisko dyrektora szkoły, musi być dokonana w kontekście wszystkich wymogów, które muszą być spełnione łącznie.
Zgodnie z art. 63 ust. 11 PrOśw do czasu powierzenia stanowiska dyrektora, zgodnie z art. 63 ust. 10 lub art. 63 ust. 12 PrOśw organ prowadzący może powierzyć pełnienie obowiązków dyrektora szkoły wicedyrektorowi, a w szkołach, w których nie ma wicedyrektora, nauczycielowi tej szkoły, jednak nie dłużej niż na okres 10 miesięcy.
Wskazany w powyższej regulacji okres powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora szkoły ma charakter maksymalny. Zatem niedopuszczalne jest jego przekroczenie. Tym samym, nie ma możliwości ponownego powierzenia w tym trybie stanowiska dyrektora szkoły temu samemu nauczycielowi, w sytuacji, gdy poprzednie powierzenie trwało 10 miesięcy.
Powyższe potwierdził również NSA w wyroku z 15.10.2024 r. (III OSK 5027/21, Legalis).
Spółki komunalne – kiedy podlegają pod ustawę o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa
Spółki komunalne jako podmioty ważne w sektorze „podmioty publiczne”
Jedną z podstaw objęcia spółki komunalnej przepisami ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa jest kwalifikacja w ramach sektora „podmioty publiczne”. Ustawa przewiduje bowiem, że status podmiotu ważnego może uzyskać podmiot publiczny, który nie jest podmiotem kluczowym oraz stanowi m.in. spółkę wykonującą zadania o charakterze użyteczności publicznej, jeżeli realizuje zadanie publiczne z wykorzystaniem systemów informacyjnych.
Powyższa podstawa kwalifikacji może obejmować znaczną część spółek komunalnych. Kluczowe znaczenie mają tu dwie przesłanki. Po pierwsze, spółka musi wykonywać zadania o charakterze użyteczności publicznej w rozumieniu ustawy o gospodarce komunalnej, a więc zadania służące bieżącemu i nieprzerwanemu zaspokajaniu zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych.
Niezależnie od powyższego, dodatkowo zadanie to musi być realizowane z wykorzystaniem systemów informacyjnych.
W praktyce druga z tych przesłanek często będzie spełniona, ponieważ działalność spółek komunalnych zwykle opiera się na korzystaniu z systemów bilingowych, eksploatacyjnych, dyspozytorskich, księgowych, kadrowych, systemów monitorowania infrastruktury czy systemów obsługi zgłoszeń. Z tego powodu kluczowa będzie klasyfikacja na podstawie pierwszej z przesłanek, co doprowadzi do jednoznacznej oceny z perspektywy klasyfikacji jako podmiot publiczny.
Objęcie krajowym systemem cyberbezpieczeństwa ze względu na sektor działalności
Niezależnie od kwalifikacji w ramach sektora „podmioty publiczne”, spółka komunalna może podlegać ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa również z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności. W takim przypadku decydujące znaczenie ma to, czy wykonuje działalność w jednym z sektorów wskazanych w załączniku nr 1 albo nr 2 do ustawy.
Dotyczy to w szczególności spółek komunalnych prowadzących działalność w obszarze wodociągów i kanalizacji, gospodarki odpadami, energii, ciepła, gazu czy transportu kolejowego. Ustawa zalicza bowiem do sektorów objętych jej zakresem m.in. podmioty dostarczające wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, podmioty odprowadzające lub oczyszczające ścieki, przedsiębiorstwa świadczące usługi w zakresie zbierania, transportu lub przetwarzania odpadów, a także przedsiębiorstwa energetyczne prowadzące działalność koncesjonowaną w zakresie ciepła, energii elektrycznej lub gazu.
W odniesieniu do podmiotów wskazanych w załączniku nr 1 ustawa co do zasady różnicuje status podmiotu kluczowego i podmiotu ważnego z uwagi na wielkość przedsiębiorstwa prowadzonego przez spółkę komunalną. Podmiot prowadzący działalność w sektorze objętym tym załącznikiem będzie co do zasady uznawany za podmiot kluczowy, jeżeli przekracza progi właściwe dla średniego przedsiębiorstwa. Jeżeli natomiast spełnia kryteria średniego przedsiębiorcy i nie kwalifikuje się jako podmiot kluczowy, będzie zasadniczo uznawany za podmiot ważny. W razie spełnienia przesłanek obu kategorii pierwszeństwo ma kwalifikacja jako podmiot kluczowy.
W praktyce oznacza to, że spółka komunalna prowadząca przykładowo działalność wodociągowo-kanalizacyjną albo ciepłowniczą może zostać objęta ustawą nie tylko jako podmiot wykonujący zadania o charakterze użyteczności publicznej, lecz również jako podmiot działający w sektorze wskazanym w ustawie. Ostateczna kwalifikacja zależy wówczas od rodzaju prowadzonej działalności, treści przepisów właściwych dla danego sektora oraz wielkości danego przedsiębiorcy.
Kwalifikacja spółki komunalnej jako podmiotu kluczowego albo ważnego
Co do zasady spółka komunalna będzie najczęściej kwalifikowana jako podmiot ważny, jeżeli wykonuje zadania o charakterze użyteczności publicznej, realizuje zadanie publiczne z wykorzystaniem systemów informacyjnych oraz jednocześnie nie spełnia przesłanek uznania jej za podmiot kluczowy. Status podmiotu kluczowego będzie natomiast aktualizował się przede wszystkim wówczas, gdy dany podmiot prowadzi działalność w jednym z sektorów wskazanych w załączniku nr 1 do ustawy i spełnia kryteria przewidziane dla tej kategorii, w szczególności dotyczące wielkości przedsiębiorcy albo inne przesłanki szczególne określone w przepisach.
W praktyce może to dotyczyć zwłaszcza spółek komunalnych działających w obszarze dostaw wody, odprowadzania lub oczyszczania ścieków, energii, ciepła, gazu lub infrastruktury transportowej.
Z praktycznego punktu widzenia istotne jest również, że spółka zaliczona do kategorii z art. 5 ust. 2 pkt 8 ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa jako podmiot ważny będący podmiotem publicznym nie stosuje pełnych wymagań systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji z art. 8 ust. 1 ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, lecz wdraża SZBI w zakresie określonym w załączniku nr 4 do ustawy (art. 8 ust. 3 ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa).
Znaczenie samooceny i terminów dostosowawczych
Nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa opiera objęcie podmiotu obowiązkami ustawowymi w istotnym zakresie na dokonaniu przez niego samooceny własnego statusu. W konsekwencji podmioty kluczowe i podmioty ważne powinny złożyć wniosek o wpis do wykazu do dnia 3 października 2026 r. Z kolei podmioty, które w dniu 3 kwietnia 2026 r. spełniały przesłanki uznania za podmiot kluczowy albo podmiot ważny, są obowiązane wdrożyć wymagania dotyczące systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji do dnia 3 kwietnia 2027 r. W przypadku podmiotów kluczowych pierwszy audyt powinien zostać przeprowadzony w terminie 24 miesięcy od dnia spełnienia przesłanek uznania za taki podmiot, a następnie nie rzadziej niż raz na trzy lata.
Dla spółek komunalnych oznacza to konieczność możliwie wczesnego ustalenia, czy spełniają ustawowe przesłanki objęcia ustawą. Błędna ocena może bowiem prowadzić do niewykonania obowiązków rejestracyjnych i organizacyjnych mimo ich faktycznej aktualizacji.
Należy przy tym odróżnić wpis na wniosek od wpisu z urzędu. Część podmiotów, w tym dotychczasowi operatorzy usług kluczowych oraz podmioty publiczne, jest wpisywana do wykazu z urzędu przez Ministra Cyfryzacji, a obowiązek samodzielnego złożenia wniosku do 3 października 2026 r. dotyczy pozostałych podmiotów. W odniesieniu do spółek komunalnych tryb wpisu wymaga jednak odrębnej oceny, z uwagi na ich formę prawną wiele z nich w praktyce będzie podlegać samorejestracji, mimo materialnej kwalifikacji jako podmiot publiczny
Wnioski
Nie każda spółka komunalna będzie objęta przepisami ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. W praktyce będzie to dotyczyło przede wszystkim spółek wykonujących zadania o charakterze użyteczności publicznej z wykorzystaniem systemów informacyjnych oraz spółek prowadzących działalność w sektorach objętych ustawą, takich jak m.in. woda, ścieki, odpady, energia, ciepło, gaz czy kolej. Poza zakresem ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa mogą natomiast pozostawać podmioty prowadzące działalność głównie komercyjną, niespełniające tych przesłanek. Z tego względu status spółki komunalnej na gruncie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa wymaga każdorazowo indywidualnej analizy opartej na konkretnych kryteriach ustawowych.
Opłacenie przez urząd gminy ubezpieczenia odpowiedzialności karno-skarbowej pracowników z budżetu
Co do zasady nie – urząd gminy nie powinien opłacać z budżetu ubezpieczenia odpowiedzialności karno-skarbowej pracowników, gdyż w mojej ocenie brak jest wystarczającego związku z realizacją zadań publicznych gminy, a wydatek taki naraża na zarzut naruszenia dyscypliny finansów publicznych.
Środki publiczne mogą być wydatkowane wyłącznie w sposób celowy i oszczędny, na cele publiczne, w myśl art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych. Każdy wydatek z budżetu gminy musi mieć podstawę prawną i służyć realizacji jej zadań publicznych określonych w art. 7 ustawy o samorządzie gminnym.
Odpowiedzialność karno-skarbowa na gruncie KKS ma charakter ściśle osobisty – dotyczy wyłącznie konkretnej osoby fizycznej i jej własnych czynów. Opłacenie przez gminę składki na ubezpieczenie chroniące pracownika przed skutkami jego własnej odpowiedzialności karnej nie służy realizacji żadnego zadania publicznego gminy i nie ma oparcia w żadnym przepisie prawa. Wydatek taki, w mojej ocenie naraża osobę go autoryzującą na odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
Należy odróżnić tę sytuację od powszechnie stosowanego przez JST ubezpieczenia OC funkcjonariuszy publicznych, które chroni pracowników przed skutkami szkód wyrządzonych przy wykonywaniu władzy publicznej i ma bezpośredni związek z realizacją zadań gminy – jego opłacanie ze środków publicznych jest akceptowane w praktyce. Ubezpieczenie karno-skarbowe chroni natomiast przed osobistą odpowiedzialnością za popełnienie czynu zabronionego i z istoty swojej powinno być finansowane przez samych pracowników.
Należy uczciwie wskazać, że brak jest jednolitego stanowiska RIO wprost w tej kwestii.
Aneksy do umów sprzed 1 lipca 2026 r. a obowiązek publikacji w Centralnym Rejestrze Umów
Nie należy publikować wspomnianych aneksów do podanych umów w CRU. Nie ma wymogu, aby każda umowa była wprowadzona przez jedną osobę i opublikowana przez inną. Natomiast takie rozwiązanie może być wprowadzone w danej jednostce, czyli wyodrębnienie osoby wprowadzającej i publikującej, lecz nie jest to obowiązkowe.
Z systematyki przepisów art. 34a i art. 34b ustawy o finansach publicznych nie wynika prawny obowiązek ujmowania w CRU aneksów do umów zawartych przed dniem wejścia przepisów, czyli przed 1.7.2026 r. Zatem odpowiedź w podanym zakresie może być jednoznaczna – nie należy publikować wspomnianych aneksów do podanych umów.
Co do drugiej kwestii, to przepisy nie przewidują wymogu, aby każda umowa była wprowadzona przez jedną osobę i opublikowana przez inną. Natomiast takie rozwiązanie może być wprowadzone w danej jednostce, czyli wyodrębnienie osoby wprowadzającej i publikującej, lecz nie jest to obowiązkowe. Można zaś uzasadnić takie rozwiązanie np. formą realizacji tzw. kontroli zarządczej, o której mowa w przepisach ww. ustawy.
Unieważnienie postępowania w sprawie zamówienia publicznego na roboty budowlane
Opis sytuacji: Prowadzimy postępowanie w trybie podstawowym bez negocjacji na roboty budowlane (portal e-zamówienia). Wpłynęło 5 ofert, z czego 4 przewyższają kwotę przeznaczoną na sfinansowanie zamówienia, której nie możemy jej zwiększyć. Jedna oferta mieści się w tej kwocie, ale prawdopodobnie nie jest w niej ujęty cały zakres prac ze specyfikacji – wysłaliśmy do wykonawcy wezwanie do wyjaśnienia treści oferty. Obecnie na stronie e-zamówienia mamy informację z otwarcia ofert z datą 21.5.2026 r.
Postępowanie unieważnia się bez przeprowadzania wyboru najkorzystniejszej oferty, ponieważ „z góry” wiadomo, że ceny lub koszty określone we wszystkich pozostałych złożonych ofertach nie mieszczą się w limicie środków finansowych ustalonym przez zamawiającego.
Stosownie do art. 255 pkt 3 ustawy z 11.9.2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1320 ze zm.; dalej: PrZamPubl), zamawiający unieważnia postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli cena lub koszt najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny lub kosztu najkorzystniejszej oferty.
W razie unieważnienia postępowania na zamawiającym spoczywają zaś obowiązki informacyjne względnie wykonawców, którzy złożyli swoje oferty w postępowaniu. Tak też, zgodnie z art. 260 ust. 1 PrZamPubl, o unieważnieniu postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający zawiadamia równocześnie wszystkich tych wykonawców, którzy złożyli oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub zostali zaproszeni do negocjacji – podając uzasadnienie faktyczne i prawne.
Jak wyjaśnia się to bowiem w doktrynie, zgodnie z zasadą jawności i przejrzystości postępowania zamawiający zobowiązany jest zawiadomić jego uczestników o unieważnieniu postępowania. Brak zadośćuczynienia przedmiotowemu obowiązkowi stanowi zaś naruszenie przepisów PrZamPubl oraz może być podstawą wnoszenia środków odwoławczych. Jednocześnie, jeżeli unieważnienie postępowania następuje po upływie terminu składania ofert, zamawiający informuje o tym fakcie jedynie wykonawców, którzy złożyli oferty, niezależnie od tego, czy oferty te podlegały zaś odrzuceniu. Wraz z zawiadomieniem o unieważnieniu postępowania zamawiający zobowiązany jest również przesłać uzasadnienie faktyczne i prawne swojej decyzji. Dodatkowo zamawiający udostępnia niezwłocznie informacje, o których mowa wyżej, również na stronie internetowej prowadzonego postępowania.
Jeżeli z kolei – niezależnie od unieważnienia samego postępowania – oferta złożona przez danego wykonawcę podlegała również odrzuceniu, zamawiający zawiadamia także wykonawców o tym fakcie, podając przyczyny odrzucenia oferty.
W opisanej w pytaniu sytuacji, dotyczącej prowadzenia postępowania w trybie art. 275 pkt 1 PrZamPubl, gdy wszystkie oferty (poza podlegającą odrzuceniu) są z cenami przewyższającymi kwotę, jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia (a nie może on zwiększyć kwoty na zamówienie), postępowanie unieważnia się bez przeprowadzania wyboru najkorzystniejszej oferty, ponieważ „z góry” wiadomo, że ceny lub koszty określone we wszystkich pozostałych złożonych ofertach nie mieszczą się w limicie środków finansowych ustalonym przez zamawiającego.
Możliwość awansowania lub zatrudnienia pracownika socjalnego na stanowisku zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej
Nie jest dopuszczalne zatrudnienie pracownika socjalnego na stanowisku zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej bez przeprowadzenia naboru.
Stanowisko pracownika socjalnego jest kwalifikowane jako stanowisko pomocnicze i obsługi, podczas gdy stanowisko zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej stanowi stanowisko kierownicze urzędnicze.
Stanowisko zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej należy kwalifikować jako stanowisko kierownicze urzędnicze, natomiast pracownik socjalny zajmuje stanowisko nieurzędnicze – pomocnicze i obsługi, zgodnie z zaszeregowaniem wynikającym z rozporządzenia w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych.
W konsekwencji pracownik socjalny nie może zostać zatrudniony na stanowisku zastępcy kierownika ośrodka pomocy społecznej, również wtedy, gdy chodzi o stanowisko zastępcy kierownika w tym samym ośrodku, w którym jest zatrudniony, bez udziału w naborze na to stanowisko.
W szczególności niedopuszczalne jest zatrudnienie pracownika socjalnego na stanowisku zastępcy kierownika OPS w drodze awansu wewnętrznego, ponieważ forma ta nie znajduje zastosowania w przypadku przejścia ze stanowiska nieurzędniczego na stanowisko urzędnicze.
Opłaty za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej
W stanie faktycznym, który opisany został w pytaniu, należy dokonać analizy, czy opłata za wskazane usługi jest w ogóle legalna. Jeżeli tak, to właściwą drogą postępowania jest egzekucja administracyjna, a nie postępowanie przed sądem cywilnym.
Zakładanie i prowadzenie cmentarzy komunalnych stanowi przedmiot regulacji ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Zgodnie z art. 1 ust.1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych (dalej: CmentU) zakładanie i rozszerzanie cmentarzy komunalnych należy do zadań własnych gminy. Przepis art. 2 ust. 1 CmentU stanowi, że utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarządzanie nimi należy do właściwych wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), na których terenie cmentarz jest położony.
Zakładanie i rozszerzenie oraz utrzymanie cmentarzy komunalnych – jako zadanie własne gminy – służy zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty. Sam cmentarz należy natomiast zidentyfikować jako obiekt użyteczności publicznej.
Oznacza to, że w zakresie opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej należy zastosować przepisy ustawy o gospodarce komunalnej. Na mocy art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej (dalej: GospKomU) jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego podejmują decyzję w zakresie wysokości cen i opłat albo w zakresie sposobu ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego.
Stosownie do art. 4 ust. 2 GospKomU: „Uprawnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 2, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą powierzyć organom wykonawczym tych jednostek”.
Akty ustalające opłaty za korzystanie z cmentarza – jako obiektu użyteczności publicznej – mają charakter aktów prawa miejscowego.
Powyższe wnioski potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. W wyroku z 3.10.2023 r. (III SA/Wr 930/22, Legalis) WSA we Wrocławiu wskazał, że:
Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego postanawiają o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Rację ma Prokurator wskazując, że cmentarz komunalny jest gminnym obiektem użyteczności publicznej, zaś żaden przepis szczególny nie stanowi, aby w innym – niż wskazany w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej – trybie miały być ustalane opłaty za korzystanie z niego. Nie oznacza to jednak, że realizacja kompetencji wynikającej z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej może prowadzić do faktycznego przerzucania na korzystających z cmentarza mieszkańców kosztów utrzymania obiektów publicznych należących do jednostki samorządu terytorialnego. Ustalenie opłaty za korzystanie z obiektów użyteczności publicznej w przypadku cmentarza może polegać na określeniu wynikającej z art. 7 ust. 2 ustawy o cmentarzach opłaty za pochowanie zwłok, a także opłat za korzystanie z obiektu, które nie ma charakteru zwykłego korzystania, a więc przekracza korzystanie ogólnodostępne i wykracza ponad zakres czynności związanych z prawem do grobu i kultem zmarłych. Nie jest natomiast możliwe ustalenie jakiejkolwiek opłaty związanej z każdym możliwym korzystaniem z cmentarza obiektu.
Gmina może pobierać tylko te opłaty za korzystanie z cmentarza, które zostały ustalone w uchwale organu stanowiącego (rady gminy) albo w zarządzeniu organu wykonawczego – jeżeli organ stanowiący powierzył temu organowi swoje kompetencje (art. 7 ust. 2 ustawy o finansach publicznych; dalej: FinPubU). Należy przy tym zwrócić uwagę na coraz wyraźniejszą linię orzeczniczą, która uznaje, że jedynymi opłatami, które mogą być legalnie pobierane przez zarządzających cmentarzami są te opłaty, które zachowują bezpośredni związek z pochówkiem. Inne z kolei, jak np. wjazd na cmentarz, korzystanie z infrastruktury na cmentarzu, przedłużenie miejsca na grób po 20 latach, są niezgodne z prawem.
Odnośnie dochodzenia opłat za korzystanie z cmentarza (obiektu użyteczności publicznej), decydujące jest rozstrzygnięcie charakteru tych opłat, przy czym wyboru należy dokonać między należnościami cywilnoprawnymi a niepodatkowymi należnościami budżetu o charakterze publicznoprawnym (art. 60 FinPubU).
Dotychczas – szczególnie z uwagi na interpretacje organów skarbowych – dosyć powszechnie identyfikowano omawiane opłaty jako należności cywilnoprawne. W ocenie Autora stanowisko takie nie jest jednak prawidłowe. Wobec okoliczności, że opłaty są ustalane w drodze aktów prawa miejscowego; możliwość ich ustalenia jest mocno limitowana (sądy administracyjne konsekwentnie posługują się pojęciem opłaty – a nie ceny); dotyczą korzystania z obiektów użyteczności publicznej, w związku z czym nie mają charakteru komercyjnego (ich funkcją nie jest zapewnienie środków bilansujących koszty korzystania z ww. obiektów) – prawidłowa identyfikacja oznacza, że są to niepodatkowe należności budżetu o charakterze publicznoprawnym.
Wobec takiego statusu rozważanych opłat, zastosowanie do nich będzie miał art. 66 FinPubU, zgodnie z którym do egzekucji należności, o których mowa w art. 60 FinPubU, mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W stanie faktycznym, który opisany został w pytaniu, należy dokonać analizy, czy opłata za wskazane usługi jest w ogóle legalna. Jeżeli tak, to właściwą drogą postępowania jest egzekucja administracyjna, a nie postępowanie przed sądem cywilnym.
Zmiana polityki antymobbingowej w związku z projektem zmian w kodeksie pracy dotyczącym mobbingu
Projekt ustawy zmieniającej Kodeks pracy w zakresie rozwiązań antymobbingowych jest nadal przedmiotem prac parlamentarnych. Na tym etapie procesu legislacyjnego trudno jest ocenić, kiedy i w jakim kształcie nowe przepisy wejdą w życie. Dlatego z praktycznego punktu widzenia warto poczekać na nowe regulacje dotyczące mobbingu i ich ostateczny kształt, aby następnie zaktualizować dotychczasową politykę antymobbingową.
Obecne przepisy dotyczące mobbingu
Kodeks pracy zobowiązuje pracodawcę do przeciwdziałania mobbingowi, definiując jednocześnie mobbing jako działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu jego poniżenie lub ośmieszenie, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.
Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Natomiast pracownik, który doznał mobbingu lub wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy (art. 943 Kodeksu pracy).
Obecnie obowiązujące przepisy nie nakładają wprost obowiązku wprowadzenia polityki antymobbingowej w zakładzie pracy (nie jest ona obowiązkowa), jednak pracodawca ma obowiązek przeciwdziałania mobbingowi. W praktyce ustalenie takiej polityki oraz jej stosowanie oceniane jest pozytywnie.
Projekt zmian w Kodeksie pracy dotyczący mobbingu
Przepisy Kodeksu pracy dotyczące mobbingu od pewnego czasu są przedmiotem krytyki ze względu na ich niejednoznaczność i duży stopień ogólności. W związku z tym 17.2.2026 r. RM przyjęła projekt ustawy o zmianie Kodeksu pracy w zakresie mobbingu, zakładający m.in. uproszczenie definicji mobbingu, zwiększenie ochrony przed działaniami niepożądanymi w miejscu pracy, a także wyższe rekompensaty dla osób, które doświadczyły mobbingu.
Projekt ten wpłynął do Sejmu 24.2.2026 r. (druk sejmowy nr 2289) i po pierwszym czytaniu został skierowany do dalszych prac w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Obecnie dostępne jest już sprawozdanie z prac Komisji. Na tym etapie procesu legislacyjnego trudno jest więc jednoznacznie ocenić, kiedy i w jakim kształcie nowe przepisy wejdą w życie. Dlatego z praktycznego punktu widzenia warto poczekać na ich ostateczne brzmienie przed dokonaniem kompleksowej aktualizacji polityki antymobbingowej.
Dopuszczalność stosowania procedury odwróconej w trybie podstawowym
Procedura odwrócona, o której mowa w art. 139 ust. 1 Prawa zamówień publicznych, polega na tym, że zamawiający najpierw dokonuje badania i oceny ofert, a dopiero następnie weryfikuje wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona, w zakresie spełniania warunków udziału w postępowaniu oraz braku podstaw wykluczenia, co ma na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania. Choć mechanizm ten został ustawowo przewidziany wyłącznie dla przetargu nieograniczonego, zgodnie ze stanowiskiem UZP może być również stosowany w trybie podstawowym (art. 275 pkt 1 i pkt 2 Prawa zamówień publicznych – w tym drugim przypadku pod warunkiem rezygnacji z negocjacji), o ile zamawiający jednoznacznie przewidzi taką procedurę w SWZ oraz szczegółowo określi kolejność i zasady podejmowanych czynności.
Procedura odwrócona, o której mowa w art. 139 ust. 1 Prawa zamówień publicznych, stanowi szczególny mechanizm prowadzenia postępowania. Polega ona najpierw na dokonaniu badania i oceny ofert, a następnie kwalifikacji podmiotowej wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona, w zakresie braku podstaw wykluczenia oraz spełniania warunków udziału w postępowaniu. Rozwiązanie to ma na celu przede wszystkim usprawnienie i przyspieszenie postępowania, ograniczenie formalizmu oraz zmniejszenie obciążeń zarówno po stronie zamawiającego, jak i wykonawców. Należy jednak podkreślić, że ustawodawca wprost uregulował procedurę odwróconą wyłącznie dla postępowań prowadzonych w trybie przetargu nieograniczonego. Oznacza to, że norma ta znajduje bezpośrednie zastosowanie jedynie do tego trybu udzielenia zamówienia. Wynika to z konstrukcji samego przepisu oraz systematyki ustawy, w której procedura odwrócona została przypisana do postępowań jednoetapowych, tj. takich, w których nie występuje odrębny etap kwalifikacji wykonawców przed oceną ofert. W praktyce oznacza to, że mechanizm określony w art. 139 ust. 1. Prawa zamówień publicznych nie może być automatycznie stosowany do wszystkich trybów udzielania zamówień publicznych.
Jednocześnie zarówno doktryna, jak i stanowisko UZP wskazują, że dopuszczalne jest zastosowanie analogicznego mechanizmu także w trybie podstawowym, o którym mowa w art. 275 pkt 1 oraz art. 275 pkt 2 Prawa zamówień publicznych. Potwierdza to opinia UZP pt. „Zastosowanie tzw. procedury odwróconej w postępowaniach prowadzonych w trybie podstawowym” dostępna pod adresem https://www.gov.pl/web/uzp/zastosowanie-tzw-procedury-odwroconej-w-postepowaniach-prowadzonych-w-trybie-podstawowym. W opinii tej wskazano, że zamawiający może ukształtować postępowanie w taki sposób, aby najpierw dokonać oceny ofert, a dopiero następnie badać podmiotowe przesłanki wobec wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona. W przypadku trybu podstawowego z możliwością negocjacji, o którym mowa w art. 275 pkt 2 Prawa zamówień publicznych, możliwość zastosowania procedury odwróconej istnieje jednak wyłącznie wtedy, gdy zamawiający ostatecznie nie zdecyduje się na prowadzenie negocjacji.
Istotne znaczenie ma również podstawa prawna zastosowania tego rozwiązania w trybie podstawowym. W takim przypadku procedura odwrócona nie wynika bezpośrednio z art. 139 Prawa zamówień publicznych, lecz z autonomii organizacyjnej zamawiającego oraz treści SWZ. Oznacza to, że źródłem uprawnienia zamawiającego do zastosowania odwróconej kolejności badania i oceny ofert nie jest norma ustawowa przewidziana dla przetargu nieograniczonego, lecz odpowiednie postanowienia w SWZ. Z tego względu zamawiający powinien w sposób jednoznaczny, precyzyjny i wyczerpujący opisać w SWZ sposób prowadzenia postępowania, kolejność czynności oraz zasady badania ofert i wykonawców. W praktyce oznacza to konieczność szczegółowego wskazania w dokumentach zamówienia, że zamawiający najpierw dokona badania i oceny ofert, a dopiero po wyborze oferty najwyżej ocenionej będzie badał, czy wykonawca spełnia warunki udziału w postępowaniu oraz czy nie zachodzą wobec niego podstawy wykluczenia. Specyfikacja warunków zamówienia powinna również określać sposób postępowania w sytuacji, gdy wykonawca najwyżej oceniony nie spełni warunków udziału w postępowaniu albo będzie podlegał wykluczeniu. W takim przypadku zamawiający powinien wskazać, że dokona analogicznego badania wobec kolejnego wykonawcy, którego oferta uzyskała najwyższą liczbę punktów. Takie rozwiązanie ma istotne zalety praktyczne. Po pierwsze, pozwala ograniczyć zakres czynności formalnych wykonywanych przez zamawiającego jedynie do wykonawcy, którego oferta ma realne szanse na uzyskanie zamówienia. Po drugie, przyczynia się do skrócenia czasu trwania postępowania, co ma szczególne znaczenie w postępowaniach o dużej liczbie ofert. Wreszcie procedura odwrócona realizuje zasadę efektywności postępowania oraz racjonalizacji działań zamawiającego.
