Duża nowelizacja ustawy o finansach publicznych – zmiany w kontekście finansów JST
W dniu 24.3.2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę z 27.2.2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z art. 23 tej ustawy ma ona zasadniczo wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Ustawa przewiduje zmiany zasadniczo w przepisach FinPubU a w pewnym zakresie również w innych aktach prawnych. Co prawda, głównym celem nowelizacji było wprowadzenie rozwiązań w obszarach klasyfikacji budżetowej oraz zarządzania budżetem państwa, to ustawodawca wprowadził również inne rozwiązania w kontekście funkcjonowania JST, a w pewnym stopniu związane również ze zmianami przepisów w zakresie finansów państwowych. W ramach niniejszej informacji skupiono się na przepisach istotnych z punktu widzenia JST.
Przepisy zmienione lub dodane w FinPubU
Poniżej przedstawiono wybrane zmiany wprowadzone ww. ustawą do ustawy o finansach publicznych.
Zmiana brzmienia art. 232 ust. 2 FinPubU. Nowe brzmienie przepisu: „2. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może upoważnić zarząd jednostki samorządu terytorialnego do dokonywania zmian limitów zobowiązań i kwot wydatków na realizację przedsięwzięcia, w tym finansowanego z udziałem środków europejskich albo środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3, w związku ze zmianami w realizacji tego przedsięwzięcia, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu dla każdego roku objętego wieloletnią prognozą finansową”.
Dodanie art. 232 ust. 3 FinPubU o treści: „Upoważnienie, o którym mowa w ust. 2, obejmuje także możliwość dokonywania zmian limitów zobowiązań i kwot wydatków przeznaczonych na finansowanie realizacji przedsięwzięć, o których mowa w ust. 2, w tym wkładu własnego beneficjenta, wynikających z konkursów rozstrzygniętych zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o zasadach realizacji programów lub z projektów wybranych zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji programów 2021–2027”.
W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że wprowadzono zmianę polegającą na rozszerzeniu kompetencji zarządu jednostki samorządu terytorialnego (JST) dotyczącej dokonywania zmian w wieloletniej prognozie finansowej o możliwość zmiany limitów zobowiązań lub kwot wydatków na wszystkie przedsięwzięcia wieloletnie (a nie, jak dotychczas, wyłącznie związanych z realizacją projektów UE). Zmiany mają na celu usprawnienie procesu realizacji przedsięwzięć wieloletnich określonych w wieloletnich prognozach finansowych jednostek samorządu terytorialnego.
W aktualnym stanie prawnym zmiana limitu zobowiązań i kwot wydatków na przedsięwzięcia wieloletnie jest wyłączną kompetencją organu stanowiącego JST i może nastąpić, zgodnie z art. 231 FinPubU, w wyniku podjęcia uchwały tego organu zmieniającej zakres wykonania lub wstrzymującej wykonywanie przedsięwzięcia.
Ponadto zakres zmian dokonywanych przez zarząd nie może pogorszyć wyniku budżetu JST dla każdego roku objętego prognozą. Rozwiązanie ma pozwolić na uelastycznienie gospodarki finansowej JST. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że przepis ma charakter fakultatywny. Co ważne, organ stanowiący JST zachowa wpływ na dokonywane zmiany – ich dokonanie będzie warunkowane stosownym upoważnieniem.
W ramach art. 236 FinPubU:
1) zmieniono brzmienie ust. 3 pkt 1 lit. a:
„a) uposażenia i wynagrodzenia oraz składki od nich naliczane”;
2) zmieniono brzmienie pkt 2:
„2) transfery bieżące, które obejmują przepływy, o których mowa w art. 124 ust. 3 pkt 1”;
3) dodano ust. 3a:
„3a. Wydatki bieżące, o których mowa w ust. 3 pkt 1 lit. b, obejmują w
szczególności:
1) daniny publiczne;
2) zakupy towarów i usług;
3) inne wydatki związane z funkcjonowaniem jednostek budżetowych i
realizacją ich statutowych zadań”;
4) zmieniono brzmienie ust. 4:
„4. W planie wydatków majątkowych wyodrębnia się w układzie działów i rozdziałów planowane kwoty wydatków majątkowych, do których zalicza się:
1) nakłady na niefinansowe aktywa trwałe (wydatki inwestycyjne) obejmujące wydatki, o których mowa w art. 124 ust. 6 pkt 1;
2) transfery majątkowe obejmujące przepływy, o których mowa w art. 124 ust. 7;
3) wydatki na zakup i objęcie akcji i udziałów;
4) wydatki na wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego”;
5) dodano ust. 4a:
„4a. W ramach wydatków, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, wyodrębnia się wydatki na realizację programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, w części związanej z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego”.
W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że zmiana w art. 236 FinPubU, dotyczącym wydatków JST, wprowadza nowe grupowanie wydatków – jest to zmiana skorelowana z nowym sposobem grupowania wydatków budżetu państwa (art. 124 FinPubU). Nowy układ grup wydatków pozwoli na bardziej czytelną prezentację ich ekonomicznego charakteru. Z grupy wydatków majątkowych wyodrębnia się transfery majątkowe, co zapewni analogiczny podział jak w przypadku wydatków i transferów bieżących. Jednocześnie zakres wydatków majątkowych samorządowych jednostek budżetowych pozostaje bez zmian. Zmiana terminologii ma na celu jedynie uporządkowanie oraz większą spójność stosowanej terminologii.
W celu jednolitego sposobu prezentacji danych w budżecie państwa i w budżetach jednostek samorządu terytorialnego proponuje się wprowadzenie analogicznej zmiany w zakresie grupowania wydatków prezentowanych w uchwałach budżetowych tych jednostek.
W ramach art. 255 FinPubU:
1) zmieniono brzmienie ust. 1–2:
„1. Zarząd jednostki samorządu terytorialnego przekazuje pobrane dochody budżetowe związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostce samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami, pomniejszone o określone w odrębnych ustawach dochody budżetowe przysługujące jednostce samorządu terytorialnego z tytułu wykonywania tych zadań, na rachunek bieżący dochodów dysponenta części budżetowej przekazującego dotację celową, według stanu środków określonego na:
1) 10. dzień miesiąca – w terminie do 15. dnia danego miesiąca,
2) 20. dzień miesiąca – w terminie do 25. dnia danego miesiąca
– a w przypadku gdy ten dzień przypada w dniu ustawowo wolnym od pracy lub w sobotę – do dnia następnego, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą.
2. Pobrane od dnia 21 grudnia do dnia 31 grudnia dochody budżetowe, o których mowa w ust. 1, są przekazywane przez zarząd jednostki samorządu terytorialnego na rachunek bieżący dochodów dysponenta części budżetowej przekazującego dotację celową w terminie do dnia 8 stycznia roku następującego po roku budżetowym, a w przypadku gdy ten dzień przypada w dniu ustawowo wolnym od pracy lub w sobotę – do dnia następnego, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą”;
2) dodano ust. 6:
„6. Od kwot dochodów budżetowych związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych odrębnymi ustawami jednostce samorządu terytorialnego przekazanych po terminie określonym w ust. 1 lub 2, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ich przekazania”.
W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że zmiany polegają na dodaniu ust. 6, który przewiduje, że od kwot dochodów budżetowych związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych odrębnymi ustawami jednostce samorządu terytorialnego, przekazanych po terminie określonym w ust. 1 lub 2, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin przekazania dochodów. Podano, że dotąd przepisy FinPubU nie zawierały regulacji wskazującej, od jakiego terminu należy liczyć odsetki od kwot dochodów przekazanych w trybie art. 255 FinPubU z naruszeniem terminów określonych w ustawie.
W ramach art. 257a pkt 2 FinPubU zmieniono brzmienie pkt 2 (zmiana dostosowawcza – przyczyna to uchylenie w art. 258 – pkt 3): „2) czynności, o których mowa w art. 258 ust. 1 pkt 2”.
W ramach art. 258 FinPubU:
1) zmieniono brzmienie ust. 1:
„pkt 3 (uchylono)
4) dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków związanych:
a) ze zmianą kwot lub uzyskaniem płatności przekazywanych z budżetu środków europejskich, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu,
b) ze zmianami w realizacji przedsięwzięcia, w tym finansowanego z udziałem środków europejskich albo środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu,
c) ze zwrotem płatności otrzymanych z budżetu środków europejskich,
d) z otrzymaniem środków pochodzących z darowizn z poleceniem, o którym mowa w art. 893 Kodeksu cywilnego”;
2) zmieniono brzmienie ust. 3:
„3. Sejmik województwa może upoważnić zarząd województwa do dokonywania przeniesień w planie wydatków między działami, wynikających z konkursów rozstrzygniętych zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o zasadach realizacji programów lub z projektów wybranych zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji programów 2021–2027, w zakresie zadań związanych z realizacją programów, dla których zarząd województwa jest instytucją zarządzającą”.
W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że zmiany w tym przepisie polegają na:
1) uchyleniu w ust. 1 pkt 3, który dotyczy przekazania innym jednostkom organizacyjnym samorządu terytorialnego uprawnień zarządu JST do zaciągania zobowiązań z tytułu umów, których realizacja w roku budżetowym i w latach następnych jest niezbędna do zapewnienia ciągłości działania jednostki i z których wynikające płatności wykraczają poza rok budżetowy. Takie upoważnienie wynikało również z art. 228 ust. 2 FinPubU (analogiczna treść jak w uchylanym przepisie). W związku z powyższym, mając na uwadze przejrzystość przepisów prawa, zaproponowano uchylenie pkt 3 w ust. 1;
2) usprawnieniu realizacji budżetu JST polegającym na umożliwieniu przekazania przez organ stanowiący JST decyzji dotyczących potencjalnie niewielkich kwot do kompetencji zarządu JST, tak jak w przypadku zmiany art. 232 FinPubU;
3) rozszerzeniu zakresu upoważnienia zarządu do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków o środki pochodzące z darowizn celowych; zmiana ta wynika z postulatów strony samorządowej i ma na celu umożliwienie sprawnego włączania do planu dochodów i wydatków budżetu środków pochodzących z darowizn celowych otrzymanych na realizację konkretnego celu, np. walki ze skutkami powodzi.
W ramach art. 267 FinPubU zmieniono brzmienie ust. 3:
„3. Zarząd jednostki samorządu terytorialnego przedstawia regionalnej izbie obrachunkowej, w terminie do dnia 31 marca roku następującego po roku budżetowym:
1) sprawozdanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1; [chodzi o sprawozdanie roczne z wykonania budżetu tej jednostki – przyp. aut.]
2) sprawozdanie, o którym mowa w art. 265 pkt 2 [chodzi o sprawozdania m.in. SP ZOZ i instytucji kultury – przyp. aut.];
3) informację, o której mowa w ust. 1 pkt 3 [chodzi o informację o stanie mienia – przyp. aut.]”
W ramach art. 270 FinPubU:
1) zmieniono brzmienie ust. 2:
2. Komisja rewizyjna organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego rozpatruje:
1) sprawozdanie finansowe;
2) sprawozdanie z wykonania budżetu wraz z informacją, o której mowa w art. 267 ust. 1 pkt 3, oraz opinią regionalnej izby obrachunkowej o tych dokumentach;
3) sprawozdanie z badania sprawozdania finansowego, o którym mowa w art. 268 – w przypadku gdy jednostka samorządu terytorialnego jest obowiązana do badania tego sprawozdania.
2) dodano w ust. 3 po wyrazach „organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego” wyrazy „oraz regionalnej izbie obrachunkowej”;
Wskazany ust. 3 po nowelizacji ma treść:
„Komisja rewizyjna przedstawia organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego oraz regionalnej izbie obrachunkowej, w terminie do dnia 15 czerwca roku następującego po roku budżetowym, wniosek w sprawie absolutorium dla zarządu”.
W ramach art. 271 FinPubU dodano w ust. 1 pkt 7:
„7) opinią regionalnej izby obrachunkowej o wniosku komisji rewizyjnej, o którym mowa w art. 270 ust. 3”.
W uzasadnieniu projektu ww. ustawy m.in. wskazano, że zmieniono przepisy regulują kwestie związane z terminem przedstawienia organowi stanowiącemu JST sprawozdań i informacji (art. 267 FinPubU), sprawozdań finansowych JST (art. 270 FinPubU) oraz uchwał w sprawie absolutorium dla zarządu JST (art. 271 FinPubU). Zmiany polegają na doprecyzowaniu przepisów dotyczących procedury udzielania absolutorium zarządowi JST przez zwiększenie liczby dokumentów wymaganych w toku tej procedury. RegIzbObrachU do zadań izby zalicza m.in. opiniowanie wniosków komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium (art. 13 pkt 8 RegIzbObrachU), natomiast w art. 271 FinPubU opinia izby o wniosku komisji rewizyjnej nie została wymieniona jako obowiązkowy dokument, z którym powinien zapoznać się organ stanowiący JST przed podjęciem uchwały w sprawie absolutorium. W związku z powyższym proponuje się uzupełnienie dokumentów, z którymi powinien zapoznać się organ stanowiący JST przed podjęciem uchwały w sprawie absolutorium, o opinię regionalnej izby obrachunkowej o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium dla zarządu. Podobną rozbieżność usunięto w przypadku opiniowania przez regionalne izby obrachunkowe informacji o stanie mienia JST.
Przepisy przejściowe
Poniżej przedstawiono wybrane przepisy zawarte w ustawie z 27.2.2026 r.
Zgodnie z art. 10:
„W przypadku zmiany:
1) ustawy budżetowej na rok 2026,
2) uchwał budżetowych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2026
– stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1–5, art. 7 i art. 9, w brzmieniu dotychczasowym”.
Oznacza to, że w 2026 r. stosuje się jeszcze przepisy dotychczasowe, a nie nowe.
Zgodnie z art. 11:
„Do sprawozdań z wykonania:
1) planów finansowych agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej, państwowych funduszy celowych, funduszy, o których mowa w art. 9 pkt 8 ustawy zmienianej w art. 1, oraz państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 14 ustawy zmienianej w art. 1, na rok 2026,
2) ustawy budżetowej na rok 2026,
3) budżetów jednostek samorządu terytorialnego na rok 2026
– stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1–5, art. 7 i art. 9, w brzmieniu dotychczasowym”.
Zgodnie z art. 15:
„1. Przepis art. 236 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się po raz pierwszy do opracowania projektów uchwał budżetowych na rok 2027 i wieloletnich prognoz finansowych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2027 i na kolejne lata.
2. Przepisy art. 267, art. 270 ust. 2 i art. 271 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się po raz pierwszy do sprawozdań finansowych jednostek samorządu terytorialnego za rok 2026”.
Oznacza to, że w 2026 r. stosuje się jeszcze przepisy art. 236, art. 267, art. 270 ust. 2 i art. 271 ust. 1 FinPubU, czyli dotychczasowe, a nie nowe.
Zgodnie z art. 22:
„Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 39 ust. 4 i art. 153 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 39 ust. 4 i art. 153 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, jednak nie dłużej niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, i mogą być zmieniane”.
Podany przepis odnosi się do rozporządzenia z 2.3.2010 r. Ministra Finansów w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 513 ze zm.).
Przyznanie schronienia osobie bezdomnej po usunięciu dyscyplinarnym z poprzedniej placówki
Mając na uwadze wcześniejszą postawę osoby bezdomnej (dyscyplinarne usunięcie ze schroniska), w opinii odpowiadającego, uzasadniona będzie odmowa przyznania pomocy w formie schronienia w schronisku dla bezdomnych i przyznanie wsparcia w noclegowni lub ogrzewalni.
Zapewnienie schronienia to świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej, którego realizacja należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Zgodnie z art. 48a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (dalej: PomSpołU) udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych albo schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi.
Jak podkreślono w orzecznictwie sądów administracyjnych:
Niezbędną potrzebą bytową jest schronienie, której osoba wnioskująca, znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, jest pozbawiona. Należy jednocześnie wskazać, że PomSpołU zakłada udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek zaspokajania w pełni oczekiwanych przez te osoby potrzeb. Organ nie ma obowiązku przyznać schronienia w miejscu wybranym przez stronę, ma natomiast bezsprzecznie zaspokoić potrzebę noclegu (wyr. WSA w Gliwicach z 25.11.2010 r., IV SA/Gl 484/10, Legalis).
Mając na uwadze wcześniejszą postawę osoby bezdomnej (dyscyplinarne usunięcie ze schroniska), w opinii odpowiadającego, uzasadniona będzie odmowa przyznania pomocy w formie schronienia w schronisku dla bezdomnych i przyznanie wsparcia w noclegowni lub ogrzewalni.
Termin oceny okresowej w służbie cywilnej
Wydłużenie następuje dokładnie o okres trwającej nieobecności i należy je liczyć od terminu, w którym ocena miała zostać przeprowadzona – okres nieobecności wydłuża termin 2-letni na dokonanie oceny.
Zgodnie z art. 81 ust. 4 ustawy o służbie cywilnej ocenę okresową członka korpusu służby cywilnej sporządza się co 24 miesiące. Wyjątek stanowi sytuacja, w której członek korpusu służby cywilnej jest nieobecny w pracy z przyczyn usprawiedliwionych (np. choroba, urlop: bezpłatny, macierzyński, wychowawczy). W takim wypadku termin ulega przedłużeniu o czas tej nieobecności. Dla możliwości przesunięcia oceny, okres nieobecności musi trwać ponad miesiąc.
Ustawodawca w dosyć ogólny sposób wskazuje, że termin oceny ulega przedłużeniu o czas nieobecności, nie zakreślając górnej granicy wydłużenia. Wydłużenie terminu jest obligatoryjne. Ocena powinna nastąpić (po zakończeniu nieobecności) po upływie okresu równego okresowi nieobecności, czyli „brakującego” do upływu 24 miesięcy od poprzedniej oceny.
Fundusz sołecki w instrukcji kancelaryjnej – symbole klasyfikacyjne i opis teczek
Nie sposób mówić o jednym możliwym symbolu klasyfikacyjnym dla środków funduszu sołeckiego. Symbole będą zróżnicowane w zależności od tego, na jakim etapie i jaki podmiot podejmuje działania w odniesieniu do ww. środków. Zatem, w pewnych przypadkach, będzie miał zastosowanie symbol 3021 – dotyczący zmian budżetu gminy (więc i zmian w zakresie funduszu sołeckiego), a w innym może mieć zastosowanie symbol 3025 – dotyczący propozycji organu sołectwa w zakresie dysponowania środkami funduszu sołeckiego (np. może obejmować wspomniane wnioski). Z kolei w innych jeszcze przypadkach mogą mieć zastosowanie jeszcze inne symbole klasyfikacyjne.
Zatem, w zależności od danego przypadku należy dostosować symbol klasyfikacyjny adekwatnie do tego, jaka materia w zakresie funduszu sołeckiego jest objęta przedmiotem działań uprawnionego podmiotu.
Analiza podanego zapytania wymaga uwzględnienia regulacji prawnych rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 18.1.2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych.
Tytułem wstępu, odnosząc się do kwestii tzw. funduszu sołeckiego, przede wszystkim należy przypomnieć, że w istocie rzeczy środki składające się na tenże fundusz – są to środki budżetowe gminy. Jedyna różnica to taka, że są one wyodrębnione rodzajowo w budżecie gminy. Co jednak istotne, wspomniane rozporządzenie przewiduje różne oznaczenie symboli klasyfikacyjnych odnosząc się zarówno do budżetu i jego zmian, jak i różnych form działania organów jednostek pomocniczych gminy (sołectw). W zakresie hasła klasyfikacyjnego FINANSE GMINY ORAZ OBSŁUGA FINANSOWO-KSIĘGOWA URZĘDÓW I JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY w ramach tzw. symbolu klasyfikacyjnego IV wyodrębniono np.:
3021 Budżet gminy i jego zmiany;
3025 Propozycje organów jednostek pomocniczych gminy dotyczące rozdysponowania środków budżetowych.
W konsekwencji powyższego nie sposób mówić o jednym możliwym symbolu klasyfikacyjnym dla środków funduszu sołeckiego. Symbole będą zróżnicowane w zależności od tego, na jakim etapie i jaki podmiot podejmuje działania w odniesieniu do ww. środków. Zatem, w pewnych przypadkach, będzie miał zastosowanie symbol 3021 – dotyczący zmian budżetu gminy (więc i zmian w zakresie funduszu sołeckiego), a w innym może mieć zastosowanie symbol 3025 – dotyczący propozycji organu sołectwa w zakresie dysponowania środkami funduszu sołeckiego (np. może obejmować wspomniane wnioski). Z kolei w innych jeszcze przypadkach mogą mieć zastosowanie jeszcze inne symbole klasyfikacyjne.
Zatem, w zależności od danego przypadku należy dostosować symbol klasyfikacyjny adekwatnie do tego, jaka materia w zakresie funduszu sołeckiego jest objęta przedmiotem działań uprawnionego podmiotu.
Pobór opłaty za ścieki w drodze inkasa
Organ stanowiący gminy nie ma upoważnienia ustawowego do podejmowania uchwały w sprawie inkasa opłat. W tym zakresie kompetencje posiada organ wykonawczy (wójt/burmistrz). Organ wykonawczy jest władny wydać akt prawny, zasadniczo w formie zarządzenia, w którym powinien określić wszystkie kluczowe kwestie związane z poborem ww. opłat. W ramach tego aktu można zarówno określić inkasentów opłat, jak i wprowadzić wzór dokumentu, na podstawie którego wyraża się zgodę na podejmowania obowiązków dotyczących pobierania tych opłat z odpowiednią klauzulą w zakresie odpowiedzialności materialnej za pobierane opłaty.
Podany stan faktyczny jest wielowątkowy, co utrudnia zajęcia stanowiska we wszystkich poruszonych aspektach.
Odnosząc się do aspektu uchwały rady gminy, to należy stwierdzić, że organ stanowiący gminy nie ma w tym zakresie upoważnienia ustawowego do podejmowania uchwały w sprawie inkasa opłat. W tym zakresie kompetencje posiada organ wykonawczy (wójt/burmistrz) a jego kompetencja jest wywodzona z szeregu przepisów, w tym z ustawy o samorządzie gminnym (dalej: SamGminU), gdzie na szczególną uwagę zasługują przepisy art. 7 ust. 1 pkt 3, art. 33 ust. 2 SamGminU.
Odnosząc się do kwestii podstaw materialno-prawnych, to wspomniany organ wykonawczy jest władny wydać akt prawny, zasadniczo w formie zarządzenia, w którym powinien określić wszystkie kluczowe kwestie związane z poborem ww. opłat. W ramach tego aktu można zarówno określić inkasentów opłat, jak i wprowadzić wzór dokumentu na podstawie którego wyrażą zgodą na podejmowania obowiązków dotyczących pobierania tych opłat z odpowiednią klauzulą w zakresie odpowiedzialności materialnej za pobierane opłaty.
Decyzja o warunkach zabudowy wydana na rzecz wspólników spółki cywilnej
Decyzja o warunkach zabudowy nie może być wydana na rzecz spółki cywilnej z uwagi na brak podmiotowości prawnej.
Stosownie do art. 860 KC, przez umowę spółki (cywilnej) wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Umowa spółki powinna być stwierdzona pismem.
Zgodnie przy tym z art. 866 KC, w braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw. Reprezentowanie spółki oznacza zaś dokonywanie czynności (przede wszystkim czynności prawnych) na zewnątrz, a więc wobec osób trzecich. Uprawnienia w tym zakresie w korporacjach mających osobowość prawną przysługują przede wszystkim władzom, tj. organom zarządzającym (zarządom). W spółce cywilnej zasadą jest natomiast umocowanie wspólnika do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest on uprawniony do prowadzenia jej spraw; jak wskazano w art. 865 § 1 KC, każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki.
Co istotne, spółka cywilna nie jest odrębnym podmiotem praw i obowiązków, gdyż stanowi jedynie stosunek umowny. Spółka taka nie posiada zatem osobowości prawnej; mają ją jedynie jej wspólnicy. Ponieważ spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej i nie jest jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, nie może być stroną postępowania w sprawie o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, gdzie stronami mogą być jedynie wspólnicy spółki cywilnej, którzy są adresatami decyzji. Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem, że wskazanie obok imion i nazwisk wspólników nazwy spółki cywilnej stanowi jedynie dodatkową informację o prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (zob. wyr. NSA z 29.1.2020 r., II OSK 3832/18, Legalis).
W związku z powyższym decyzja administracyjna w sprawie dotyczącej wspólników spółki cywilnej nie może być skierowana do samej spółki, która nie ma osobowości prawnej ani statusu przedsiębiorcy. Skoro spółka cywilna nie ma w ogóle podmiotowości (zdolności prawnej ani zdolności do czynności prawnych) w postępowaniu administracyjnym, to nie sposób stwierdzić, że jest „osobą” w rozumieniu przepisów KPA. W takiej sytuacji decyzję skierowaną do spółki cywilnej należy traktować jako decyzję wydaną z rażącym naruszeniem art. 107 § 1 KPA, co stanowi kwalifikowaną wadę prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 KPA (zob. wyrok NSA z 11.1.2019 r., II GSK 5013/16, Legalis).
Klasyfikacja budżetowa wydatku na zakup łóżek polowych
Właściwym rozdziałem dla wskazanego w pytaniu wydatku jest rozdział 75414 – Obrona cywilna.
Zgodnie z art. 39 ustawy o finansach publicznych (dalej: FinPubU) dochody publiczne, wydatki publiczne i przychody, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 5 FinPubU, oraz środki, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 FinPubU, klasyfikuje się, z zastrzeżeniem ust. 2, według: 1) działów i rozdziałów – określających rodzaj działalności; 2) paragrafów – określających rodzaj dochodu, przychodu lub wydatku oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 FinPubU.
Zatem, identyfikacja właściwego rozdziału dla planowanego/poniesionego wydatku wymaga ustalenia z jakim rodzajem działalności związany jest dany wydatek.
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej (dalej: OchrCywU) ustalając zadania z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej wyróżnia w ramach nich m.in. działania związane z możliwością wystąpienia zagrożenia (art. 4 ust. 1 pkt 3 OchrCywU), zatem wystąpienie sytuacji kryzysowej nie jedyną okolicznością warunkującą możliwość klasyfikacji wydatku jako związanego z obroną cywilną.
W przypadku organów gminy zadania ta polegają w szczególności na tworzeniu i utrzymywaniu, na obszarze gminy, zasobów ochrony ludności oraz infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej oraz zaopatrzenia w wodę (art. 10 ust.1 pkt 7 OchrCywU). Przy czym, zasoby ochrony ludności to personel wykonujący zadania ochrony ludności oraz obrony cywilnej wraz z wyposażeniem, sprzętem, technologiami oraz narzędziami służącymi do wykonywania tych zadań (art. 3 pkt 8 OchrCywU).
Zatem, właściwym rozdziałem dla wskazanego w pytaniu wydatku jest rozdział 75414 – Obrona cywilna.
Postępowanie w sprawie z wniosku o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej
Organ powinien wezwać stronę do zmiany przedmiotu żądania. W przypadku zastosowania się do wezwania o zmianę przedmiotu żądania – udzielić świadczenia, do którego wnioskująca ma prawo, w przypadku zaś niezastosowania się do wezwania – odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
W okolicznościach podanych w zapytaniu organ do spraw pomocy społecznej, działając na podstawie art. 50 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: KPA) w związku z art. 54 § 1 KPA oraz art. 14 ustawy o pomocy społecznej (dalej: PomSpołU), powinien wezwać stronę do udziału w podejmowanych czynnościach, w szczególności poprzez zmianę przedmiotu żądania i w wezwaniu tym wyjaśnić stronie, że ubiega się ona o świadczenie, które jej nie przysługuje, tzn. że nie przysługuje jej zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu (świadczenie, o którym mowa w przepisie art. 41 pkt 2 PomSpołU, jednocześnie wyjaśniając, o jakie świadczenie może ubiegać się w związku ze zgłoszona potrzebą. Organ może wskazać na przykład, że zgłoszona potrzeba może zostać zabezpieczona poprzez udzielenie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 PomSpołU.
W wezwaniu tym organ powinien jednocześnie pouczyć stronę, że nie zastosowanie się do niniejszego wezwania, w tym niezłożenie wniosku o zmianę przedmiotu żądanie – skutkować będzie wydaniem decyzji odmownej z uwagi na nie spełnienie ustawowych przesłanej udzielenia świadczenia z pomocy społecznej.
W przypadku zastosowania się do wezwania o zmianę przedmiotu żądania – udzielić świadczenia, do którego wnioskująca ma prawo, w przypadku zaś nie zastosowania się do wezwania – odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
Dojazd na miejsce wykonywania pracy nadliczbowej a czas pracy
Czas dojazdu i powrotu nie stanowi czasu pracy, o ile pracownik nie wykonywał podczas niego konkretnych czynności dla pracodawcy albo nie miał obowiązku wcześniejszego stawienia się w jednostce samorządowej i późniejszego do niej powrotu (np. w celu pobrania samochodu, narzędzi, materiałów).
Czasem pracy jest okres spełniający łącznie następujące warunki:
1) pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy,
2) przebywa w miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy,
3) okres ten przypada na rozkładowe godziny pracy pracownika lub wykracza poza te godziny, o ile spełnione są warunki do uznania, że jest to praca w godzinach nadliczbowych.
Czas dojazdu do miejsca wykonywania pracy nadliczbowej i powrotu z tego miejsca– przypadające poza godzinami pracy nie stanowią czasu pracy, chyba że:
- pracownik musiał najpierw stawić się w siedzibie pracodawcy i w drodze powrotnej także musiał do siedziby dojechać (pobranie samochodu, sprzętu, itp.),
- podczas przejazdów pracownik wykonywał konkretną pracę (np. miał obowiązek dostarczenia materiałów – wykonywałby wówczas na rzecz pracodawcy swoistą usługę przewozową).
Udostępnienie uzasadnienia przyznania nagrody dla dyrektora szkoły w trybie informacji publicznej
Tak, uzasadnienie przyznania przez zarząd powiatu nagrody dla dyrektora szkoły stanowi informację publiczną i, co do zasady, podlega udostępnieniu na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej (dalej: DostInfPubU). Dotyczy ono bowiem sposobu dysponowania środkami publicznymi oraz działalności i merytorycznych podstaw decyzji organu władzy publicznej.
Prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne jest prawem konstytucyjnym, zagwarantowanym w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Zasady i tryb realizacji tego prawa określa DostInfPubU.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 DostInfPubU każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną i podlega udostępnieniu. Definicja ta ma charakter bardzo szeroki i obejmuje wszelkie dane dotyczące sfery faktów, które odnoszą się do podmiotów publicznych lub spraw publicznych. Aby daną informację zakwalifikować jako publiczną, kluczowe jest ustalenie, czy dotyczy ona działalności podmiotu zobowiązanego do jej udostępnienia. W analizowanym przypadku Zarząd Powiatu, jako organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jest bezsprzecznie organem władzy publicznej, zobowiązanym do udzielania informacji publicznej na mocy art. 4 ust. 1 pkt 1 DostInfPubU.
Kolejnym krokiem jest ustalenie, czy informacja o uzasadnieniu przyznania nagrody dla dyrektora szkoły mieści się w katalogu spraw publicznych. Dyrektor szkoły, zarządzający publiczną placówką oświatową i dysponujący jej mieniem, jest osobą pełniącą funkcję publiczną. Nagroda przyznawana dyrektorowi jest finansowana ze środków publicznych, a zatem informacja o niej dotyczy zasad gospodarowania mieniem publicznym. Art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c DostInfPubU wprost stanowi, że informację publiczną stanowi informacja o majątku jednostek samorządu terytorialnego, w tym o ciężarach publicznych (lit. h). Nagroda jest bez wątpienia takim ciężarem.
Samo uzasadnienie przyznania nagrody jest integralną częścią decyzji o jej przyznaniu. Nie jest to odrębny byt, lecz dokument lub co najmniej zbiór przesłanek merytorycznych, które legły u podstaw podjęcia przez Zarząd Powiatu uchwały o przyznaniu świadczenia pieniężnego ze środków publicznych. Uzasadnienie odzwierciedla proces myślowy i kryteria, jakimi kierował się organ, dysponując publicznymi pieniędzmi. Jawność tego procesu jest jednym z fundamentów transparentności życia publicznego i umożliwia realizację społecznej kontroli nad działalnością organów władzy. Obywatel ma prawo wiedzieć nie tylko, czy i w jakiej wysokości przyznano nagrodę, ale również dlaczego podjęto taką decyzję.
Pogląd ten znajduje szerokie potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo, w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 6.8.2025 r. (II SAB/Łd 78/25), sąd jednoznacznie stwierdził, że informacje dotyczące wynagrodzenia i nagród dyrektora instytucji kultury stanowią informację publiczną. Choć sprawa dotyczyła innej jednostki, zasada jest w pełni analogiczna. Sądy konsekwentnie stoją na stanowisku, że wynagrodzenia i inne świadczenia pieniężne osób pełniących funkcje publiczne, finansowane ze środków publicznych, są jawne. Uzasadnienie przyznania takiego świadczenia, jako dokument wyjaśniający przesłanki jego wypłaty, podlega tym samym regułom.
Należy zatem przyjąć, że wniosek o udostępnienie uzasadnienia przyznania nagrody dyrektorowi szkoły jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej. Zarząd Powiatu, jako podmiot zobowiązany, powinien takiej informacji udzielić w formie i w sposób określony we wniosku, chyba że zachodzą ustawowe przesłanki do odmowy jej udostępnienia (np. ochrona prywatności osoby fizycznej w zakresie niepełniącym funkcji publicznej, tajemnica przedsiębiorcy), co w przypadku uzasadnienia nagrody dla dyrektora jest mało prawdopodobne.
